Archives

Inca dress code

Tentoonstelling van zeldzaam Inca-textiel uit de precolumbiaanse tijd

Het Museum Kunst & Geschiedenis (voorheen het Jubelparkmuseum) heeft momenteel een grote tentoonstelling over de precolumbiaanse textielkunst der Inca’s. Behalve textiel zijn er ook prachtige ornamenten en sieraden te zien. De tentoonstelling is tot 24 maart 2019 te zien.

Dit kleine zilveren vrouwelijke figuurtje is omwikkeld met twee lagen weefsel die door een kleine gordel en tupu (metalen speld) worden samengehouden. De figuur houdt verband met het capacocha-ritueel. Zilver, veren, lamawol, katoen, 14 x 8,5 cm, periode 1450 - 1532 CE.
Dit kleine zilveren vrouwelijke figuurtje is omwikkeld met twee lagen weefsel die door een kleine gordel en tupu (metalen speld) worden samengehouden. De figuur houdt verband met het capacocha-ritueel. Zilver, veren, lamawol, katoen, 14 x 8,5 cm, periode 1450 – 1532 CE.
Textiel in de precolumbiaanse tijd
Textiel diende natuurlijk voor het maken van kleding en om de muren in bepaalde woningen te bekleden, maar het was bij de Inca’s bovenal een teken van rijkdom. Het werd beschouwd als een waardevol bezit dat stond voor financiële welstand. Het was dan ook een geliefd geschenk bij diplomatieke uitwisselingen of bij offerandes aan de goden. De eerste Spaanse ontdekkingsreizigers hadden meteen grote bewondering voor de kwaliteit van de textielproductie en maakten geregeld de vergelijking met de Europese zijdeweefsels.
De stoffen ontleenden hun waarde niet zozeer aan de snit, die door het gebruikte type weefgetouw noodgedwongen eenvoudig bleef, maar aan de kwaliteit van de vezels, de rijkelijke decoratie en de diversiteit van kleuren en gebruikte symbolen. De drager van een kledingstuk gaf hiermee te kennen wat zijn sociale positie was en tot welke groep hij behoorde. Hij bracht ook een religieuze boodschap over.
In tijden van conflicten vormden kledingstukken en textiel ook een begeerde oorlogsbuit. Krijgsgevangenen werden van hun kledij ontdaan als teken van onderwerping en vernedering, terwijl de overwinnaar zich de kledingstukken toeëigende of aan de goden schonk. De leider van de onderworpen groep werd verplicht dezelfde kleding als de overwinnaar aan te trekken ten teken van zijn nieuwe ondergeschiktheid.
Met katoen geborduurde lamawollen mantel, versierd met een mythologische scène die verband houdt met voorouders en de vrouwelijke vruchtbaarheid. Nasca-beschaving, circa 100 - 600 CE, 255 x 93 cm.
Met katoen geborduurde lamawollen mantel, versierd met een mythologische scène die verband houdt met voorouders en de vrouwelijke vruchtbaarheid. Nasca-beschaving, circa 100 – 600 CE, 255 x 93 cm.
Hoedje met vier punten van lamawol, Tiwanaku-beschaving, periode 600 - 900 CE.
Hoedje met vier punten van lamawol, Tiwanaku-beschaving, periode 600 – 900 CE.
Weefsels in de precolumbiaanse tijd waren goederen die over grote afstand circuleerden. Via diplomatieke weg of door veroveringen konden textielweefsels, veel meer dan aardewerk, soms grote afstanden afleggen. Dit maakt het toewijzen van bepaalde archeologische stukken aan de juiste cultuur niet eenvoudig.
De textielweefkunst doet zijn intrede in de Andes aan het begin van het 6de millennium BCE, nog voor men er aardewerk produceert en de metallurgie beheerst. Gedurende de vele eeuwen die voorafgaan aan de komst van de Europeanen zal ze voortdurend onderhevig zijn aan vernieuwing en technische verfijning.
Dodenmasker van Huaca de la Luna. Mochica-beschaving, goud, koper, schelpen en steen, 26 cm hoog, circa 100 - 600 CE.
Dodenmasker van Huaca de la Luna. Mochica-beschaving, goud, koper, schelpen en steen, 26 cm hoog, circa 100 – 600 CE.
Textiel als een verheven kunstvorm
In tegenstelling tot vele andere beschavingen, zagen de Andesculturen textiel als een van de hogere kunsten, in die mate zelfs dat het textiel, met zijn maakproces en iconografie, andere kunstvormen zoals ceramiek en architectuur heeft beïnvloed. We weten eveneens dat textiel een belangrijke symbolische en sacrale betekenis had. Zo zijn er ‘offers’ bekend van weefsels die men in brand stak om de goden te behagen. Belangrijke overledenen werden letterlijk ingepakt in meerdere, soms tot twaalf, lagen textiel.
De teksten van de eerste Spanjaarden lichten ons eveneens in over de sterke controle die de Inca-vorst uitoefende over de grondstoffen zoals katoen en wol. Hij beschikte ook over spinnerijen en textielateliers die voor zijn rekening werkten en die de allerfijnste weefsels produceerden met een iconografie waarin hij als heerser werd afgebeeld. Het ging dan ook om een hogere hofkunst die gebonden was aan heel strikte regels.
Unku, lamawol en katoen, Chancay of Chimu, periode 1100 - 1450 CE, 142 x 46 cm.
Unku, lamawol en katoen, Chancay of Chimu, periode 1100 – 1450 CE, 142 x 46 cm.
Inca-textiel nauwelijks bekend
Terwijl we de verschillende samenlevingen in de Andes (Peru, Bolivia en Chili) goed kennen aan de hand van hun aardewerk, metaalproductie en mummies, heeft men een minder duidelijk beeld van de wijze waarop de bewoners van de Andes leefden en gekleed waren. Welke vezels gebruikten ze? Over welke kleurstoffen beschikten ze? Hoe werden de weefsels vervaardigd? Wat droegen ze aan hun voeten?
Paar Inca-schoenen van lamaleer en alpacawol, 1450 - 1532 CE, 24 x 10 cm.
Paar Inca-schoenen van lamaleer en alpacawol, 1450 – 1532 CE, 24 x 10 cm.
Deze tentoonstelling is een gelegenheid om kennis te maken met de prachtige weefsels, de vernuftigheid van bepaalde motieven en de schitterende, bonte kleuren die de stoffen en veren uit de precolumbiaanse periode (de periode voor de ‘ontdekking’ van Amerika) tot op heden behielden. Het Museum Kunst & Geschiedenis wilde Andesbewoners van toen als het ware ‘aankleden’ door hun garderobe (schoeisel, kleding, haartooi en sieraden) tentoon te stellen en hen aan de bezoekers voor te stellen in hun dagelijkse bezigheden. Met dit doel voor ogen is de tentoonstelling in drie delen opgesplitst.
Materialen, technieken, omstandigheden
In het eerste deel wordt informatie aangereikt die nodig is om een juist inzicht te krijgen in de kwaliteit van de voorwerpen en om ze naar waarde te schatten. Het museum geeft uitleg bij de verschillende beschikbare vezels, kleurstoffen en de manier waarop de draden voor het weven werden verkregen. Er zal een katoenveld te zien zijn, evenals opgezette lama’s en alpaca’s en balen wol die de bezoekers mogen aanraken. Verder wordt de manier waarop weefsels werden gemaakt getoond, welke soorten weefsel er toen bestonden en op welke manier men ze versierde. Ook de tijdslijn en de geografie van de Andes worden hier voorgesteld, wat een goede inleiding is voor het tweede deel van de tentoonstelling.
Mantel, vermoedelijk dodenmantel, van blauwe lamawollen stof met 53 met katoenen garen geborduurde motieven in telkens tien kleuren. Paracas-beschaving, circa 200 BCE - 100 CE, 240 x 88 cm.
Mantel, vermoedelijk dodenmantel, van blauwe lamawollen stof met 53 met katoenen garen geborduurde motieven in telkens tien kleuren. Paracas-beschaving, circa 200 BCE – 100 CE, 240 x 88 cm.
Inca-hoofdtooi van veren en plantaardige vezels, periode 1450 - 1532 CE, 34 x 26 cm.
Inca-hoofdtooi van veren en plantaardige vezels, periode 1450 – 1532 CE, 34 x 26 cm.
Eenheid en verdeeldheid wisselen elkaar af
In dit deel, het corpus van de tentoonstelling, worden de verschillende producties van textiel, sieraden en tooi uit de Andes voorgesteld in chronologische en geografische volgorde. De expositie toont ongeveer tweehonderd objecten, waaronder een aantal bijzonder goed geconserveerde voorwerpen en topstukken uit verschillende Europese musea en privéverzamelingen. De chronologie van Peru is opgebouwd uit periodes die men ‘Horizon’ en ‘Tussenperiode’ noemt. Een Horizon is een periode waarin de macht en invloedssfeer van een bepaalde beschaving zich over heel Peru uitstrekt. In de zogenaamde Tussenperiodes leven meerdere beschavingen met hun regionale kenmerken en verscheidenheid naast elkaar. Met andere woorden: in de vroege Peruaanse geschiedenis wisselen periodes van betrekkelijke culturele eenheid (Horizon) af met periodes van grote regionale diversiteit (Tussenperiode). Deze Tussenperiodes zijn gekenmerkt door een opeenvolging van kleine koninkrijken die zich uitstrekken van noord naar zuid.
Grote cocatas versierd met gestileerde vogels, lamawol en katoen, periode 1450 - 1532 CE, 81 x 89 cm.
Grote cocatas versierd met gestileerde vogels, lamawol en katoen, periode 1450 – 1532 CE, 81 x 89 cm.
De koloniale en postkoloniale periode
Het derde en laatste deel van de tentoonstelling is gewijd aan het textiel en de tooi uit de koloniale en postkoloniale periode. Hier wordt vooral de voortzetting van de precolumbiaanse traditie belicht. De Europeanen arriveren in 1521 in het huidige Peru en zullen de gewoontes en gebruiken van de volkeren die er leven grondig doen veranderen. Her en der vinden gevechten plaats, waarbij twee verschillende beschavingen, ook op gebied van bewapening, oog in oog komen te staan. Er volgt een lange overgangsperiode van kruisbestuiving tussen de culturen, wat zich ook zal uiten in de kunstproductie en in de kleding. De handwevers van vandaag weven nog steeds op de traditionele manier en maken gebruik van eeuwenoude motieven. De prachtige verzameling weefsels en kledij uit de jaren 1940, die de Koninklijke Musea van Kunst en Geschiedenis bezitten, wordt hier getoond. Het is een van de oudste en rijkste etnografische collecties die bekend is en die jammer genoeg slechts zelden voor het publiek te zien is.
Openingstijden
Dinsdag t/m vrijdag 9.30 – 17.00 uur
Zaterdag en zondag 10.00 – 17.00 uur
Unku, een tuniek in Chuquibamba-stijl van lamawol en katoen. Inca-beschaving, periode 1450 - 1532 CE, 55 x 96 cm.
Unku, een tuniek in Chuquibamba-stijl van lamawol en katoen. Inca-beschaving, periode 1450 – 1532 CE, 55 x 96 cm.
Lendendoek van katoen en veren. Wari-beschaving, periode 600 - 900 CE, 20 x 41 cm.
Lendendoek van katoen en veren. Wari-beschaving, periode 600 – 900 CE, 20 x 41 cm.
Unku met veren, Peru, late Inca-beschaving, tussen 1450 - 1532.
Unku met veren, Peru, late Inca-beschaving, tussen 1450 – 1532.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Die Spitzen der Gesellschaft

Kanten hofmode uit Frankrijk - foto Susanne Stauss.

Collectie van historisch kant in het Textielmuseum St. Gallen

De tentoonstelling Kant en Status (‘Die Spitzen der Gesellschaft’) in het Textielmuseum van St. Gallen in Zwitserland is gewijd aan historisch kant uit de periode van 1500 tot 1800. Deze verfijnde textielkunst werd eeuwenlang exclusief voor de hoogste maatschappelijke klassen, zoals de adel en geestelijkheid, gemaakt. Toen er in Oost-Zwitserland een textielindustrie ontstond, verzamelden de fabrikanten van industrieel kant van overal uit Europa voorbeelden van de mooiste kant, om als inspiratie te dienen voor hun machinaal geproduceerde kant. Uiteindelijk zijn veel van deze historische stukken beland in het Textielmuseum St. Gallen.

Kraag, Italiaans, circa 1690 - 1715 - foto Michael Rast.
Kraag, Italiaans, circa 1690 – 1715 – foto Michael Rast.
Kant is een fascinerend materiaal: filigrainwerk, maar dan gemaakt van het fijnste garen. Al in het midden van de zestiende eeuw werd kant populair in heel Europa, waar het eeuwenlang gebruikt zou worden om de rijke kleding van de wereldlijke en kerkelijke machthebbers te versieren. Dit fraaie, opengewerkte textiel zou nooit meer de sfeer van luxe kwijtraken; ook de hedendaagse haute-couture ontwerpers maken graag gebruik van de verfijnde transparantie van kant.
Voorbeelden van kant zoals dat aan het hof werd gedragen - foto Susanne Stauss.
Voorbeelden van kant zoals dat aan het hof werd gedragen – foto Susanne Stauss.
Antependium (altaarvoorhang), 1695 - 1710 - foto Michael Rast.
Antependium (altaarvoorhang), 1695 – 1710 – foto Michael Rast.
Historische kantmode aan koninklijke hoven
De tentoonstelling ‘Kant en Status’ concentreert zich met name op de historische kantmode, zoals die gedragen werd aan de koninklijke hoven van Frankrijk en Spanje, die in de genoemde periode richtinggevend waren voor politiek, cultuur en mode in Europa. De expositie bevat meer dan 160 historische stukken uit diverse tijdperken en in diverse stijlen, waardoor de ontwikkeling van kant van het begin van de zestiende eeuw tot aan het eind van de achttiende goed te volgen is. Onder de tentoongestelde stukken bevinden zich de zelden getoonde kazuifel en antependium die oorspronkelijk in eigendom van het Spaanse koningshuis waren.
Het Textielmuseum St. Gallen dankt haar uitgelezen kantcollectie aan de bloeiende Oost-Zwitserse textielindustrie, die in de laat-19de eeuw haar borduurwerk naar de hele wereld exporteerde. De beroemde ‘St. Gallen-kant’ was gebaseerd en geïnspireerd door historische voorbeelden van kant, die speciaal voor dit doel door de fabrikanten verzameld werd, om ze op kantmachines te kunnen namaken. Veel van deze kanten verzamelstukken, aangevuld met andere historische exemplaren, worden nu bewaard in het Textielmuseum St. Gallen, waar ze met een inventaris van ruim 5.000 kanten objecten nu een bijzondere, internationaal toonaangevende collectie vormen.
Inzetstuk, Italiaans, 1580 - 1620 - foto Michael Rast.
Inzetstuk, Italiaans, 1580 – 1620 – foto Michael Rast.
Schouderdoek, Italiaans, circa 1700 - foto Michael Rast.
Schouderdoek, Italiaans, circa 1700 – foto Michael Rast.
Van exclusief naar massagoed
De arbeidsintensieve vervaardiging van kant was eeuwenlang vrouwenwerk. Zij vormde een huisnijverheid waarin allerlei technieken, zoals klos- en naaldkant, maar ook haakwerk en macramé, gebruikt werden. Belangrijke centra voor de kantproductie lagen in Italië, Frankrijk en de Verenigde Nederlanden, van waaruit het kostbare handwerk door heel Europa verhandeld werd.
Lange tijd was het dragen van kant exclusief gereserveerd voor de elite: de adel en de geestelijkheid. Dit lag zowel aan de hoge prijs als aan de manier waarop kleding gedragen werd, die een belangrijke invloed uitoefende op de mode, en dat niet alleen aan het hof. Het eerste veranderde geleidelijk na de Franse Revolutie en het begin van de industrialisatie, die belangrijke politieke, sociale en economische omwentelingen in heel Europa in gang zette. De verandering van handmatige naar gemechaniseerde productie maakte van een exclusief handwerk uiteindelijk een betaalbaar massaproduct.
Catalogus 'Historische Spitzen, die Leopold-Iklé-Sammlung im Textilmuseum St. Gallen'.
Catalogus ‘Historische Spitzen, die Leopold-Iklé-Sammlung im Textilmuseum St. Gallen’.
Activiteiten rond de tentoonstelling
Rond de expositie ‘Kant en Status’ zijn er diverse activiteiten, zoals lezingen, rondleidingen, workshops en een educatief programma voor scholen, georganiseerd door het museum. Daarnaast publiceert Arnoldsche Art Publishers de catalogus ‘Historische Spitzen. Die Leopold-Iklé-Sammlung im Textilmuseum St. Gallen (isbn 978-3897905337), te koop voor € 58 in de detailhandel en tijdens de tentoonstelling in de museumwinkel voor de speciale prijs van CHF 48.
Openingstijden
Dagelijks 10.00 – 15.00 uur

Bovenste foto: Kanten hofmode uit Frankrijk – foto Susanne Stauss.

Overzichtsfoto van de tentoonstelling met afbeeldingen van kant op schilderijen - foto Susanne Stauss.
Overzichtsfoto van de tentoonstelling met afbeeldingen van kant op schilderijen – foto Susanne Stauss.
Uiteinde van een das, Frankrijk of Venetië, circa 1690 - foto Michael Rast.
Uiteinde van een das, Frankrijk of Venetië, circa 1690 – foto Michael Rast.
Kanten kraag en manchetten uit Spanje - foto Susanne Stauss.
Kanten kraag en manchetten uit Spanje – foto Susanne Stauss.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

De rijkdom aan traditionele borduurstijlen in Marokko

Terwijl het meeste oorspronkelijke borduurwerk in veel landen van het platteland komt, is borduren in Marokko een stedelijke aangelegenheid. En wellicht denkt u bij mooi, traditioneel borduurwerk aan de Balkan, India of China, u zult versteld staan van de verfijndheid en rijkdom van het Marokkaanse borduren. Daarbij wordt er onderscheid gemaakt in zeven verschillende stijlen, genoemd naar de steden waar deze beoefend werden. Werden, want terwijl een eeuw geleden in bijvoorbeeld Fez nog meer dan 2000 borduurateliers bestonden, is het traditionele Marokkaanse borduren zo goed als verdwenen.

Read more… →

Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather