Laden Evenementen

« Alle Evenementen

  • Dit evenement is voorbij.

Chintz: Cotton in Bloom

12 maart - 15 augustus

£11,50
Zonnehoed met sitsen voering, geknipt uit een grote palempore met een bloeiende boom. India circa 1730 - Handwerkwereld

In het Fashion and Textile Museum te Londen is deze lente en zomer de tentoonstelling ‘Chintz: Cotton in Bloom’ te zien. Als u bij het zien van de foto’s denkt ‘dat komt me bekend voor’, dan klopt dat. Deze tentoonstelling was in 2017 te zien in het Fries Museum. Wel is de tentoonstelling uitgebreid met een collectie in Groot-Brittannië vervaardigde chintzes. Mocht u de tentoonstelling in 2017 gemist hebben, dan is een bezoek aan Chintz: Cotton in Bloom de moeite waard. Nederland speelde namelijk een belangrijke rol bij het populair worden van chintz in Europa.

Van India naar Europa

De eerste kennismaking van Europeanen met chintz of sits ontstond doordat de Portugezen deze meebrachten uit India. Het was meteen een sensatie, want de katoenen chintz was veel zachter en soepeler dan de tot dan in Europa gangbare linnen en wollen stoffen. De Nederlandse naam ‘sits’ en het Engelse ‘chintz’ komt voort uit het Perzische ‘chitta’, dat ‘bedrukt’ betekent. Voor de goedkopere chintz uit India werden de contouren van de patronen namelijk bedrukt met blokstempels.

Palempore in chintz, India, circa 1700-1725 - Handwerkwereld

Palempore in chintz, India, circa 1700-1725.

Chintz werd al lange tijd in het oosten geruild tegen bijvoorbeeld specerijen. De Indiase producenten pasten daarom hun motieven aan voor de diverse markten, zoals China, Indonesië tot zelfs Egypte aan toe. De VOC nam vanaf 1602 de chintz van India mee naar het toenmalige Nederlands-Indië om deze als ruilmiddel te gebruiken tegen specerijen. Sommige zeelieden smokkelden echter ook wat sits mee naar Nederland, waar deze kleurrijke stoffen snel in de smaak vielen. Vanaf 1664 gaf de VOC opdracht om de sits als handelswaar mee te nemen naar Nederland.

Klederdracht

Met name in Friesland viel de chintz zeer in de smaak en werden er allerlei kledingstukken van gemaakt, maar bijvoorbeeld ook gebruikt voor spreien en wandbespanning. Voor veel lokale klederdracht, zoals in Hindeloopen, gebruikte men chintz. Toen uiteindelijk de mode veranderde en de gebloemde patronen uit de gratie raakten omdat de voorkeur veranderde naar kleding van effen stoffen, wist chintz of sits zich in klederdracht te handhaven. Chintz maakt tot op vandaag onderdeel uit van de klederdracht van Bunschoten-Spakenburg.

Hindeloopen onderjasje van chintz circa 1700-1725 - Chintz Cotton in Blooms - Handwerkwereld

Hindeloopen onderjasje van chintz, circa 1700-1725.

Productie van chintz in Europa

Omdat chintz als importartikel kostbaar was begon men in de tweede helft van de 17de eeuw in Europa deze zelf te bedrukken. In 1678 werd in Amersfoort de eerste katoendrukkerij geopend, waarbij men als basis de katoenen stof uit India gebruikte. De fijne weefkwaliteit die men in India realiseerde kon men in Europa nog lang niet realiseren.

Pas rond 1750 bereikte men een vergelijkbare kwaliteit van het origineel uit India. Toen na 1760 de eerste mechanische spinmachines werden uitgevonden begon men ook in Europa katoen te weven. De prijzen daalden daardoor aanzienlijk en de sits werd onder brede lagen in de bevolking populair. In Nederland bleef men echter op uit India geïmporteerde katoen drukken en prijsde men zich uiteindelijk uit de markt.

Damesjasje en jurk - Chintz Cotton in Bloom - Handwerkwereld

Damesjasje en jurk van chintz.

Hoe wordt chintz gemaakt?

Het vervaardigen van chintz vraagt tot 17 handelingen. We gaan daarvoor even terug naar het origineel: de handbeschilderde chintz uit India. Kenmerkend voor sits is het gebruik van beitsen om de plantaardige kleurstoffen te hechten aan de vezels. Daarnaast gebruikt men een afdekmateriaal zoals (bijen)was. Iedere kleur brengt men apart op. Daarbij worden de delen van de stof die niet met die kleur bedekt mogen worden afgedekt met was (zoals met batik uit Indonesië). Tussen de verschillende kleurbaden wast men de stof telkens en bleekt deze in de zon.

Men brengt de kleuren in een vaste volgorde aan: zwart, rood, blauw, lila, geel en groen. De sterkste kleuren (die dus het vaakst gewassen worden) brengt men eerst op, de zwakkere kleuren later. De kleuren maakt men door diverse beitsen, zoals ijzernat, aluin en tinzout, te combineren met natuurlijke kleurstoffen zoals indigo, meekrap en geelwortel (kurkuma). Wanneer alle kleuren aangebracht zijn wordt de stof nabehandeld met rijstwater en vervolgens gepolijst, zodat deze glanzend wordt. Deze glans verdwijnt echter wanneer de stof gewassen wordt, omdat de was, die de glans veroorzaakt, oplost.

Damesjasje van chintz, circa 1775-1790. Zelfs de glans is nog behouden gebleven - Handwerkwereld

Damesjasje van chintz, circa 1775-1790. Zelfs de glans is nog behouden gebleven.

Detail van een palempore van chintz uit circa 1700-1725 - Chintz Cotton in Blooms - Handwerkwereld

Detail van een palempore van chintz uit circa 1700-1725.

Patronen

Chintz is gedecoreerd met bloempatronen, een exotische versiering die tot dan in Europa nauwelijks voorkwam. De patronen zijn zeker niet altijd natuurgetrouw, omdat vaak uit één tak verschillende soorten bloemen voortsproten. De Indiase makers speelden sterk in op de smaak van hun exportmarkten. Zij hadden voor verschillende landen verschillende decors. Als uiteindelijk de handel met de VOC opbloeit neemt men vanuit Europa patronen mee om die in India te laten verwerken. Een typische Europese toepassing zijn de enorme wapenpalempores (spreien met een familiewapen).

Expositie ‘Chintz: Cotton in Bloom’

Detail van een kimono met Japans patroon, maar gemaakt in India circa 1700-1725 - Chintz Cotton in Blooms - Handwerkwereld

Detail van een kimono met Japans patroon, maar gemaakt in India, circa 1700-1725.

Op de tentoonstelling laat het Fashion and Textile Museum de ontwikkeling zien van de patronen in Azië en Europa. U kunt ook zelf op Chintz: Cotton in Bloom de kwaliteitsverschillen tussen Indiase en Europese chintz beoordelen. Het museum voegt uit eigen onderzoek ook een uitleg toe welke rol kolonisatie en slavenhandel in deze geschiedenis speelden.

Op Chintz: Cotton in Blooms ziet u voorbeelden van kinderwanten, wandkleden, zonnehoeden en rouwjurken. Een 18de-eeuwse kimono, in India gedecoreerd met Japanse pijnbomen, maar gedragen in Nederland, toont hoe diverse culturen door de chintz bij elkaar kwamen. Het oudste sitsen textielstuk in Nederland is een wandtapijt uit de 17de eeuw. Dit topstuk op de tentoonstelling is gedecoreerd met leeuwen en mythische vogels en in de rand met amoureuze voorstellingen.

Het oudste object van chintz in Nederland is een wandtapijt met mythische dieren en figuratieve motieven in de rand uit circa 1650 - Chintz Cotton in Blooms - Handwerkwereld

Het oudste object van chintz in Nederland is een wandtapijt met mythische dieren en figuratieve motieven in de rand uit circa 1650.

Men verzamelt chintz al eeuwen omdat het zo een exotisch en gewild materiaal is. Als een kledingstuk versleten was, recyclede men delen ervan voor iets nieuws. Opvallend is dat chintz in India niet meer te vinden is. Het was uiteindelijk een echt exportproduct geworden. Als familie-erfgoed bleef het in Europa echter bewaard. Veel van die familiestukken schonk men aan het Fries Museum. Nu zijn deze stukken dus op Chintz: Cotton in Bloom in Londen te bewonderen.

Meisjesjasje met millefleurs patroon op een petticoat van chintz circa 1725-1775 - Chintz Cotton in Blooms - Handwerkwereld

Meisjesjasje met millefleurs-patroon op een petticoat van chintz, circa 1725-1775.

Bovenste foto: Zonnehoed met sitsen voering, geknipt uit een grote palempore met een bloeiende boom. India circa 1730.
Alle foto’s door Fotostudio Noorderblik.



Aantal keren gelezen: 1726.

Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Locatie

Fashion and Textile Museum
83 Bermondsey Street
London SE1 3XF, Verenigd Koninkrijk
+ Google Maps
Telefoon:
0044 20 7407 8664
Bekijk de site van Locatie

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Let op: door de Covid-19 pandemie kunnen tentoonstellingen en evenementen gesloten zijn. Controleer voor uw bezoek bij de organisator de mogelijkheid en voorwaarden van bezoek.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *