Archives

Die Spitzen der Gesellschaft

Kanten hofmode uit Frankrijk - foto Susanne Stauss.

Collectie van historisch kant in het Textielmuseum St. Gallen

De tentoonstelling Kant en Status (‘Die Spitzen der Gesellschaft’) in het Textielmuseum van St. Gallen in Zwitserland is gewijd aan historisch kant uit de periode van 1500 tot 1800. Deze verfijnde textielkunst werd eeuwenlang exclusief voor de hoogste maatschappelijke klassen, zoals de adel en geestelijkheid, gemaakt. Toen er in Oost-Zwitserland een textielindustrie ontstond, verzamelden de fabrikanten van industrieel kant van overal uit Europa voorbeelden van de mooiste kant, om als inspiratie te dienen voor hun machinaal geproduceerde kant. Uiteindelijk zijn veel van deze historische stukken beland in het Textielmuseum St. Gallen.

Kraag, Italiaans, circa 1690 - 1715 - foto Michael Rast.
Kraag, Italiaans, circa 1690 – 1715 – foto Michael Rast.
Kant is een fascinerend materiaal: filigrainwerk, maar dan gemaakt van het fijnste garen. Al in het midden van de zestiende eeuw werd kant populair in heel Europa, waar het eeuwenlang gebruikt zou worden om de rijke kleding van de wereldlijke en kerkelijke machthebbers te versieren. Dit fraaie, opengewerkte textiel zou nooit meer de sfeer van luxe kwijtraken; ook de hedendaagse haute-couture ontwerpers maken graag gebruik van de verfijnde transparantie van kant.
Voorbeelden van kant zoals dat aan het hof werd gedragen - foto Susanne Stauss.
Voorbeelden van kant zoals dat aan het hof werd gedragen – foto Susanne Stauss.
Antependium (altaarvoorhang), 1695 - 1710 - foto Michael Rast.
Antependium (altaarvoorhang), 1695 – 1710 – foto Michael Rast.
Historische kantmode aan koninklijke hoven
De tentoonstelling ‘Kant en Status’ concentreert zich met name op de historische kantmode, zoals die gedragen werd aan de koninklijke hoven van Frankrijk en Spanje, die in de genoemde periode richtinggevend waren voor politiek, cultuur en mode in Europa. De expositie bevat meer dan 160 historische stukken uit diverse tijdperken en in diverse stijlen, waardoor de ontwikkeling van kant van het begin van de zestiende eeuw tot aan het eind van de achttiende goed te volgen is. Onder de tentoongestelde stukken bevinden zich de zelden getoonde kazuifel en antependium die oorspronkelijk in eigendom van het Spaanse koningshuis waren.
Het Textielmuseum St. Gallen dankt haar uitgelezen kantcollectie aan de bloeiende Oost-Zwitserse textielindustrie, die in de laat-19de eeuw haar borduurwerk naar de hele wereld exporteerde. De beroemde ‘St. Gallen-kant’ was gebaseerd en geïnspireerd door historische voorbeelden van kant, die speciaal voor dit doel door de fabrikanten verzameld werd, om ze op kantmachines te kunnen namaken. Veel van deze kanten verzamelstukken, aangevuld met andere historische exemplaren, worden nu bewaard in het Textielmuseum St. Gallen, waar ze met een inventaris van ruim 5.000 kanten objecten nu een bijzondere, internationaal toonaangevende collectie vormen.
Inzetstuk, Italiaans, 1580 - 1620 - foto Michael Rast.
Inzetstuk, Italiaans, 1580 – 1620 – foto Michael Rast.
Schouderdoek, Italiaans, circa 1700 - foto Michael Rast.
Schouderdoek, Italiaans, circa 1700 – foto Michael Rast.
Van exclusief naar massagoed
De arbeidsintensieve vervaardiging van kant was eeuwenlang vrouwenwerk. Zij vormde een huisnijverheid waarin allerlei technieken, zoals klos- en naaldkant, maar ook haakwerk en macramé, gebruikt werden. Belangrijke centra voor de kantproductie lagen in Italië, Frankrijk en de Verenigde Nederlanden, van waaruit het kostbare handwerk door heel Europa verhandeld werd.
Lange tijd was het dragen van kant exclusief gereserveerd voor de elite: de adel en de geestelijkheid. Dit lag zowel aan de hoge prijs als aan de manier waarop kleding gedragen werd, die een belangrijke invloed uitoefende op de mode, en dat niet alleen aan het hof. Het eerste veranderde geleidelijk na de Franse Revolutie en het begin van de industrialisatie, die belangrijke politieke, sociale en economische omwentelingen in heel Europa in gang zette. De verandering van handmatige naar gemechaniseerde productie maakte van een exclusief handwerk uiteindelijk een betaalbaar massaproduct.
Catalogus 'Historische Spitzen, die Leopold-Iklé-Sammlung im Textilmuseum St. Gallen'.
Catalogus ‘Historische Spitzen, die Leopold-Iklé-Sammlung im Textilmuseum St. Gallen’.
Activiteiten rond de tentoonstelling
Rond de expositie ‘Kant en Status’ zijn er diverse activiteiten, zoals lezingen, rondleidingen, workshops en een educatief programma voor scholen, georganiseerd door het museum. Daarnaast publiceert Arnoldsche Art Publishers de catalogus ‘Historische Spitzen. Die Leopold-Iklé-Sammlung im Textilmuseum St. Gallen (isbn 978-3897905337), te koop voor € 58 in de detailhandel en tijdens de tentoonstelling in de museumwinkel voor de speciale prijs van CHF 48.
Openingstijden
Dagelijks 10.00 – 15.00 uur

Bovenste foto: Kanten hofmode uit Frankrijk – foto Susanne Stauss.

Overzichtsfoto van de tentoonstelling met afbeeldingen van kant op schilderijen - foto Susanne Stauss.
Overzichtsfoto van de tentoonstelling met afbeeldingen van kant op schilderijen – foto Susanne Stauss.
Uiteinde van een das, Frankrijk of Venetië, circa 1690 - foto Michael Rast.
Uiteinde van een das, Frankrijk of Venetië, circa 1690 – foto Michael Rast.
Kanten kraag en manchetten uit Spanje - foto Susanne Stauss.
Kanten kraag en manchetten uit Spanje – foto Susanne Stauss.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Traum & Realisation – Stoffen uit Oost-Zwitserland

Haute couture van St. Galler Stickerei, circa 1950 - foto Stefan Rohner.

Deze semi-permanente tentoonstelling in het Textielmuseum in St. Gallen, Zwitserland, geeft een overzicht van de diverse textielvormen uit het oosten van Zwitserland van de 16de eeuw tot heden, van ‘het witte goud’ linnen tot high-tech textiel van vandaag, van verfijnd geborduurd en kleurrijk bedrukt tot bedrieglijk onopvallend textiel wordt hiermee een grote verscheidenheid aan textielproducten getoond.

De tentoonstelling is opgebouwd rond vier thema’s die de diverse aspecten van de textielproductie in Oost-Zwitserland door de eeuwen heen belichten:
– Weven en drukken;
– Borduren en mechaniseren:
– Ontwerpen en verbeteren;
– Ondervinden en uitvinden.
Bij deze expositie is het niet de doelstelling om een compleet overzicht van de Oost-Zwitserse textielgeschiedenis te geven, maar is ‘gerichte prioriteit’ het thema van het museumteam.
Bedrukte katoen en drukstempels, circa 1900 - foto Stefan Rohner.
Bedrukte katoen en drukstempels, circa 1900 – foto Stefan Rohner.
Over mensen en machines
‘Experimenteren en creativiteit, gekoppeld aan zakelijk inzicht en voorliefde voor technische innovaties, bevordert de productie van textiel vanaf het begin, naast de strakke organisatie en goedkope arbeid’, vat Michaela Reichel, directrice van het Textielmuseum St. Gallen, het succesverhaal van de textielproductie in Oost-Zwitserland samen. Met snel opeenvolgende overnames en ontwikkeling van technische innovaties, maar ook in het beroemd/beruchte thuiswerk, ziet ze de succesfactoren van deze sector.
De trouwjurk van Amal Clooney-Alamuddin met borduurwerk uit St. Gallen.
De trouwjurk van Amal Clooney-Alamuddin met borduurwerk uit St. Gallen.
Vanaf 1850 begint de triomftocht van de machine in de Oost-Zwitserse textielbranche. Creatieve uitvinders zoals Isaac en Arnold Grobli, Charles Wetter Ruesch en de firma Saurer, stellen verschillende borduurwerkbedrijven in staat een hoge vlucht te nemen. Behalve de machinebouwers wordt ook de chemische industrie aangemoedigd een rol te spelen. De interactie tussen de verschillende economische sectoren, in combinatie met talentvolle ontwerpers, maakt de furore van machinaal borduren onder de naam ‘St. Galler Spitze’ (kant uit St. Gallen) mogelijk. Tot op de dag van vandaag gebruikt de haute couture borduurwerk uit Oost-Zwitserland, zoals recent nog voor de trouwjurk van Amal Clooney-Alamuddin. Stofmonsters van haar trouwkleding worden op deze tentoonstelling getoond.
De schaduwzijde van de hoogconjunctuur in deze industrie waren de onzekere levensomstandigheden van de arbeiders, kinderarbeid en het gebrek aan rechtszekerheid in de thuiswerksector. Ook aan deze minder glorieuze aspecten wordt in deze tentoonstelling aandacht besteed.
Vrijborduurwerk van de Firma Rittmeyer & Co, eind 19de eeuw - foto Stefan Rohner.
Vrijborduurwerk van de Firma Rittmeyer & Co, eind 19de eeuw – foto Stefan Rohner.
Stof geworden dromen
‘Textiel is een tot stof geworden droom’, volgens Ursula Karbacher, curator bij het Textielmuseum St. Gallen. Eén van de redenen waarom de patroontekenaars en ontwerpers in de tentoonstelling óók aandacht krijgen. Hun creativiteit draagt immers bij aan de grote internationale successen van deze bedrijfstak. Ontwerpen voor stofmonsters, foto’s, modetekeningen en de kleding in de vitrines laten een professionele groep uit de schaduw treden, waarbij het vaak – jammer genoeg – ‘ontwerper onbekend’ klinkt.
Wereldtentoonstellingen en vliegende dwergen
‘De textielindustrie beïnvloedt de mode, maar is daar ook aan overgeleverd, daar moet je flexibel in zijn’, glimlacht Bernhard Duss, tentoonstellingsvormgever en afgestudeerd textielontwerper. Een blik op een van de vitrines maakt duidelijk wat hij bedoelt: op een raamdecoratie, welke getoond werd op de Wereldtentoonstelling van 1889 in Parijs, is te zien hoe vliegende dwergen, brullende herten en kleurrijke vlinders in de vorm van geappliceerd borduursel om elkaar heen draaien. De markt bepaalt de vraag en de productie, en ook deze ‘textiele realiteit’ is op de tentoonstelling te zien.
Blik op de toekomst
Innovatie heeft in Oost-Zwitserland gezorgd dat zowel traditie als technische prestaties in de textielindustrie konden overleven. Naast de klassieke productie voor de haute couture richt men zich ook op moderne productietechnieken. In de tentoonstelling zijn onder andere de patronen te zien uit de collectie ‘Slow Light’ van Jakob Schläpfer, die hiervoor in 2013 de Design Award van Zwitserland ontving. Het reflecterende oppervlak van deze couture-stof wordt door middel van lasergravure met ingewikkelde ontwerpen – borduurwerk, bloemenornamenten – gedecoreerd en afhankelijk van de lichtval contrasteren deze decoraties of verdwijnen juist helemaal. Belangrijke klanten in de high-techsector zijn niet alleen de mode-industrie, maar vooral ook de medische sector, de bouw en technologiebedrijven.
'Slow Light' door Jakob Schläpfer, Design-prijs Zwitserland 2013.
‘Slow Light’ door Jakob Schläpfer, Design-prijs Zwitserland 2013.
Als ‘moeilijk’ duidde de curator de omgang aan met de zogenaamde ‘smart textiles’ in het museum. Immers, de meeste uitzonderlijke eigenschappen – zoals licht-, geluid- en warmte-isolatie, lichtheid of uitzonderlijke belastbaarheid – van deze innovatieve producten zijn hier niet aan af te zien. Het Textielmuseum besloot daarom om deze textielsoorten tot een onderdeel van de tentoonstellingsarchitectuur te maken, bijvoorbeeld als afbakening, als een lichtfilter, als bedekking van een vitrine. ‘Ze laten zien waartoe ze in staat zijn en zijn tegelijkertijd een tentoonstellingsobject’. ‘De fabrikanten waren in eerste instantie wat verbaasd over het verzoek van het Textielmuseum om deel te nemen aan deze tentoonstelling’, vertelt de directrice van het museum, ‘maar zijn daarna zeer coöperatief geweest’. Het museum werpt met deze tentoonstelling een blik op de toekomst van een industrieel assortiment dat waarschijnlijk een groot potentieel in zich heeft.
Openingstijden
Dagelijks 10.00 – 17.00 uur
Kleding gedecoreerd met broderie anglaise (opengewerkt witwerk) - foto Stefan Rohner.
Kleding gedecoreerd met broderie anglaise (opengewerkt witwerk) – foto Stefan Rohner.
Doodskistdoek, bedrukt linnen, 17de eeuw - foto Stefan Rohner.
Doodskistdoek, bedrukt linnen, 17de eeuw – foto Stefan Rohner.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather