Archives

Textildesign Heute - vom Experiment zur Serie

Deel van de tafel 'cultural transfer' - foto Hans Glave.

Het Bauhaus-Archiv presenteert eenmaal per jaar een tentoonstelling over moderne toegepaste kunst; dit jaar is het onderwerp textiel. Het Bauhaus-Archiv is een museum in Berlijn, gewijd aan de vooraanstaande Duitse school voor ontwerp, architectuur, kunst en fotografie, die bestond van 1919 tot en met 1933 (tijdens de Weimar Republiek).

Uta Tischendorf - Farbwesen, Combinatie van Shibori, transfer- und zeefdruk.
Uta Tischendorf – Farbwesen, Combinatie van Shibori, transfer- und zeefdruk.
8 aspecten van textiel
Bedacht door professor Bettina Göttke-Krogmann en uitgevoerd door Corina Forthaber, is de tentoonstelling klein, maar indrukwekkend. De lay-out is goed doordacht en alle aspecten van het materiaal textiel worden behandeld in acht ontwerpgebieden: 1) traditie; 2) ‘cultural transfer’; 3) kleur; 4) materialen; 5) technieken; 6) ‘smart materials’; 7) nieuwe technologie; en 8) duurzaamheid. Deze indeling is weergegeven op acht tafels, elk twintig meter lang.
De tentoonstelling toont voorbeelden uit de industrie, kleine werkplaatsen en fabrieken, maar ook unieke werkstukken, gemaakt door textielontwerpers en studenten van de Burg Giebichenstein textiele design-afdeling. Onder de werkstukken op deze tentoonstelling vindt u ook innovatieve en duurzaam geproduceerde materialen, kleding gemaakt met een 3D-printer en functionele ‘smart textiles’.
Bauhaus - Overzichtsfoto van de tentoonstelling.
Bauhaus – Overzichtsfoto van de tentoonstelling.
Een combinatie van bekende namen en jonge ontwerpers maakt de show spannend en fris. Het is bemoedigend om te horen dat ten minste zeven van de tien textielontwerpstudenten nu een baan in de industrie te vinden; vroeger was dat drie op de tien. Tegenwoordig bieden vooral de auto- en vliegtuigindustrie werkgelegenheid aan textielontwerpers, aangezien de textielindustrie nog steeds in Europa krimpt.
Bauhaus - Textiel en hun gebruikte kleurstoffen.
Bauhaus – Textiel en hun gebruikte kleurstoffen.
Ontwerp van Manuela Leite. Bij beweging openen de plooien zich - foto Matthias Ritzmann.
Ontwerp van Manuela Leite. Bij beweging openen de plooien zich – foto Matthias Ritzmann.
Moderne technieken
De reflexie van traditionele technieken, die zijn ontwikkeld en doorgegeven van generatie op generatie, is te zien in veel werken als inspiratie voor een nieuwe ontwerpbenadering die vandaag de dag, deels machinaal ondersteund, verder wordt ontwikkeld. Ambachtelijke technieken, zoals kantklossen en borduren, worden in een nieuwe context geplaatst en bijna vergeten technieken uit andere culturen, zoals ikat-weven uit Aleppo, worden nieuw leven ingeblazen. Verder experimenteren vormt, samen met nieuwe technologieën en ongebruikelijke materialen, de voorwaarde voor de ontwikkeling van innovatief design. Uit melk geproduceerde garens, weefsels van bijenwas en 3D-geprint textiel zijn slechts enkele voorbeelden van de vele nieuwe mogelijkheden die worden gepresenteerd.
Op het gebied van ‘smart textiles’ vinden we onder andere textiel dat geluid dempt en interactief weefsel dat reageert op beweging. Kleur wordt als een uiting van culturele en persoonlijke identiteit opgenomen in de tentoonstelling, maar ook op hun perceptuele psychologie, technische en esthetische kenmerken. Een uitgebreide verzameling benadrukt het aspect duurzaamheid in het huidige textielontwerp, die wordt bereikt door bijvoorbeeld een gerichte keuze van materialen of productiewijzen.
Josefine Düring - Farce double, 50% wol, 50% polyurethaan, geweven.
Josefine Düring – Farce double, 50% wol, 50% polyurethaan, geweven.
De principes van Bauhaus blijven actueel
De directrice van het Bauhaus-Archiv, Annemarie Jäggi, verwijst naar de banden tussen de voormalige Bauhaus kunstacademie (1915) en de kunstacademie in Burg Giebichenstein, die nog steeds bestaat (sinds 1919). Het is waar dat de beide instellingen veel gemeenschappelijke idealen delen, maar hoeveel van hun vroegere revolutionaire principes gelden vandaag de dag nog steeds? Bij Burg Giebichenstein werken de textielafdeling, de afdeling textielkunst en de mode-afdeling los van elkaar. De laatste twee zijn geen onderdeel van deze tentoonstelling!
Op de voorgrond een met een 3D-printer gemaakte jurk.
Op de voorgrond een met een 3D-printer gemaakte jurk.
Toen haar mening werd gevraagd over de afdeling textielkunst, antwoordde professor Göttke-Krogmann: ‘Zij hebben een andere mentaliteit, wij werken in de toegepaste kunst en hopen nuttig te zijn voor anderen.’ Het idee van ‘nuttig’ was het oude Bauhaus-principe, waarbij ambachtelijkheid voorop stond en men zich niet als kunstenaar boven de ambachtslieden verheven achtte. De periode van het Russische revolutionair textieldesign omhelsde hetzelfde idee van het samenvoegen van kunst en design. Een nadeel is dat textielontwerpers vaak onbekend blijven, in tegenstelling tot bijvoorbeeld architecten en meubelontwerpers. Deze tentoonstelling brengt daar op kleine schaal verandering in.
Openingstijden
Woensdag t/m maandag 10.00 – 17.00 uur
Dinsdag gesloten
Carolin Sauer - stof met latex bedrukt en bedruppeld.
Carolin Sauer – stof met latex bedrukt en bedruppeld.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Traum & Realisation – Stoffen uit Oost-Zwitserland

Haute couture van St. Galler Stickerei, circa 1950 - foto Stefan Rohner.

Deze semi-permanente tentoonstelling in het Textielmuseum in St. Gallen, Zwitserland, geeft een overzicht van de diverse textielvormen uit het oosten van Zwitserland van de 16de eeuw tot heden, van ‘het witte goud’ linnen tot high-tech textiel van vandaag, van verfijnd geborduurd en kleurrijk bedrukt tot bedrieglijk onopvallend textiel wordt hiermee een grote verscheidenheid aan textielproducten getoond.

De tentoonstelling is opgebouwd rond vier thema’s die de diverse aspecten van de textielproductie in Oost-Zwitserland door de eeuwen heen belichten:
– Weven en drukken;
– Borduren en mechaniseren:
– Ontwerpen en verbeteren;
– Ondervinden en uitvinden.
Bij deze expositie is het niet de doelstelling om een compleet overzicht van de Oost-Zwitserse textielgeschiedenis te geven, maar is ‘gerichte prioriteit’ het thema van het museumteam.
Bedrukte katoen en drukstempels, circa 1900 - foto Stefan Rohner.
Bedrukte katoen en drukstempels, circa 1900 – foto Stefan Rohner.
Over mensen en machines
‘Experimenteren en creativiteit, gekoppeld aan zakelijk inzicht en voorliefde voor technische innovaties, bevordert de productie van textiel vanaf het begin, naast de strakke organisatie en goedkope arbeid’, vat Michaela Reichel, directrice van het Textielmuseum St. Gallen, het succesverhaal van de textielproductie in Oost-Zwitserland samen. Met snel opeenvolgende overnames en ontwikkeling van technische innovaties, maar ook in het beroemd/beruchte thuiswerk, ziet ze de succesfactoren van deze sector.
De trouwjurk van Amal Clooney-Alamuddin met borduurwerk uit St. Gallen.
De trouwjurk van Amal Clooney-Alamuddin met borduurwerk uit St. Gallen.
Vanaf 1850 begint de triomftocht van de machine in de Oost-Zwitserse textielbranche. Creatieve uitvinders zoals Isaac en Arnold Grobli, Charles Wetter Ruesch en de firma Saurer, stellen verschillende borduurwerkbedrijven in staat een hoge vlucht te nemen. Behalve de machinebouwers wordt ook de chemische industrie aangemoedigd een rol te spelen. De interactie tussen de verschillende economische sectoren, in combinatie met talentvolle ontwerpers, maakt de furore van machinaal borduren onder de naam ‘St. Galler Spitze’ (kant uit St. Gallen) mogelijk. Tot op de dag van vandaag gebruikt de haute couture borduurwerk uit Oost-Zwitserland, zoals recent nog voor de trouwjurk van Amal Clooney-Alamuddin. Stofmonsters van haar trouwkleding worden op deze tentoonstelling getoond.
De schaduwzijde van de hoogconjunctuur in deze industrie waren de onzekere levensomstandigheden van de arbeiders, kinderarbeid en het gebrek aan rechtszekerheid in de thuiswerksector. Ook aan deze minder glorieuze aspecten wordt in deze tentoonstelling aandacht besteed.
Vrijborduurwerk van de Firma Rittmeyer & Co, eind 19de eeuw - foto Stefan Rohner.
Vrijborduurwerk van de Firma Rittmeyer & Co, eind 19de eeuw – foto Stefan Rohner.
Stof geworden dromen
‘Textiel is een tot stof geworden droom’, volgens Ursula Karbacher, curator bij het Textielmuseum St. Gallen. Eén van de redenen waarom de patroontekenaars en ontwerpers in de tentoonstelling óók aandacht krijgen. Hun creativiteit draagt immers bij aan de grote internationale successen van deze bedrijfstak. Ontwerpen voor stofmonsters, foto’s, modetekeningen en de kleding in de vitrines laten een professionele groep uit de schaduw treden, waarbij het vaak – jammer genoeg – ‘ontwerper onbekend’ klinkt.
Wereldtentoonstellingen en vliegende dwergen
‘De textielindustrie beïnvloedt de mode, maar is daar ook aan overgeleverd, daar moet je flexibel in zijn’, glimlacht Bernhard Duss, tentoonstellingsvormgever en afgestudeerd textielontwerper. Een blik op een van de vitrines maakt duidelijk wat hij bedoelt: op een raamdecoratie, welke getoond werd op de Wereldtentoonstelling van 1889 in Parijs, is te zien hoe vliegende dwergen, brullende herten en kleurrijke vlinders in de vorm van geappliceerd borduursel om elkaar heen draaien. De markt bepaalt de vraag en de productie, en ook deze ‘textiele realiteit’ is op de tentoonstelling te zien.
Blik op de toekomst
Innovatie heeft in Oost-Zwitserland gezorgd dat zowel traditie als technische prestaties in de textielindustrie konden overleven. Naast de klassieke productie voor de haute couture richt men zich ook op moderne productietechnieken. In de tentoonstelling zijn onder andere de patronen te zien uit de collectie ‘Slow Light’ van Jakob Schläpfer, die hiervoor in 2013 de Design Award van Zwitserland ontving. Het reflecterende oppervlak van deze couture-stof wordt door middel van lasergravure met ingewikkelde ontwerpen – borduurwerk, bloemenornamenten – gedecoreerd en afhankelijk van de lichtval contrasteren deze decoraties of verdwijnen juist helemaal. Belangrijke klanten in de high-techsector zijn niet alleen de mode-industrie, maar vooral ook de medische sector, de bouw en technologiebedrijven.
'Slow Light' door Jakob Schläpfer, Design-prijs Zwitserland 2013.
‘Slow Light’ door Jakob Schläpfer, Design-prijs Zwitserland 2013.
Als ‘moeilijk’ duidde de curator de omgang aan met de zogenaamde ‘smart textiles’ in het museum. Immers, de meeste uitzonderlijke eigenschappen – zoals licht-, geluid- en warmte-isolatie, lichtheid of uitzonderlijke belastbaarheid – van deze innovatieve producten zijn hier niet aan af te zien. Het Textielmuseum besloot daarom om deze textielsoorten tot een onderdeel van de tentoonstellingsarchitectuur te maken, bijvoorbeeld als afbakening, als een lichtfilter, als bedekking van een vitrine. ‘Ze laten zien waartoe ze in staat zijn en zijn tegelijkertijd een tentoonstellingsobject’. ‘De fabrikanten waren in eerste instantie wat verbaasd over het verzoek van het Textielmuseum om deel te nemen aan deze tentoonstelling’, vertelt de directrice van het museum, ‘maar zijn daarna zeer coöperatief geweest’. Het museum werpt met deze tentoonstelling een blik op de toekomst van een industrieel assortiment dat waarschijnlijk een groot potentieel in zich heeft.
Openingstijden
Dagelijks 10.00 – 17.00 uur
Kleding gedecoreerd met broderie anglaise (opengewerkt witwerk) - foto Stefan Rohner.
Kleding gedecoreerd met broderie anglaise (opengewerkt witwerk) – foto Stefan Rohner.
Doodskistdoek, bedrukt linnen, 17de eeuw - foto Stefan Rohner.
Doodskistdoek, bedrukt linnen, 17de eeuw – foto Stefan Rohner.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather