Archives

Stick-Bilder

Werk van Brunhild Mauss.

Afbeeldingen in bijzondere borduurtechnieken

Het Duits Textielmuseum in Krefeld (Noordrijn-Westfalen) heeft deze zomer een tentoonstelling van zeventig hedendaagse werken van vijf Duitse kunstenaars, gemaakt in een combinatie van borduurwerk met andere beeldtechnieken. In contrast hiermee toont het museum ook een aantal historische borduurwerken uit de eigen collectie, waaronder een tweehonderd jaar oude afbeelding, geborduurd in chenillegaren, in 2014 aan de collectie toegevoegd en na een lange restauratie nu voor het eerst te zien.

Werk van Brunhild Mauss.
Werk van Brunhild Mauss.
Realistische afbeeldingen met thread painting
Stel je voor: een glooiende bergweide, bedekt met witte en gele bloemen, met in de verte een veld en bossen. Op het eerste gezicht lijkt deze kleinformaat afbeelding op een foto, maar van dichtbij blijkt het een borduurwerk te zijn, niet in kruissteek, maar in een techniek die we hier meestal met de Engelse naam ‘thread painting’ (draadschilderen) aanduiden, een realistische, niet-aftelbare borduurtechniek.
Dit borduurwerk is van Brunhild Mauss, geboren in 1939 in Tönisvorst bij Krefeld. Sinds de late jaren ’80 maakt zij in deze stijl geborduurde afbeeldingen, die nu de inleiding vormen van de zomerexpositie in het museum. Zij fotografeert landschappen, weilanden en planten, die zij vervolgens zo realistisch mogelijk op stof borduurt, waarbij zij gebruik maakt van nieuw ontwikkelde borduurtechnieken. Bij een aantal van haar vroege werken, ook te zien in deze tentoonstelling, heeft zij delen van de stof geverfd, maar die techniek heeft zij inmiddels losgelaten.
Een brug tussen oud en modern borduurwerk
De textiele werkstukken van Katharina Wilke op een expositie in Bielefeld in 2015 en de recente restauratie van een met chenillegaren geborduurde afbeelding inspireerde museumdirectrice dr. Annette Schieck en haar adjunct dr. Isa Fleischmann-Stern om een brug te slaan tussen modern en oud borduurwerk. ‘De combinatie van verschillende technieken en media in borduurwerk is een nieuwe trend in textielkunst,’ legt Schieck uit, die deze interessante ontwikkeling nu weergegeven ziet in een tentoonstelling op de begane grond en eerste etage van het museum.
Werk van Katharina Wilke.
Werk van Katharina Wilke.
Tijdsbeeld in borduurwerk
Hier vindt u ook werken van Katharina Wilke (geboren in Halle in 1978), die sinds 2009 ‘bijzondere momenten van vreemde mensen’ weergeeft. Haar creatieve vertrekpunt zijn foto’s uit de vijftiger tot zeventiger jaren, die ze vindt op vlooienmarkten en op het internet. Zij laat die foto’s afdrukken op borduurstof en borduurt delen van de afbeelding met wollen, katoenen garen, gouddraad en glaskralen.
Met de tentoonstelling ‘Stick-Bilder’ gebruikt het Duitse Textielmuseum voor het eerst een innovatie in ruimte-concept: er werd een aparte kamer gecreëerd in de normaal open ruimte op de begane grond. ‘In dit geval tonen wij, als in een schatkamer, onze kostbare objecten’, vertelt Schieck. De wanden zijn zo ontworpen en gebouwd dat ze ook voor volgende bijzondere tentoonstellingen zijn te gebruiken.
Borduurwerk uit circa 1800 in chenillegaren naar een prent van Richard Westall.
Borduurwerk uit circa 1800 in chenillegaren naar een prent van Richard Westall.
Een bijzonder borduurwerk uit 1800
In deze combinatie wordt de speciale ruimte gebruikt om het bijzondere borduurwerk uit circa 1800 te tonen, geborduurd met chenillegaren en recent door Katharina Wagner gerestaureerd. Deze afbeelding, voorheen zonder titel, toont een ‘pastorale scène’, een idyllisch landschap met een schaapherder, schapen, een geit en een ezel, met daarnaast een vrouw met vier kinderen die aan het oogsten zijn.
Toen dit kostbare werk ongeveer drie jaar geleden in het bezit van het museum kwam was er slechts een indicatie dat het uit Engeland kwam, gemaakt in het midden van de 19de eeuw. Na uitgebreid onderzoek is Isa Fleischmann nu in staat om wat meer over het werk te vertellen. ‘Zo een afbeelding moet gewoon een voorbeeld hebben’, vertelt zij. Ze heeft dan ook uiteindelijk twee grafieken gevonden in de collectie van het Brits Museum in Londen die als voorbeeld hebben gediend: een oogst- en een herdersscène.
Detail van het borduurwerk uit circa 1800 in chenillegaren.
Detail van het borduurwerk uit circa 1800 in chenillegaren.
Dergelijke grafieken waren aan het eind van de 18de eeuw populair in Engeland en werden vaak aangetroffen in interieurs van de middenklasse. Deze twee prenten, waarvan reproducties te zien zijn op de tentoonstelling, zijn vervaardigd door Richard Westall (1765 – 1836). De datering van dit borduurwerk valt daardoor te bepalen tussen 1792 en 1810, dus ongeveer het tijdperk van de Franse Revolutie. Het borduurwerk is daarmee een stuk ouder dan voorheen gedacht.
De tentoonstelling als geheel geeft een goed beeld hoe zowel vroeger als nu met bijzondere borduurtechnieken afbeeldingen werden gemaakt en is vooral interessant voor hen die het aftelbaar borduren voorbij zijn en nieuwe creatieve inspiratie willen opdoen met vrijborduren.
Openingstijden
Dinsdag t/m zondag 10.00 – 18.00 uur
Rondleidingen
Woensdag en zaterdag om 14.30 uur
Aanmelden bij de kassa, kosten € 3 plus entree.

 

Werk van Katharina Wilke.
Werk van Katharina Wilke.

Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Hoe Braziliaans is Braziliaans borduren eigenlijk?

Onder Braziliaans borduren verstaat men een driedimensionale borduurstijl waarbij veel gebruik wordt gemaakt van de bouillonsteek. Men borduurt met rayongaren op een fijne, niet-aftelbare en vaak enigszins glanzende weefstof. Rayon is een gladde, glanzende garensoort; de glans geeft het borduurwerk een extra dimensie door de weerkaatsing van het licht. Men gebruikt voor deze techniek origineel louter patronen van bloemen en planten. De gebruikte steken zijn zeker niet exclusief Braziliaans, maar zijn overgenomen van andere driedimensionale technieken, waaronder stumpwork. In welke zin is Braziliaans borduren eigenlijk wel Braziliaans?

Een grote verscheidenheid aan bloemen - foto Fun2stitch.
Een grote verscheidenheid aan bloemen – foto Fun2stitch.
Rayon
Laten we beginnen met het materiaal: rayon, vroeger wel kunstzijde en tegenwoordig vaker viscose genoemd. De belangrijkste producent van natuurzijde in Europa was vroeger Frankrijk, maar rond 1860 brak er in Frankrijk een ziekte uit die de zijderups trof. Terwijl de beroemde Pasteur onderzoek deed naar de bestrijding van de ziekte, ontdekte Graaf Hilaire de Chardonnet in 1884 een methode om een vervanging van zijde te maken op basis van cellulose, bijvoorbeeld uit houtpulp. Rayon is daarmee weliswaar een kunstmatig gemaakte garensoort, maar wel een natuurlijk materiaal, in tegenstelling tot bijvoorbeeld polyester.
In de decennia daarna ontstonden op verschillende plaatsen in de wereld fabrieken voor de productie van rayon, zoals deze garen vanaf 1924 algemeen bekend werd. In het midden van de twintigste eeuw ging ook Brazilië rayongarens produceren. Door een duistere speling van het lot ontdekte men juist in dit land dat de garens, door hun gladde oppervlak, uitstekend geschikt waren voor de diverse complexe steken die bij driedimensionaal borduren worden gebruikt. Sindsdien maakte het Braziliaanse borduren een grote bloei in dit land door. Rond de jaren ’60 werd het Braziliaans borduren ook – onder die naam – in de Verenigde Staten populair.
17de eeuws stumpwork.
17de eeuws stumpwork.
Stumpwork
Braziliaans borduren is een driedimensionale techniek (misschien kun je beter zeggen: stijl) die wel eens wordt vergeleken met stumpwork. Alhoewel er zeker steken worden gebruikt die ook bij stumpwork voorkomen, zijn er een aantal wezenlijke verschillen. Zo wordt bij stumpwork het driedimensionale effect mede bereikt met behulp van metaaldraad en het verhogen van de te borduren ondergrond met bijvoorbeeld vilt om op die manier meer reliëf in het werk te brengen. Bovendien worden er in stumpwork vaak mensen en dieren afgebeeld, wat bij Braziliaans borduurwerk niet voorkomt. Stumpwork is ook een veel oudere traditie: het stamt uit het Engeland van de 16de eeuw.
Duidelijk is te zien hoe de bloemen met een bouillonsteek zijn gemaakt.
Duidelijk is te zien hoe de bloemen met een bouillonsteek zijn gemaakt.
Kleurrijk als een Braziliaans carnaval
Het gebruik van de glanzende garens in vaak felle kleuren, vaak ook geborduurd op een glanzende ondergrond, maakt dat Braziliaans borduurwerk er nogal uitspringt. In een schemerige salon in Noord-Europa zou een object in Braziliaans borduurwerk soms wat al te opvallend zijn, maar in de felle zon van Brazilië doen deze heldere kleuren het erg goed en passen goed bij de landsaard. Wie de eerste stappen heeft gezet om materiaal, techniek en patronen samen te voegen tot wat we nu Braziliaans borduren noemen valt niet meer te achterhalen, maar feit is dat deze stijl goed bij het zonnige Brazilië past en daar bloeit als de prachtig geborduurde bloemen die het onderwerp ervan vormen.
Ontwerp van de website van de Brasilian International Guild.
Ontwerp van de website van de Brasilian International Guild.
Techniek
Braziliaans borduurwerk wordt geborduurd op een effen geweven, soms glanzende stof, gespannen in een borduurring of -raam. Er wordt een veelheid aan steken, afkomstig uit andere technieken, gebruikt, waarbij de bouillonsteek typerend is. Kenmerkend is het gebruik van rayongaren, dat in Nederland overigens niet zo makkelijk te verkrijgen is. Als alternatief kunt u zijden borduurgaren gebruiken, zoals Madeira. Belangrijk voordat u begint is dat u eerst even goed naar het garen kijkt.
S- en Z-getwijnd garen.
S- en Z-getwijnd garen.
S- en Z-getwijnd garen
Behalve het gladde oppervlak van rayongaren is een ander kenmerk namelijk de manier van twijnen, de manier waarop de draadjes, waaruit het garen bestaat, in elkaar zijn gedraaid; getwijnd. Als u een stukje garen verticaal houdt en van dichtbij bekijkt, ziet u dat het garen bestaat uit verschillende draadjes, die in elkaar zijn gedraaid, net zoals bijvoorbeeld een scheepstouw. U kunt die draadjes, door in tegengestelde richting te draaien, zelfs uit elkaar draaien. Het meeste garen, zoals bijvoorbeeld katoenen perlé, is zo getwijnd dat de draadjes van linksboven naar rechtsonder lopen: S-getwijnd garen. Bij rayondraad is dit juist andersom: van rechtsboven naar linksonder, dus Z-getwijnd. Dit is belangrijk om rekening mee te houden, want als u bijvoorbeeld een bouillonsteek maakt, kunt u het beste het garen met de klok mee om de naald wikkelen, omdat anders de draadjes, waaruit het garen bestaat, uit elkaar kunnen gaan staan, wat het effect vertroebeld.
Steken
Om blaadjes, bloemblaadjes, takjes, meeldraden en andere onderdelen van bloemen en planten zo natuurgetrouw mogelijk na te bootsen wordt gebruik gemaakt van een veelheid aan steken, waarvan we er hier een aantal laten zien:

Demonstratie van de bouillonsteek – video door Needle & Threat.

Bouillonsteek.
Bouillonsteek.
Bloem gemaakt met bouillonsteken.
Bloem gemaakt met bouillonsteken.
Bouillonsteek
Een bouillonsteek maakt u het makkelijkste met een naald waarbij het oog niet breder is dan de naald zelf. Steek naald met draad van onderaf door de stof (A) en op de gewenste afstand (5-8 mm) weer door stof (B) om de punt van de naald weer bij A naar boven te halen. Wikkel de draad zo vaak om de naald totdat u de breedte van A-B op de naald heeft, haal de naald door de zo gevormde lusjes en haal deze bij B weer door de stof. U kunt de draad strak aantrekken, zodat de bouillonsteek plat op de stof ligt, of met iets meer lusjes niet helemaal aantrekken voor een meer driedimensionaal effect.
Franse knoop-steek.
Franse knoop-steek.
Bloem gemaakt met de Franse knoop-steek.
Bloem gemaakt met de Franse knoop-steek.
Franse knoop-steek
De Franse knoop-steek lijkt wel op de bouillonsteek, maar u wikkelt de draad slechts één of twee keer om de naald en er is bijna geen afstand tussen A en B.

 

 

Madedeliefjessteek.
Madedeliefjessteek.
Madeliefjessteek (losse kettingsteek)
Breng de naald naar boven door A en steek hem vlakbij weer door de stof naar onderen. Steek de punt van de naald op de gewenste afstand bij B door de stof en haal de draad onder de punt door.
Bloemblaadjes uitgevoerd in madeliefjessteek in twee kleuren.
Bloemblaadjes uitgevoerd in madeliefjessteek in twee kleuren.
Steek de naald direct een draadje verder weer door de stof naar onder om zo te lus vast te zetten. U kunt nu de draad strak aantrekken, waardoor u een soort dubbel streepje krijgt, of wat losser, waardoor er een ovaaltje ontstaat.
Steelsteek.
Steelsteek.
Steelsteek
De steelsteek gebruikt u overal waar u een ononderbroken lijn wilt hebben en bijvoorbeeld ook voor takjes, meeldraden en dergelijke. Het werkt het beste wanneer u op de stof de lijn eerst tekent. U haalt de naald met draad door de stof naar boven bij A en op de gewenste afstand steekt u de naald bij B weer door de stof en haalt hem iets voor B weer naar boven. Door de naald telkens aan één kant van de getekende lijn naar boven te halen en aan de andere kant van de lijn naar onder verdwijnt de getekende lijn onder de draad.
Satijnsteek.
Satijnsteek.
Satijnsteek
De satijnsteek wordt gebruikt om vlakken op te vullen, bijvoorbeeld bij blaadjes. Teken de contouren van het blaadje eerst op de stof en teken de nerf in het midden. Vervolgens vult u eerst de ene helft van het blad op en daarna de andere helft. Meer diepte krijgt u wanneer u dit met twee kleuren doet: van de nerf tot halverwege het blad met een lichtere kleur en de rand van het blad met een donkerder kleur.
Aardbei in madeliefjessteken in twee kleuren.
Aardbei in madeliefjessteken in twee kleuren.
Met deze vijf steken kunt u al prachtige boeketten borduren, maar er zijn natuurlijk nog veel meer steken toe te passen. Op deze pagina van de Brazilian Dimensional Embroidery International Guild met ontwerpen voor Braziliaans borduren kunt u alvast wat inspiratie opdoen.
Links
Brazilian Dimensional Embroidery International Guild – internationale vereniging van geïnteresseerden in Braziliaans borduren.
RosalieWakefield-Millefiori – weblog over Braziliaans borduren.
EdMar Co. – fabrikant van rayon borduurgarens.
Braziliaans borduurwerk door Diana Maria Castro.
Braziliaans borduurwerk door Diana Maria Castro.




Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Peacocks & pomegranates

Peacocks & Pomegranates

Peacocks and pomegranates (pauwen en granaatappels) is een tentoonstelling van circa honderd borduurwerken die deze elementen met symbolische betekenis bevatten. Pauwen en granaatappels komen als motief zowel voor in historisch Europees borduurwerk als in borduurwerk uit oosterse landen, zoals India en China. Op deze tentoonstelling zijn uit beide culturen bijzondere voorbeelden te zien.

Pauw, geborduurd in metaaldraad, de staart versierd met rode kraaltjes, India.
Pauw, geborduurd in metaaldraad, de staart versierd met rode kraaltjes, India.
Symboliek
Behalve dat pauwen en granaatappels door hun uiterlijk mooi en interessant zijn om te borduren, schuilt er ook een specifieke symboliek hierachter. In het christendom staat de pauw voor de wederopstanding, omdat deze jaarlijks een nieuwe verentooi krijgt, en voor de eeuwigheid, omdat men vroeger dacht dat pauwenvlees nooit bedierf. In het oosten staat de pauw voor verhevenheid, bescherming en integriteit. Beide culturen erkennen de schoonheid van de pauw, maar stellen soms dat dit kan leiden tot overdreven trots. Deze vogel wordt in borduurwerk zowel met gesloten als uitgezette staartveren afgebeeld.
De granaatappel is een symbool voor vruchtbaarheid door het grote aantal zaden die de vrucht bevat. In de christelijke kerk staat de vrucht voor veelvuldigheid, verwijzend naar het ontelbaar aantal gelovigen. De granaatappel wordt daarom vaak gedeeltelijk opengebarsten afgebeeld, zodat de zaden zichtbaar zijn.
The Vain Jackdaw, ontwerp van Walter Crane.
The Vain Jackdaw, ontwerp van Walter Crane.
Klein formaat geborduurde pauw met gestileerde bladeren en tulpen.
Klein formaat geborduurde pauw met gestileerde bladeren en tulpen.
Op de tentoonstelling zijn verschillende prachtige borduurwerken te zien, onder andere een aantal pauwen, geborduurd in India met diverse garens, metaaldraad en versierd met kralen. Het ontwerp voor het centrale paneel van de Vain Jackdaw van Walter Crane is er te zien, naast pauwen als decoratie voor 18de-eeuwse mannenvesten en op diverse accessoires.
Bezoek
De tentoonstelling is onder begeleiding te zien in de Royal School of Needlework, gevestigd in het Hampton Court Palace aan de rand van Londen. Een rondleiding is online te boeken via de website van de Royal School of Needlework of telefonisch via 0044 20 3166 6932. De rondleiding duurt ongeveer anderhalf uur.
Granaatappels, 19de eeuw.
Granaatappels, 19de eeuw.
Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Vrijborduren met menselijk haar, een Chinese, boeddhistisch geïnspireerde traditie

Haarborduurwerk is een van de juweeltjes van de Chinese borduurtraditie, welke al eeuwen wordt beoefend. Zoals de naam al aangeeft wordt er bij deze techniek geborduurd met menselijk haar, in de regel met dat van meisjes uit de Chinese etnische minderheidsgroepen (stammen die niet tot de Han-Chinezen behoren). Omdat Chinees haar meestal zwart is, wordt het ook wel ‘Moxiu’, zwartborduurwerk, genoemd.

Geschiedenis
Chinese historische figuur in zuiver Moxiu borduurwerk.
Chinese historische figuur in zuiver Moxiu borduurwerk.
Het Chinese haarborduurwerk stamt uit de Tang-dynastie (618 – 907), toen meisjes de gewoonte hadden hun lange haar af te knippen en te gebruiken voor een geborduurde afbeelding van de boeddha, als toonbeeld van hun boeddhistische vroomheid. Door een deel van hun lichaam, het haar, te gebruiken voor het borduren van een afbeelding van Kwanyin beoogden zij een speciale communicatie met Kwanyin. Gedurende de Ming- en Ching-dynastiën werd deze traditie echter langzaam zeldzamer.
Afbeelding van Kuanyin in Chinees haarborduurwerk
Afbeelding van Kuanyin in Chinees haarborduurwerk.
Pas in de jaren ’70 van de vorige eeuw onderging deze traditie weer een wederopbloei, waarbij ook modernere ontwerpen soms worden uitgevoerd. Een belangrijke oorzaak van het opbloeien van deze traditie ligt in de nieuwe populairiteit van de Kwanyin-verering van de laatste decennia in China. Kuanyin is een typische Chinese uiting van het mahayana-boeddhisme. Kuanyin is een vrouwelijke boddhisattva, een eerdere verschijningsvorm van de boeddha, die oneindige compassie (karuna) symboliseert.
Tegenwoordig wordt er niet meer exclusief gebruik gemaakt van zwart haar, maar ook allerlei tinten bruin en grijs haar en voor sommige details wordt zelfs wit haar geverfd, bijvoorbeeld om de lippen van Kuanyin (een vrouwelijke boddhisattva) te borduren met zachtroze gekleurd haar. Het meeste haar hiervoor wordt verzameld onder de etnische minderheden. Het meestvoorkomende haarborduurwerk is echter nog steeds Moxiu.
Een hedendaags centrum voor Chinees haarborduurwerk is te vinden in Dongtai, Jiangsu provincie. Er werken momenteel meer dan 10.000 mensen.
Werkwijze
Voor Chinees haarborduurwerk worden de lange, zwarte haren verzameld en gewassen in een mengsel van eigeel en water. In sommige gevallen wordt het haar geverfd, maar dan gebruikt men meestal lichtgrijs of wit haar. Dit haar wordt als draad gebruikt om te borduren op een fijngeweven stof van katoen, linnen, wol of zijde. De borduurstof wordt vaak met een natuurlijke kleurstof licht getint.
Vergroot detail van een afbeelding in modern Chinees haarborduurwerk.
Vergroot detail van een afbeelding in modern Chinees haarborduurwerk.
Het borduren met haar vergt veel ervaring, want haar is een heel ander soort draad dan zijde of katoen; het is stugger en breekbaar. Het is natuurlijk ook veel dunner dan gewoon borduurgaren, dus het vraagt om heel precies borduurwerk. Het borduurwerk is niet aftelbaar, maar vrijborduurwerk, zoals bij zijdeborduren. Als hulpmiddel wordt er op de stof eerst een patroon getekend. Door het speciale materiaal is het eindresultaat heel levendig en blijven de kleuren eeuwenlang bewaard.
Na het borduren wordt de achterkant van het werk beplakt met rijstpapier als extra conservering en het gehele borduurwerk op een grotere passe-partout geplakt.
Een klassiek afbeelding in Dongtai-haarborduurwerk.
Een klassiek afbeelding in Dongtai-haarborduurwerk.
Ontwerpen
Chinees haarborduurwerk valt tegenwoordig in twee soorten te verdelen: monochroom (zwart) borduurwerk en veelkleurig borduurwerk, waarbij in het laatste geval haren van diverse kleuren zijn gebruikt. Deze werkstukken zijn daardoor een stuk levendiger.
Haarborduurwerk met verschillende kleuren haar
Haarborduurwerk met verschillende kleuren haar.
De meest traditionele ontwerpen zijn gebaseerd op het Chinese (mahayana- en chan-) boeddhisme. Vaak wordt hiervoor een afbeelding van Kwanyin gebruikt, een Chinese boddhisattva.
Andere traditionele ontwerpen grijpen terug op de klassieke Chinese tradities, waarbij planten, dieren, landschappen en Chinese historische figuren worden geborduurd. De Chinese symboliek is uitgebreid. Zo staan pijnbomen, kraanvogels en perzikken voor lang leven en de vijfklauwige draak voor het keizerlijke.
Deze borduurwerken worden vaak als geschenk gegeven en worden als dusdanig hoog gewaardeerd, zowel om de symbolische en traditionele waarde als om het vele werk dat erin gestoken is.

Korte film over Chinees haarborduurwerk – film New Century Foundation.




Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather