Archives

De Tijdelijke Textieldrukkerij

Tentoonstelling en textielwerkplaats over het bedrukken en verven van textiel

Oude textielambachten en de allernieuwste technieken voor het bedrukken en verven van textiel smelten samen in De Tijdelijke Textieldrukkerij, een tentoonstelling en een textielwerkplaats in één. In de tentoonstelling, die gaat over het verfraaien van textiel door middel van verven en bedrukken, worden in samenwerking met de Textiel Factorij Amsterdam ontwerpen van Nederlandse kunstenaars getoond. Daarnaast zijn prachtige objecten uit de textielcollectie van De Museumfabriek te zien.

Gestempeld textiel met inktstempels.
Gestempeld textiel met inktstempels.
Meedoen in De Makerspace
In de Makerspace, die geheel is ingericht als textielwerkplaats, kan iedereen – jong en oud, ervaren en onervaren – aan de slag met bijzondere verf- en druktechnieken. Het gevarieerde activiteitenprogramma nodigt uit om zelf te bedenken, te ontwerpen en te maken. De Museumfabriek biedt tevens een gevarieerd programma-aanbod met bijzondere workshops waarin deelnemers met ervaren textieldocenten aan de slag kunnen met de modernste mogelijkheden, maar ook met eeuwenoude technieken in workshops zoals stempelen, blokdruk, batik, Staphorster stipwerk en historische verf maken. Het complete workshopprogramma vindt u op de website van De Museumfabriek.
Stempels voor Staphorster stipwerk en het resultaat dat ermee bereikt wordt.
Stempels voor Staphorster stipwerk en het resultaat dat ermee bereikt wordt.
Verleden, heden en toekomst van textiel
In de tentoonstelling is nieuw werk te zien van tien bekende Nederlandse kunstenaars en ontwerpers. Zij namen deel aan het artistiek onderzoeksproject van de Textiel Factorij en reisden hiervoor af naar India, om samen te werken met Indiase ambachtslieden met wie ze de oude tradities en nieuwe technische mogelijkheden van textiel onderzochten. Er is werk te zien van Aliki van der Kruijs, Antonio Jose Guzman, Iva Jankovic, Anastasia Starostenko, Gerard Jasperse, Gerard van Oosten, Esther Jongsma, Ruud Lanfermeijer, Sujata Majumdar, Lieselot Versteeg, Saar Scheerlings, Marloeke van der Vlugt, Marlies Visser en Meeta Mastani.
Het Koningsdoek van koning Willem I, vervaardigd in 1830 als geschenk voor Indiase vorsten om de handelsrelatie tussen de twee landen te verstevigen.
Het Koningsdoek van koning Willem I, vervaardigd in 1830 als geschenk voor Indiase vorsten om de handelsrelatie tussen de twee landen te verstevigen.
De tentoonstelling toont daarnaast een prachtige selectie objecten uit de textielcollectie van De Museumfabriek. Ze vertellen een historisch verhaal, van de geschiedenis van het bedrukken van textiel tot aan de hypermoderne digitale druktechnieken van vandaag. Een van de topstukken in de tentoonstelling is het onlangs gerestaureerde Koningsdoek van Willem I dat vervaardigd is in 1830 als geschenk voor Indiase vorsten om de handelsrelatie tussen twee landen te verstevigen. Je bladert door het gedigitaliseerde dessinboek van Land & Van Marle, dat meer dan 3500 prachtige, op Indiase sits geïnspireerde dessins toont uit de periode 1813-1832.
In Het Textielarchief worden meer dan 10.000 textielstalen en dessinontwerpen uit de collectie van De Museumfabriek digitaal gepresenteerd. Bovendien wordt voor het eerst een verfboekje uit 1794, met historische verfrecepten, tentoongesteld.
Mata ni Pachedi, een kunstvorm waarbij met de bamboopen wordt geschilderd op doek.
Mata ni Pachedi, een kunstvorm waarbij met de bamboopen wordt geschilderd op doek.
De Textielfactorij
De Textiel Factorij is een artistiek onderzoeksproject gebaseerd op het gezamenlijk erfgoed van Nederland en India. In de tijd van de Verenigde Oost-Indische Compagnie bestond er een levendige handel in Indiase sits: katoen beschilderd met veelkleurige patronen. Nederlandse kunstenaars en ontwerpers werkten in India samen met eeuwenoude technieken en hebben daarmee een hedendaagse invulling gegeven aan deze cross-culturele uitwisseling. Het resultaat: nieuwe ontwerpen die een wisselwerking laten zien tussen ambacht, ontwerp, kleedgedrag en beeldtaal in India en Nederland, in heden en verleden. De Textiel Factorij bevordert duurzame kennisuitwisseling en draagt bij aan de instandhouding van het gedeeld cultureel erfgoed.
Openingstijden
Dinsdag t/m zondag 11.00 – 17.00 uur
Workshop fotografische blauwdruk.
Workshop fotografische blauwdruk.
Nieuwe druk- en verftechnieken.
Nieuwe druk- en verftechnieken.
Roofdruk in de Makerspace.
Roofdruk in de Makerspace.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Rafelranden van schoonheid

Heringa / Van Kalsbeek, Armor - foto Tommy de Lange.

Textiele experimenten in opdracht van het museum
Kunstenaars die voor een opdrachtgever werken ervaren altijd wel iets van sturing; de opdrachtgever heeft bij het geven van zijn of haar opdracht altijd wel al iets in gedachten. Nieuwe wegen in de kunst worden zelden in opdracht gebaand. Het Textielmuseum biedt kunstenaars echter de kans om te experimenteren en te onderzoeken en heeft aan hen zo de kans vernieuwend bezig te zijn. De tentoonstelling ‘Rafelranden van schoonheid’ toont recent werk van een aantal kunstenaars dat zijn eigen weg mocht zoeken.

Textielkunst in ongebonden opdracht
Het collectie-opdrachtenbeleid van het Textielmuseum biedt kunstenaars en vormgevers de mogelijkheid tot onderzoek en experiment. De resultaten hiervan worden gepresenteerd op de tentoonstelling ‘Rafelranden van schoonheid’. Deze expositie toont textiele installaties, interactieve beelden en films van Heringa/Van Kalsbeek, Bart Hess, Nan Groot Antink, Tanja Smeets en Karin van Dam. De werken zijn in het TextielLab, de bijzondere werkplaats van het Textielmuseum, gemaakt.
Maarten van Kalsbeek in zijn atelier.
Maarten van Kalsbeek in zijn atelier.
Heringa/Van Kalsbeek
Heringa/Van Kalsbeek (respectievelijk 1966 en 1962) zijn bekend van hun expressieve kleurrijke sculpturen met een sterke fysieke aanwezigheid. Voor hun project in het TextielLab lieten de kunstenaars zich inspireren door hun eigen verzameling etnografica en natuurlijke fenomenen. Hun monumentale speelse sculptuur ‘Armor’ bestaat uit een metalen constructie, opgetuigd met gelaserde, met hars overgoten vleugels van canvas, felrode pompons en bonte blikjes. Het beeld is een afgeleide van de rijk versierde hoofdtooien van traditionele Chinese bruiden. Het werk is verleidelijk mooi op het eerste gezicht, maar ‘rauw en imperfect’ aan de achterzijde. Deze spanning tussen front- en backstage, tussen aantrekking en afstoting, loopt als een rode draad door hun werk.
Tanja Smeets, Nebula and the Soft Machine - foto Tommy de Lange.
Tanja Smeets, Nebula and the Soft Machine – foto Tommy de Lange.
Tanja Smeets werkend in het TextielLab, afdeling breien - foto Josefina Eikenaar.
Tanja Smeets werkend in het TextielLab, afdeling breien – foto Josefina Eikenaar.
Tanja Smeets
De installaties van kunstenares Tanja Smeets (1963) lijken langs muren en plafonds de ruimte in te groeien. Associaties met zwammen en paddenstoelen komen op bij het zien van de ingetogen witte en soms felgekleurde structuren. In het TextielLab ontdekte Tanja Smeets de mogelijkheden van laser- en breitechniek. Met beide technieken realiseerde zij haar installatie ‘Nebula and the Soft Machine’. Uit industrieel vilt liet zij grillige basisvormen snijden, van minuscuul naar steeds meer uitvergroot. De elementen slingeren in elkaar verstrengeld omhoog. In het midden lijkt het materiaal te ontploffen, als een uitbarsting van een stofwolk (‘Nebula’). Het gebreide onderdeel van de installatie, ‘Soft Machine’, doet denken aan een plant, met knoppen die zich willekeurig verspreiden. De installatie wekt de suggestie uit te kunnen groeien tot een oneindig landschap.
Bart Hess, Veins 1 - foto Josefina Eikelaar.
Bart Hess, Veins 1 – foto Josefina Eikelaar.
Bart Hess
Multi-talent Bart Hess (1984) beweegt zich op het gebied van beeldende kunst, (mode)vormgeving en performance. Voor deze opdracht wilde hij interactieve ‘huiden’ creëren, die een subtiele beweging vertonen in reactie op het publiek. Beeldende inspiratie was de zachte puls van testikels. De driedelige installatie toont licht bewegende, kronkelende structuren die de beschouwer fascineren. Voor de basisstructuur zijn vele meters koord gevlochten. Bart Hess bedacht samen met de productontwikkelaar van de afdeling Passement tal van nieuwe mogelijkheden van koordvlechten. In zijn atelier is het stelsel van koorden gecombineerd met siliconengietsels, die zakken vormen, of als matglanzende huid over het geheel liggen.
Nan Groot Antink
De focus in het werk van Nan Groot Antink (1954) ligt op het verven met natuurlijke kleurstoffen. Sinds 1990 maakt zij haar eigen verfstoffen uit in- en uitheemse verfplanten. Hiermee schildert ze en ze laat zich in de keuze van planten inspireren door haar omgeving. Voor de opdracht van het Textielmuseum selecteerde de kunstenaar, op basis van de vegetatie die vóór de bouw van het museum op het terrein te vinden was, zeven verfplanten. Het weven van stoffen met verschillende natuurlijke garens, was een nieuwe stap in haar oeuvre.
Nan Groot Antink, Vezels, bindingen en verfplanten - foto Josefina Eikenaar.
Nan Groot Antink, Vezels, bindingen en verfplanten – foto Josefina Eikenaar.
Voor het verfproces maakte ze gebruik van urine, geïnspireerd door een verhaal van haar oma, over de Tilburgse fabrieksarbeiders die met hun urinekruiken over straat liepen. De urine gebruikten ze in het verleden in de textielfabrieken tijdens het verfproces als fixeermiddel. Daarom startte Nan Groot Antink haar werk met de oproep aan de mannelijke medewerkers van het museum om hun ochtendurine in potjes af te leveren. De ‘oogst’ werd gebruikt om de verf beter aan het doek te laten hechten. De installatie, bestaande uit zeven lange banen stof, toont subtiele kleurschakeringen en roept een serene stilte op.
Karin van Dam, The Polyp form of the Red Eye Medusa 2 - foto Tom Haartsen.
Karin van Dam, The Polyp form of the Red Eye Medusa 2 – foto Tom Haartsen.
Karin van Dam, Traveling Cities anno 2014 - foto Tom Haartsen.
Karin van Dam, Traveling Cities anno 2014 – foto Tom Haartsen.
Karin van Dam
De sculpturen en installaties van Karin van Dam (1959) hangen vaak in de ruimte als vreemde satellieten en droomverschijningen. Haar bouwstenen zijn industriële materialen, in combinatie met pvc en textiel. In ‘Rafelranden van Schoonheid’ toont zij de installatie ‘The Polyp Form of the Red Eye Medusa 2’. Dit werk is geïnspireerd door een verleidelijk mooie, maar heel giftige kwal, de Red Eye Medusa. De schelpvormen van zwarte polyesterdraad met oranje kleuraccenten, die Karin van Dam in het TextielLab ontwikkelde, zijn de basiselementen voor haar installatie. Deze toont een fraai, maar ook enigszins onheilspellend beeld doordat het zweeft door de ruimte, kruipt over de grond en zich nestelt in de balken.
Openingstijden
Dinsdag t/m vrijdag 10.00 – 17.00 uur
Zaterdag en zondag 12.00 – 17.00 uur

Bovenste foto: Heringa / Van Kalsbeek, Armor – foto Tommy de Lange.

Korte video van Tanja Smeets aan het werk.

Bart Hess, Spine - foto Josefina Eikenaar.
Bart Hess, Spine – foto Josefina Eikenaar.
Bart Hess werkend in het TextielLab afdeling passement - foto Josefina Eikenaar.
Bart Hess werkend in het TextielLab afdeling passement – foto Josefina Eikenaar.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

De diverse Shibori-technieken nader toegelicht

Shibori is een verftechniek met een Japanse naam, die ook in een aantal andere landen wordt toegepast. Door bepaalde delen van de stof te ‘blokkeren’ voor de kleurstof, kan men bijzondere kleureffecten bereiken. In die zin lijkt het op het batik, maar terwijl bij batik delen van de stof met was worden afgedekt voor het verven, wordt bij Shibori de stof gevouwen, afgebonden of vastgenaaid om bepaalde delen voor de kleurstof onbereikbaar te houden. In dit artikel zullen we de diverse Shibori-technieken toelichten, met natuurlijk een paar voorbeelden erbij.

De Shibori-technieken worden in twee groepen verdeeld: de met naald en draad gecreëerde ontwerpen, een groep met een aantal onderverdelingen, en de overige, waarbij de stof voor het verven gevouwen, bij elkaar gebonden of geklemd wordt, zodat de verf de diepliggende delen niet bereikt.
Shibori met stikseltechnieken
Deze techniek wordt in Japan, Afrika en Indonesië gebruikt en heet aldaar respectievelijk nui shibori, adire alabere danwel tritik. De volgende gereedschappen zullen u hierbij behulpzaam zijn:
– (Transparante) liniaal
– Passer
– Papierschaar
– Markeerpen met wateroplosbare inkt
– Dunne, witte katoenen stof (om mee te beginnen, u kunt altijd later andere stoffen proberen)
– Sterk katoenen garen
– Naald, schaar en vingerhoed
Shibori met stikseltechnieken zijn onderverdeeld in de volgende soorten:
Mokume shibori
Mokume shiboriDit is een van de eenvoudigste shibori-technieken, een soort smokwerk, waarbij u de stof voor het verven plooit en de plooien vastnaait. Het effect dat u krijgt lijkt enigszins op een patroon van houtnerven. Het mooiste resultaat krijgt u wanneer u de parallelle rijen steekjes niet te dicht bij elkaar laat lopen, zodat u niet alleen een horizontaal patroon krijgt (met de plooien mee), maar ook verticaal, omdat op de plaats waar de steekjes zitten de verfstof het textiel moeilijker bereikt dan in de ruimte tussen de rijen steekjes.
Mokume shiboriVoor mokume shibori neemt u een stuk katoen, welke u aan één kant om de twee à drie cm markeert. Op deze plaats zet u de eerste steek met een knoop goed vast. Vervolgens naait u een rechte lijn steekjes naar de andere kant van de stof. Daar laat u een redelijk stuk draad over om straks de stof aan te kunnen trekken. U herhaalt dit over de hele stof totdat deze geheel is voorzien van rijen steekjes. Deze hoeven overigens niet al te regelmatig te zijn, want de charme van iedere vorm van shibori is nu juist het spontane en enigszins oncontroleerbare effect van de techniek. Vervolgens trekt u aan de losse draadeinden de plooien in de stof en knoopt u het uiteinde vast. U kunt vervolgens de stof naar eigen voorkeur verven. Nadien haalt u de draden eruit en heeft u een stuk mokume shibori.
Karamatsu shibori
Karamatsu shiboriKaramatsu betekent lariks en het met deze shibori-techniek verkregen patroon lijkt op de uitgestoken takken van de lariks. Bij deze techniek begint u met drie ronde mallen van karton te maken van respectievelijk 5, 3,5 en 2 cm diameter. Op de stof markeert u om de 5 cm een rechte vouwlijn. Leg de grootste mal op de vouwlijn en markeer een halve cirkel. Vervolgens legt u in deze halve cirkel de kleinere mal en markeert weer een halve cirkel en hetzelfde doet u met de kleinste mal. Herhaal dit langs dezelfde vouwlijn, iedere grootste cirkel 2-3 cm vanaf de vorige. Vervolgens doet u hetzelfde op de volgende vouwlijn, maar dan de cirkels om-en-om verspringend met die van de vorige rij (het hart van de cirkel ligt tegenover de ruimte tussen twee cirkels op de vorige lijn). Ga zo door tot de hele stof bedekt is.
Karamatsu shibori, boven afgebonden, onder het resultaatVervolgens vouwt u de stof langs de eerste lijn. Neem een dubbele draad in de naald, maak een knoop bij de eerste steek en maak een rij steken over de grootste halve cirkel. Laat een stukje draad vrij, maar vervolg daarna met dezelfde draad op de volgende cirkel de steken en zo verder totdat u aan het andere eind van de stof bent, waar u zo’n 10 cm draad over dient te houden. Herhaal dit bij de volgende rijen halve cirkels, maar kijk uit dat u niet de vorige rij aan de volgende vastnaait. Trek daarna de draden voorzichtig aan en zet het uiteinde van de draad goed vast. Vervolgens kunt u zoals gebruikelijk de stof verven en daarna de draden eruit halen om het resultaat te aanschouwen.
Ori-nui shibori
Ori-nui shiboriDit zijn lineaire patronen, waarmee u de stof een streep- of ruitdesign geeft. Een variant hierop is om de lijn niet recht, maar een beetje golvend te laten lopen, wat tatewaku heet. Markeer voor ori-nui shibori op een stuk stof elke 5 cm een rechte lijn. Vouw de stof over de eerste lijn en maak op de gebruikelijke wijze een rij steekjes dicht langs de vouw. Doe dit langs alle vouwen en trek vervolgens de draad aan en zet het uiteinde met een knoop goed vast. Na het verven, wassen en het verwijderen van de draden heeft u een ori-nui patroon.
Ori-nui shibori (gekruist patroon)Varianten hierop: maak kruisende rijen. Naai eerst alle horizontale lijnen en daarna alle verticale. Trek de draden in dezelfde volgorde aan. U heeft nu een soort ruitpatroon. Of teken, in plaats van rechte, enigszins golvende lijnen. U kunt hiervoor het beste een mal voor de golvende lijnen maken of een andere gebogen vorm gebruiken.
Maki-nui shibori
Maki-nui shiboriDeze techniek lijkt op Ori-nui shibori, maar hierbij maakt u geen rechte rij steken evenwijdig aan de vouw, maar haalt u de draad telkens, onder een schuine hoek, om de vouw heen. U krijgt zo een kepervormig patroon. Deze techniek wordt ook veel in Afrika gebruikt, soms met een variant waarbij een ruitpatroon wordt gevormd met in de ruiten weer een kruis.
Maki-age shibori
Maki-age shiboriDeze techniek is een buitenbeentje, want een combinatie van zowel genaaid als afgebonden shibori. U begint met het markeren van een aantal bladvormen op de stof. U naait steekjes langs de bladrand en trekt daarna de draad goed aan en knoopt deze vast. De stof binnen het stiksel steekt nu omhoog. Deze stof omwikkelt u met een draad, al dan niet door de draad er spiraalsgewijs of kruiselings er omheen te wikkelen. De draad zet u hierna vast met een knoop. Daarna verft u de stof. Experimenteert u eens met verschillende vormen en beide manieren van afbinden, om de verschillen te zien.
Andere shibori-technieken
Dit zijn dus technieken waarbij geen naald te pas komt, maar waarbij het effect verkregen wordt door afbinden, persen en vouwen van de stof.
Arashi shibori
Arashi shibori om een paal gebondenBij arashi shibori wordt de stof om een paal heen gewikkeld. Oorspronkelijk was dit een hol stuk bamboe, tegenwoordig gebruikt men meestal een stuk regenpijp van de bouwmarkt, dat hetzelfde effect geeft. Het formaat is meestal zo’n 10 cm doorsnee met een lengte tussen de 50 en 100 cm.
Kimono van arashi shiboriKnip een strook stof van ongeveer 20 cm breedte en wikkel deze diagonaal om de buis heen, zonder dat de stof over elkaar heen komt. Plak al doende de stof vast met afplaktape, zodat deze blijft zitten. Wikkel vervolgens een draad om de stof, in tegengestelde richting ervan en met een regelmatige afstand van elkaar. Terwijl u hiermee bezig bent haalt u de overbodig geworden stukjes tape weg. Werk dit af tot het einde van de stof en knoop vervolgens de draad vast. Verf de stof op de buis in een staand verfbad. Haal daarna de draad voorzichtig van de buis. Was en laat de stof vervolgens drogen. U heeft nu een patroon verkregen met diagonale strepen.
Itajime shibori
Itajime shiboriBij itajime shibori wordt de stof eerst in stroken, vervolgens in vierkanten of driehoeken gevouwen en daarna tussen twee plankjes geklemd. Doordat de stof strak tussen twee planken geklemd zit, dringt de verf alleen bij de zijkanten van het gevouwen stuk stof binnen.
Neem een stuk stof en vouw dit harmonicagewijs in gelijke stroken. Vervolgens kunt u, a. de stof zigzaggend vouwen tot een vierkante stapel of, b. een uiteinde omvouwen tot een driehoek en zo, eveneens zigzagsgewijs, verder gaan tot u een driehoekige stapel hebt. Deze stapel klemt u nu tussen twee plankjes die u met draad of een klem tegen elkaar klemt. Hoe strakker u de plankjes tegen elkaar klemt, des te minder diep dringt de verf in de stof. Verf vervolgens de stof. Hierna dient u de stof weer voorzichtig uit te vouwen en daarna bij voorkeur liggend te drogen, zodat de verf niet uitloopt. U hebt nu een patroon van vier- of achtkantjes gekregen.

Video van Laura Myriam Biran waarin de diverse Shibori-technieken worden getoond.

Tesuji shibori
Bij deze techniek plooit u de stof zigzagsgewijs, waarna u de verkregen langwerpige stapel omwind met draad. Dit kunt u, al naar gelang het gewenste effect, losjes doen met een paar aparte draadjes of dichter over de hele lengte met één lange draad. Vervolgens verft u het geheel. U krijgt een gestreept patroon.

Tesuji shibori

Dit zijn de belangrijkste shibori-technieken. Op iedere techniek zijn complexere variaties te bedenken en er zijn nog meer technieken. Toch kunt u hiermee aardig vooruit. Aarzelt u vooral niet te experimenteren, want zo doet u de interessantste ontdekkingen. Probeer het niet te mooi of te precies te doen, want juist in de speelse toepassing van de shibori-techniek vindt u de grootste charme.

Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather