Archives

Von Samtbrokat und Häutchengold

Koorkap - foto Thomas Richter.

Unieke collectie middeleeuws liturgisch textiel uit Gdansk

In het St. Annen-Museum in Lübeck is vanaf 19 januari 2019 een bijzondere collectie van paramenten te zien. Paramenten zijn van textiel gemaakte liturgische voorwerpen voor de eredienst in met name de Katholieke en Oosters-Orthodoxe kerk, zoals kazuifels, koorkappen en dalmatieken. De collectie komt uit Gdansk (het voormalige Danzig) en stamt uit de 14de eeuw.

Kazuifel met Keulse omranding - foto Thomas Richter.
Kazuifel met Keulse omranding – foto Thomas Richter.
Danziger Paramentenschat
Ongeveer de helft van de beroemde Danziger Paramentenschat is sinds 1990 een permanente lening van de Evangelische kerk van Hannover en is een van de hoogtepunten van de collectie van het St. Annen Museum. Dit zijn de kostbaarste gewaden voor de kerkdienst. Het fijnste borduurwerk met puur goud en Byzantijnse zijde toont de hoge waarde die voorheen aan deze kledingstukken werd toegeschreven.
Meer dan vijfhonderd jaar verborgen geweest
Ze komen uit de voormalige Mariakerk in Gdansk en stammen voornamelijk uit de 14de eeuw. Verborgen in de kerk, overleefden ze de reformatie en oorlogen. Het was pas in de 19de eeuw dat ze werden herontdekt tijdens bouwwerkzaamheden. Wat ze zo speciaal maakt is dat ze al eeuwenlang niet meer zijn gebruikt of veranderd; ze bevinden zich nog precies in de staat van ruim zeshonderd jaar geleden.
Nadat de val van de Berlijnse muur werd een deel van deze textielschatten naar Lübeck gebracht, terwijl de andere helft in Gdansk bleef (nu in het Nationaal Museum). De Danziger Paramentenschat was verschillende jaren niet te zien. Nu zijn voor het eerst geselecteerde stukken optimaal geconserveerd en geïntegreerd in de permanente tentoonstelling van het St. Annen Museum. Grote nadruk wordt gelegd op het samenspel van glas in lood ramen en altaren in combinatie met de symbolisch gebruikte gewaden. Ze dienden allemaal om de eredienst tot een groot feest voor de gelovigen te maken.
Afbeelding van St. Joris op het schild van een koorkap - foto Thomas Richter.
Afbeelding van St. Joris op het schild van een koorkap – foto Thomas Richter.
St. Annen-Museum
Het St. Annen-Museum in Lübeck is gelegen in de voormalige St. Anne’s Priorij, die in 1502 werd gesticht als verblijf voor de ongehuwde dochters van de rijke kooplieden van Lübeck. Het museum is een bijzondere combinatie van laatgotische monastieke architectuur zij aan zij met een verzameling liturgische kunst van de 13de tot de vroeg-16de eeuw. Met de nieuw geopende Paramentenruimte wordt het St. Annen-Museum verrijkt met een belangrijke attractie.
St. Annen Museum.
St. Annen Museum.
Openingstijden
Dinsdag t/m zondag 11.00 – 17.00 uur
Koorkap (detail) - foto Thomas Richter.
Koorkap (detail) – foto Thomas Richter.
Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Religieus mysterie, mysterieuze religie

Titel 'Wat is er gebeurd?'

Bijzondere wandtapijten met de grote maatschappelijke thema’s als inspiratie

De textielkunstenaar Marjo van der Leeuw – Lauwereys exposeert in het Leids Wevershuis een aantal wandkleden in diverse technieken, waaronder vrijborduren, vilten, roesten en ecoprinten. De kunstwerken zijn geïnspireerd door universele thema’s zoals Weltschmerz, geloof en hoop en in ieder werk worden de levensvragen anders beantwoord. De tentoonstelling is te zien tot 3 maart 2019.

Detail uit 'Phoenix. Op weg naar hoop', textielverharder.
Detail uit ‘Phoenix. Op weg naar hoop’, textielverharder.
Maatschappelijke thema’s
Vervuiling, vluchtelingen, overbevolking, plastic troep, IS, terrorisme, haastig leven en de drukte in deze tijd. Er zijn oorlogen omdat religies botsen en er is geen respect meer voor elkaar. Macht en geld zijn dé middelen om leider te worden, maar daarin mist men inhoudelijke kennis en bezorgdheid over de mensheid en onze aarde. Mensen gaan eraan onderdoor. Geloven mag niet meer in onze maatschappij en alle mysteries moeten wetenschappelijk verklaard worden.
Detail uit de 'Zeven scheppingsdagen', vrijborduren.
Detail uit de ‘Zeven scheppingsdagen’, vrijborduren.
Met textiel en andere materialen en probeert Van der Leeuw deze emotie van ‘wereldpijn’ over te brengen. Het woord wereldpijn komt van het Duitse woord ‘Weltschmerz’, het gevoel van diepe droefheid, pijnlijk ervaren melancholie door verdriet ontstaan door de onvolmaaktheid van de wereld.
Universele vragen
Van der Leeuw vraagt zich in deze expositie af of er nog stilte is in onze wereld. Waar is de rust in onze maatschappij gebleven? Hoe kunnen wij vreedzaam leven? Waar is het respect voor onze omgeving? Mogen we nog geloven? Wat is de zingeving van het leven? Is er een God? Een iets of een niets?
Detail uit de 'Heiligenmuur', foto's met gelmedium overgebracht op stof, roesten en ecoprinten.
Detail uit de ‘Heiligenmuur’, foto’s met gelmedium overgebracht op stof, roesten en ecoprinten.
Ja, er is hoop. Door de kunstenaar weergegeven in verscheidene symbolen. Een phoenix ontworstelend uit het vuur, kruisen als teken van het christendom en amuletten ter bescherming voor kwaad. De hoop dat er meer is dan alleen het leven op aarde. Op deze tentoonstelling komen wanhoop en hoop samen. Geloof en mysterie komen samen op een punt van hoop.
Titel 'Vervolging'.
Titel ‘Vervolging’.
Detail uit 'Het kwade en het goede', roesten en ecoprint.
Detail uit ‘Het kwade en het goede’, roesten en ecoprint.
Bijzondere textiele technieken
Van der Leeuw bewerkt textiel met een veelheid aan bijzondere technieken, zoals vrijborduren, foto’s afdrukken met gelmedium op stof, zelf stoffen kleuren door middel van roesten en ecoprinten, vilten en werken met textielverharder. Het resultaat is een collectie wandkleden met een mysterieuze uitstraling die oproept tot introspectie en reflectie.
Openingstijden
Dinsdag t/m zondag 13.00 – 16.00 uur

Bovenste foto: titel ‘Wat is er gebeurd?’

Titel 'Ieder huis draagt zijn kruis'.
Titel ‘Ieder huis draagt zijn kruis’.
Titel 'Wie bent u?'
Titel ‘Wie bent u?’
'Zoom into infinity', vrijborduren.
‘Zoom into infinity’, vrijborduren.
Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Inca dress code

Tentoonstelling van zeldzaam Inca-textiel uit de precolumbiaanse tijd

Het Museum Kunst & Geschiedenis (voorheen het Jubelparkmuseum) heeft momenteel een grote tentoonstelling over de precolumbiaanse textielkunst der Inca’s. Behalve textiel zijn er ook prachtige ornamenten en sieraden te zien. De tentoonstelling is tot 24 maart 2019 te zien.

Dit kleine zilveren vrouwelijke figuurtje is omwikkeld met twee lagen weefsel die door een kleine gordel en tupu (metalen speld) worden samengehouden. De figuur houdt verband met het capacocha-ritueel. Zilver, veren, lamawol, katoen, 14 x 8,5 cm, periode 1450 - 1532 CE.
Dit kleine zilveren vrouwelijke figuurtje is omwikkeld met twee lagen weefsel die door een kleine gordel en tupu (metalen speld) worden samengehouden. De figuur houdt verband met het capacocha-ritueel. Zilver, veren, lamawol, katoen, 14 x 8,5 cm, periode 1450 – 1532 CE.
Textiel in de precolumbiaanse tijd
Textiel diende natuurlijk voor het maken van kleding en om de muren in bepaalde woningen te bekleden, maar het was bij de Inca’s bovenal een teken van rijkdom. Het werd beschouwd als een waardevol bezit dat stond voor financiële welstand. Het was dan ook een geliefd geschenk bij diplomatieke uitwisselingen of bij offerandes aan de goden. De eerste Spaanse ontdekkingsreizigers hadden meteen grote bewondering voor de kwaliteit van de textielproductie en maakten geregeld de vergelijking met de Europese zijdeweefsels.
De stoffen ontleenden hun waarde niet zozeer aan de snit, die door het gebruikte type weefgetouw noodgedwongen eenvoudig bleef, maar aan de kwaliteit van de vezels, de rijkelijke decoratie en de diversiteit van kleuren en gebruikte symbolen. De drager van een kledingstuk gaf hiermee te kennen wat zijn sociale positie was en tot welke groep hij behoorde. Hij bracht ook een religieuze boodschap over.
In tijden van conflicten vormden kledingstukken en textiel ook een begeerde oorlogsbuit. Krijgsgevangenen werden van hun kledij ontdaan als teken van onderwerping en vernedering, terwijl de overwinnaar zich de kledingstukken toeëigende of aan de goden schonk. De leider van de onderworpen groep werd verplicht dezelfde kleding als de overwinnaar aan te trekken ten teken van zijn nieuwe ondergeschiktheid.
Met katoen geborduurde lamawollen mantel, versierd met een mythologische scène die verband houdt met voorouders en de vrouwelijke vruchtbaarheid. Nasca-beschaving, circa 100 - 600 CE, 255 x 93 cm.
Met katoen geborduurde lamawollen mantel, versierd met een mythologische scène die verband houdt met voorouders en de vrouwelijke vruchtbaarheid. Nasca-beschaving, circa 100 – 600 CE, 255 x 93 cm.
Hoedje met vier punten van lamawol, Tiwanaku-beschaving, periode 600 - 900 CE.
Hoedje met vier punten van lamawol, Tiwanaku-beschaving, periode 600 – 900 CE.
Weefsels in de precolumbiaanse tijd waren goederen die over grote afstand circuleerden. Via diplomatieke weg of door veroveringen konden textielweefsels, veel meer dan aardewerk, soms grote afstanden afleggen. Dit maakt het toewijzen van bepaalde archeologische stukken aan de juiste cultuur niet eenvoudig.
De textielweefkunst doet zijn intrede in de Andes aan het begin van het 6de millennium BCE, nog voor men er aardewerk produceert en de metallurgie beheerst. Gedurende de vele eeuwen die voorafgaan aan de komst van de Europeanen zal ze voortdurend onderhevig zijn aan vernieuwing en technische verfijning.
Dodenmasker van Huaca de la Luna. Mochica-beschaving, goud, koper, schelpen en steen, 26 cm hoog, circa 100 - 600 CE.
Dodenmasker van Huaca de la Luna. Mochica-beschaving, goud, koper, schelpen en steen, 26 cm hoog, circa 100 – 600 CE.
Textiel als een verheven kunstvorm
In tegenstelling tot vele andere beschavingen, zagen de Andesculturen textiel als een van de hogere kunsten, in die mate zelfs dat het textiel, met zijn maakproces en iconografie, andere kunstvormen zoals ceramiek en architectuur heeft beïnvloed. We weten eveneens dat textiel een belangrijke symbolische en sacrale betekenis had. Zo zijn er ‘offers’ bekend van weefsels die men in brand stak om de goden te behagen. Belangrijke overledenen werden letterlijk ingepakt in meerdere, soms tot twaalf, lagen textiel.
De teksten van de eerste Spanjaarden lichten ons eveneens in over de sterke controle die de Inca-vorst uitoefende over de grondstoffen zoals katoen en wol. Hij beschikte ook over spinnerijen en textielateliers die voor zijn rekening werkten en die de allerfijnste weefsels produceerden met een iconografie waarin hij als heerser werd afgebeeld. Het ging dan ook om een hogere hofkunst die gebonden was aan heel strikte regels.
Unku, lamawol en katoen, Chancay of Chimu, periode 1100 - 1450 CE, 142 x 46 cm.
Unku, lamawol en katoen, Chancay of Chimu, periode 1100 – 1450 CE, 142 x 46 cm.
Inca-textiel nauwelijks bekend
Terwijl we de verschillende samenlevingen in de Andes (Peru, Bolivia en Chili) goed kennen aan de hand van hun aardewerk, metaalproductie en mummies, heeft men een minder duidelijk beeld van de wijze waarop de bewoners van de Andes leefden en gekleed waren. Welke vezels gebruikten ze? Over welke kleurstoffen beschikten ze? Hoe werden de weefsels vervaardigd? Wat droegen ze aan hun voeten?
Paar Inca-schoenen van lamaleer en alpacawol, 1450 - 1532 CE, 24 x 10 cm.
Paar Inca-schoenen van lamaleer en alpacawol, 1450 – 1532 CE, 24 x 10 cm.
Deze tentoonstelling is een gelegenheid om kennis te maken met de prachtige weefsels, de vernuftigheid van bepaalde motieven en de schitterende, bonte kleuren die de stoffen en veren uit de precolumbiaanse periode (de periode voor de ‘ontdekking’ van Amerika) tot op heden behielden. Het Museum Kunst & Geschiedenis wilde Andesbewoners van toen als het ware ‘aankleden’ door hun garderobe (schoeisel, kleding, haartooi en sieraden) tentoon te stellen en hen aan de bezoekers voor te stellen in hun dagelijkse bezigheden. Met dit doel voor ogen is de tentoonstelling in drie delen opgesplitst.
Materialen, technieken, omstandigheden
In het eerste deel wordt informatie aangereikt die nodig is om een juist inzicht te krijgen in de kwaliteit van de voorwerpen en om ze naar waarde te schatten. Het museum geeft uitleg bij de verschillende beschikbare vezels, kleurstoffen en de manier waarop de draden voor het weven werden verkregen. Er zal een katoenveld te zien zijn, evenals opgezette lama’s en alpaca’s en balen wol die de bezoekers mogen aanraken. Verder wordt de manier waarop weefsels werden gemaakt getoond, welke soorten weefsel er toen bestonden en op welke manier men ze versierde. Ook de tijdslijn en de geografie van de Andes worden hier voorgesteld, wat een goede inleiding is voor het tweede deel van de tentoonstelling.
Mantel, vermoedelijk dodenmantel, van blauwe lamawollen stof met 53 met katoenen garen geborduurde motieven in telkens tien kleuren. Paracas-beschaving, circa 200 BCE - 100 CE, 240 x 88 cm.
Mantel, vermoedelijk dodenmantel, van blauwe lamawollen stof met 53 met katoenen garen geborduurde motieven in telkens tien kleuren. Paracas-beschaving, circa 200 BCE – 100 CE, 240 x 88 cm.
Inca-hoofdtooi van veren en plantaardige vezels, periode 1450 - 1532 CE, 34 x 26 cm.
Inca-hoofdtooi van veren en plantaardige vezels, periode 1450 – 1532 CE, 34 x 26 cm.
Eenheid en verdeeldheid wisselen elkaar af
In dit deel, het corpus van de tentoonstelling, worden de verschillende producties van textiel, sieraden en tooi uit de Andes voorgesteld in chronologische en geografische volgorde. De expositie toont ongeveer tweehonderd objecten, waaronder een aantal bijzonder goed geconserveerde voorwerpen en topstukken uit verschillende Europese musea en privéverzamelingen. De chronologie van Peru is opgebouwd uit periodes die men ‘Horizon’ en ‘Tussenperiode’ noemt. Een Horizon is een periode waarin de macht en invloedssfeer van een bepaalde beschaving zich over heel Peru uitstrekt. In de zogenaamde Tussenperiodes leven meerdere beschavingen met hun regionale kenmerken en verscheidenheid naast elkaar. Met andere woorden: in de vroege Peruaanse geschiedenis wisselen periodes van betrekkelijke culturele eenheid (Horizon) af met periodes van grote regionale diversiteit (Tussenperiode). Deze Tussenperiodes zijn gekenmerkt door een opeenvolging van kleine koninkrijken die zich uitstrekken van noord naar zuid.
Grote cocatas versierd met gestileerde vogels, lamawol en katoen, periode 1450 - 1532 CE, 81 x 89 cm.
Grote cocatas versierd met gestileerde vogels, lamawol en katoen, periode 1450 – 1532 CE, 81 x 89 cm.
De koloniale en postkoloniale periode
Het derde en laatste deel van de tentoonstelling is gewijd aan het textiel en de tooi uit de koloniale en postkoloniale periode. Hier wordt vooral de voortzetting van de precolumbiaanse traditie belicht. De Europeanen arriveren in 1521 in het huidige Peru en zullen de gewoontes en gebruiken van de volkeren die er leven grondig doen veranderen. Her en der vinden gevechten plaats, waarbij twee verschillende beschavingen, ook op gebied van bewapening, oog in oog komen te staan. Er volgt een lange overgangsperiode van kruisbestuiving tussen de culturen, wat zich ook zal uiten in de kunstproductie en in de kleding. De handwevers van vandaag weven nog steeds op de traditionele manier en maken gebruik van eeuwenoude motieven. De prachtige verzameling weefsels en kledij uit de jaren 1940, die de Koninklijke Musea van Kunst en Geschiedenis bezitten, wordt hier getoond. Het is een van de oudste en rijkste etnografische collecties die bekend is en die jammer genoeg slechts zelden voor het publiek te zien is.
Openingstijden
Dinsdag t/m vrijdag 9.30 – 17.00 uur
Zaterdag en zondag 10.00 – 17.00 uur
Unku, een tuniek in Chuquibamba-stijl van lamawol en katoen. Inca-beschaving, periode 1450 - 1532 CE, 55 x 96 cm.
Unku, een tuniek in Chuquibamba-stijl van lamawol en katoen. Inca-beschaving, periode 1450 – 1532 CE, 55 x 96 cm.
Lendendoek van katoen en veren. Wari-beschaving, periode 600 - 900 CE, 20 x 41 cm.
Lendendoek van katoen en veren. Wari-beschaving, periode 600 – 900 CE, 20 x 41 cm.
Unku met veren, Peru, late Inca-beschaving, tussen 1450 - 1532.
Unku met veren, Peru, late Inca-beschaving, tussen 1450 – 1532.
Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

De Tijdelijke Textieldrukkerij

Tentoonstelling en textielwerkplaats over het bedrukken en verven van textiel

Oude textielambachten en de allernieuwste technieken voor het bedrukken en verven van textiel smelten samen in De Tijdelijke Textieldrukkerij, een tentoonstelling en een textielwerkplaats in één. In de tentoonstelling, die gaat over het verfraaien van textiel door middel van verven en bedrukken, worden in samenwerking met de Textiel Factorij Amsterdam ontwerpen van Nederlandse kunstenaars getoond. Daarnaast zijn prachtige objecten uit de textielcollectie van De Museumfabriek te zien.

Gestempeld textiel met inktstempels.
Gestempeld textiel met inktstempels.
Meedoen in De Makerspace
In de Makerspace, die geheel is ingericht als textielwerkplaats, kan iedereen – jong en oud, ervaren en onervaren – aan de slag met bijzondere verf- en druktechnieken. Het gevarieerde activiteitenprogramma nodigt uit om zelf te bedenken, te ontwerpen en te maken. De Museumfabriek biedt tevens een gevarieerd programma-aanbod met bijzondere workshops waarin deelnemers met ervaren textieldocenten aan de slag kunnen met de modernste mogelijkheden, maar ook met eeuwenoude technieken in workshops zoals stempelen, blokdruk, batik, Staphorster stipwerk en historische verf maken. Het complete workshopprogramma vindt u op de website van De Museumfabriek.
Stempels voor Staphorster stipwerk en het resultaat dat ermee bereikt wordt.
Stempels voor Staphorster stipwerk en het resultaat dat ermee bereikt wordt.
Verleden, heden en toekomst van textiel
In de tentoonstelling is nieuw werk te zien van tien bekende Nederlandse kunstenaars en ontwerpers. Zij namen deel aan het artistiek onderzoeksproject van de Textiel Factorij en reisden hiervoor af naar India, om samen te werken met Indiase ambachtslieden met wie ze de oude tradities en nieuwe technische mogelijkheden van textiel onderzochten. Er is werk te zien van Aliki van der Kruijs, Antonio Jose Guzman, Iva Jankovic, Anastasia Starostenko, Gerard Jasperse, Gerard van Oosten, Esther Jongsma, Ruud Lanfermeijer, Sujata Majumdar, Lieselot Versteeg, Saar Scheerlings, Marloeke van der Vlugt, Marlies Visser en Meeta Mastani.
Het Koningsdoek van koning Willem I, vervaardigd in 1830 als geschenk voor Indiase vorsten om de handelsrelatie tussen de twee landen te verstevigen.
Het Koningsdoek van koning Willem I, vervaardigd in 1830 als geschenk voor Indiase vorsten om de handelsrelatie tussen de twee landen te verstevigen.
De tentoonstelling toont daarnaast een prachtige selectie objecten uit de textielcollectie van De Museumfabriek. Ze vertellen een historisch verhaal, van de geschiedenis van het bedrukken van textiel tot aan de hypermoderne digitale druktechnieken van vandaag. Een van de topstukken in de tentoonstelling is het onlangs gerestaureerde Koningsdoek van Willem I dat vervaardigd is in 1830 als geschenk voor Indiase vorsten om de handelsrelatie tussen twee landen te verstevigen. Je bladert door het gedigitaliseerde dessinboek van Land & Van Marle, dat meer dan 3500 prachtige, op Indiase sits geïnspireerde dessins toont uit de periode 1813-1832.
In Het Textielarchief worden meer dan 10.000 textielstalen en dessinontwerpen uit de collectie van De Museumfabriek digitaal gepresenteerd. Bovendien wordt voor het eerst een verfboekje uit 1794, met historische verfrecepten, tentoongesteld.
Mata ni Pachedi, een kunstvorm waarbij met de bamboopen wordt geschilderd op doek.
Mata ni Pachedi, een kunstvorm waarbij met de bamboopen wordt geschilderd op doek.
De Textielfactorij
De Textiel Factorij is een artistiek onderzoeksproject gebaseerd op het gezamenlijk erfgoed van Nederland en India. In de tijd van de Verenigde Oost-Indische Compagnie bestond er een levendige handel in Indiase sits: katoen beschilderd met veelkleurige patronen. Nederlandse kunstenaars en ontwerpers werkten in India samen met eeuwenoude technieken en hebben daarmee een hedendaagse invulling gegeven aan deze cross-culturele uitwisseling. Het resultaat: nieuwe ontwerpen die een wisselwerking laten zien tussen ambacht, ontwerp, kleedgedrag en beeldtaal in India en Nederland, in heden en verleden. De Textiel Factorij bevordert duurzame kennisuitwisseling en draagt bij aan de instandhouding van het gedeeld cultureel erfgoed.
Openingstijden
Dinsdag t/m zondag 11.00 – 17.00 uur
Workshop fotografische blauwdruk.
Workshop fotografische blauwdruk.
Nieuwe druk- en verftechnieken.
Nieuwe druk- en verftechnieken.
Roofdruk in de Makerspace.
Roofdruk in de Makerspace.
Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather