Archives

Inca dress code

Tentoonstelling van zeldzaam Inca-textiel uit de precolumbiaanse tijd

Het Museum Kunst & Geschiedenis (voorheen het Jubelparkmuseum) heeft momenteel een grote tentoonstelling over de precolumbiaanse textielkunst der Inca’s. Behalve textiel zijn er ook prachtige ornamenten en sieraden te zien. De tentoonstelling is tot 24 maart 2019 te zien.

Dit kleine zilveren vrouwelijke figuurtje is omwikkeld met twee lagen weefsel die door een kleine gordel en tupu (metalen speld) worden samengehouden. De figuur houdt verband met het capacocha-ritueel. Zilver, veren, lamawol, katoen, 14 x 8,5 cm, periode 1450 - 1532 CE.
Dit kleine zilveren vrouwelijke figuurtje is omwikkeld met twee lagen weefsel die door een kleine gordel en tupu (metalen speld) worden samengehouden. De figuur houdt verband met het capacocha-ritueel. Zilver, veren, lamawol, katoen, 14 x 8,5 cm, periode 1450 – 1532 CE.
Textiel in de precolumbiaanse tijd
Textiel diende natuurlijk voor het maken van kleding en om de muren in bepaalde woningen te bekleden, maar het was bij de Inca’s bovenal een teken van rijkdom. Het werd beschouwd als een waardevol bezit dat stond voor financiële welstand. Het was dan ook een geliefd geschenk bij diplomatieke uitwisselingen of bij offerandes aan de goden. De eerste Spaanse ontdekkingsreizigers hadden meteen grote bewondering voor de kwaliteit van de textielproductie en maakten geregeld de vergelijking met de Europese zijdeweefsels.
De stoffen ontleenden hun waarde niet zozeer aan de snit, die door het gebruikte type weefgetouw noodgedwongen eenvoudig bleef, maar aan de kwaliteit van de vezels, de rijkelijke decoratie en de diversiteit van kleuren en gebruikte symbolen. De drager van een kledingstuk gaf hiermee te kennen wat zijn sociale positie was en tot welke groep hij behoorde. Hij bracht ook een religieuze boodschap over.
In tijden van conflicten vormden kledingstukken en textiel ook een begeerde oorlogsbuit. Krijgsgevangenen werden van hun kledij ontdaan als teken van onderwerping en vernedering, terwijl de overwinnaar zich de kledingstukken toeëigende of aan de goden schonk. De leider van de onderworpen groep werd verplicht dezelfde kleding als de overwinnaar aan te trekken ten teken van zijn nieuwe ondergeschiktheid.
Met katoen geborduurde lamawollen mantel, versierd met een mythologische scène die verband houdt met voorouders en de vrouwelijke vruchtbaarheid. Nasca-beschaving, circa 100 - 600 CE, 255 x 93 cm.
Met katoen geborduurde lamawollen mantel, versierd met een mythologische scène die verband houdt met voorouders en de vrouwelijke vruchtbaarheid. Nasca-beschaving, circa 100 – 600 CE, 255 x 93 cm.
Hoedje met vier punten van lamawol, Tiwanaku-beschaving, periode 600 - 900 CE.
Hoedje met vier punten van lamawol, Tiwanaku-beschaving, periode 600 – 900 CE.
Weefsels in de precolumbiaanse tijd waren goederen die over grote afstand circuleerden. Via diplomatieke weg of door veroveringen konden textielweefsels, veel meer dan aardewerk, soms grote afstanden afleggen. Dit maakt het toewijzen van bepaalde archeologische stukken aan de juiste cultuur niet eenvoudig.
De textielweefkunst doet zijn intrede in de Andes aan het begin van het 6de millennium BCE, nog voor men er aardewerk produceert en de metallurgie beheerst. Gedurende de vele eeuwen die voorafgaan aan de komst van de Europeanen zal ze voortdurend onderhevig zijn aan vernieuwing en technische verfijning.
Dodenmasker van Huaca de la Luna. Mochica-beschaving, goud, koper, schelpen en steen, 26 cm hoog, circa 100 - 600 CE.
Dodenmasker van Huaca de la Luna. Mochica-beschaving, goud, koper, schelpen en steen, 26 cm hoog, circa 100 – 600 CE.
Textiel als een verheven kunstvorm
In tegenstelling tot vele andere beschavingen, zagen de Andesculturen textiel als een van de hogere kunsten, in die mate zelfs dat het textiel, met zijn maakproces en iconografie, andere kunstvormen zoals ceramiek en architectuur heeft beïnvloed. We weten eveneens dat textiel een belangrijke symbolische en sacrale betekenis had. Zo zijn er ‘offers’ bekend van weefsels die men in brand stak om de goden te behagen. Belangrijke overledenen werden letterlijk ingepakt in meerdere, soms tot twaalf, lagen textiel.
De teksten van de eerste Spanjaarden lichten ons eveneens in over de sterke controle die de Inca-vorst uitoefende over de grondstoffen zoals katoen en wol. Hij beschikte ook over spinnerijen en textielateliers die voor zijn rekening werkten en die de allerfijnste weefsels produceerden met een iconografie waarin hij als heerser werd afgebeeld. Het ging dan ook om een hogere hofkunst die gebonden was aan heel strikte regels.
Unku, lamawol en katoen, Chancay of Chimu, periode 1100 - 1450 CE, 142 x 46 cm.
Unku, lamawol en katoen, Chancay of Chimu, periode 1100 – 1450 CE, 142 x 46 cm.
Inca-textiel nauwelijks bekend
Terwijl we de verschillende samenlevingen in de Andes (Peru, Bolivia en Chili) goed kennen aan de hand van hun aardewerk, metaalproductie en mummies, heeft men een minder duidelijk beeld van de wijze waarop de bewoners van de Andes leefden en gekleed waren. Welke vezels gebruikten ze? Over welke kleurstoffen beschikten ze? Hoe werden de weefsels vervaardigd? Wat droegen ze aan hun voeten?
Paar Inca-schoenen van lamaleer en alpacawol, 1450 - 1532 CE, 24 x 10 cm.
Paar Inca-schoenen van lamaleer en alpacawol, 1450 – 1532 CE, 24 x 10 cm.
Deze tentoonstelling is een gelegenheid om kennis te maken met de prachtige weefsels, de vernuftigheid van bepaalde motieven en de schitterende, bonte kleuren die de stoffen en veren uit de precolumbiaanse periode (de periode voor de ‘ontdekking’ van Amerika) tot op heden behielden. Het Museum Kunst & Geschiedenis wilde Andesbewoners van toen als het ware ‘aankleden’ door hun garderobe (schoeisel, kleding, haartooi en sieraden) tentoon te stellen en hen aan de bezoekers voor te stellen in hun dagelijkse bezigheden. Met dit doel voor ogen is de tentoonstelling in drie delen opgesplitst.
Materialen, technieken, omstandigheden
In het eerste deel wordt informatie aangereikt die nodig is om een juist inzicht te krijgen in de kwaliteit van de voorwerpen en om ze naar waarde te schatten. Het museum geeft uitleg bij de verschillende beschikbare vezels, kleurstoffen en de manier waarop de draden voor het weven werden verkregen. Er zal een katoenveld te zien zijn, evenals opgezette lama’s en alpaca’s en balen wol die de bezoekers mogen aanraken. Verder wordt de manier waarop weefsels werden gemaakt getoond, welke soorten weefsel er toen bestonden en op welke manier men ze versierde. Ook de tijdslijn en de geografie van de Andes worden hier voorgesteld, wat een goede inleiding is voor het tweede deel van de tentoonstelling.
Mantel, vermoedelijk dodenmantel, van blauwe lamawollen stof met 53 met katoenen garen geborduurde motieven in telkens tien kleuren. Paracas-beschaving, circa 200 BCE - 100 CE, 240 x 88 cm.
Mantel, vermoedelijk dodenmantel, van blauwe lamawollen stof met 53 met katoenen garen geborduurde motieven in telkens tien kleuren. Paracas-beschaving, circa 200 BCE – 100 CE, 240 x 88 cm.
Inca-hoofdtooi van veren en plantaardige vezels, periode 1450 - 1532 CE, 34 x 26 cm.
Inca-hoofdtooi van veren en plantaardige vezels, periode 1450 – 1532 CE, 34 x 26 cm.
Eenheid en verdeeldheid wisselen elkaar af
In dit deel, het corpus van de tentoonstelling, worden de verschillende producties van textiel, sieraden en tooi uit de Andes voorgesteld in chronologische en geografische volgorde. De expositie toont ongeveer tweehonderd objecten, waaronder een aantal bijzonder goed geconserveerde voorwerpen en topstukken uit verschillende Europese musea en privéverzamelingen. De chronologie van Peru is opgebouwd uit periodes die men ‘Horizon’ en ‘Tussenperiode’ noemt. Een Horizon is een periode waarin de macht en invloedssfeer van een bepaalde beschaving zich over heel Peru uitstrekt. In de zogenaamde Tussenperiodes leven meerdere beschavingen met hun regionale kenmerken en verscheidenheid naast elkaar. Met andere woorden: in de vroege Peruaanse geschiedenis wisselen periodes van betrekkelijke culturele eenheid (Horizon) af met periodes van grote regionale diversiteit (Tussenperiode). Deze Tussenperiodes zijn gekenmerkt door een opeenvolging van kleine koninkrijken die zich uitstrekken van noord naar zuid.
Grote cocatas versierd met gestileerde vogels, lamawol en katoen, periode 1450 - 1532 CE, 81 x 89 cm.
Grote cocatas versierd met gestileerde vogels, lamawol en katoen, periode 1450 – 1532 CE, 81 x 89 cm.
De koloniale en postkoloniale periode
Het derde en laatste deel van de tentoonstelling is gewijd aan het textiel en de tooi uit de koloniale en postkoloniale periode. Hier wordt vooral de voortzetting van de precolumbiaanse traditie belicht. De Europeanen arriveren in 1521 in het huidige Peru en zullen de gewoontes en gebruiken van de volkeren die er leven grondig doen veranderen. Her en der vinden gevechten plaats, waarbij twee verschillende beschavingen, ook op gebied van bewapening, oog in oog komen te staan. Er volgt een lange overgangsperiode van kruisbestuiving tussen de culturen, wat zich ook zal uiten in de kunstproductie en in de kleding. De handwevers van vandaag weven nog steeds op de traditionele manier en maken gebruik van eeuwenoude motieven. De prachtige verzameling weefsels en kledij uit de jaren 1940, die de Koninklijke Musea van Kunst en Geschiedenis bezitten, wordt hier getoond. Het is een van de oudste en rijkste etnografische collecties die bekend is en die jammer genoeg slechts zelden voor het publiek te zien is.
Openingstijden
Dinsdag t/m vrijdag 9.30 – 17.00 uur
Zaterdag en zondag 10.00 – 17.00 uur
Unku, een tuniek in Chuquibamba-stijl van lamawol en katoen. Inca-beschaving, periode 1450 - 1532 CE, 55 x 96 cm.
Unku, een tuniek in Chuquibamba-stijl van lamawol en katoen. Inca-beschaving, periode 1450 – 1532 CE, 55 x 96 cm.
Lendendoek van katoen en veren. Wari-beschaving, periode 600 - 900 CE, 20 x 41 cm.
Lendendoek van katoen en veren. Wari-beschaving, periode 600 – 900 CE, 20 x 41 cm.
Unku met veren, Peru, late Inca-beschaving, tussen 1450 - 1532.
Unku met veren, Peru, late Inca-beschaving, tussen 1450 – 1532.
Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Handwerken uit Peru

‘Handwerken uit Peru, het land van de Inca’s en hun zonnegod’ is een tentoonstelling met een aantal ‘verhaallijnen’ naast elkaar, die begon met de Pan-Americanareis uit 2011/2012, gemaakt met een aantal meer dan 25 jaar oude Volvo’s dwars door het Andesgebergte. Deze reis brengt ons in contact met de rijke cultuurgeschiedenis van Peru, met bijzondere aandacht voor de goed bewaard gebleven handwerktradities. Zo komen we bij een hedendaagse voortzetting hiervan, het kunst- en ontwikkelingshulpproject van Lisette Verkerk.

Pakhuis Koophandel - Peru IMG_5981Eeuwenoud textiel
De Peruaanse cultuurgeschiedenis gaat terug tot 3000 voor het begin van onze jaartelling, waarbij de belangrijkste uiting van cultuur de textiel was die reeds verbazend ver was ontwikkeld. Er worden voorbeelden getoond van handwerken, zoals specifiek Peruaans breiwerk, ‘vals breien’ oftewel Peruaans naaldwerk, weven, borduren en haken.
Eeuwenlang, reeds ver voor onze jaartelling, kende men in Peru een hoogstaand niveau van handwerken. Daarbij moeten we ons realiseren dat het oude Peruaanse cultuurgebied groter was dan het huidige Peru. Waarschijnlijk kent niet één cultuur zo’n rijkdom aan technieken en zo’n verfijning daarin. De motieven zijn unieke abstracte patronen en sterk gestileerde mens- en diermotieven, waaraan een religieuze betekenis werd gegeven. Op de tentoonstelling wordt hier aandacht aan besteed. Dat zoveel oude, Peruaanse textiel bewaard is gebleven hebben we te danken aan de manier waarop men de doden begroef en het klimaat. Bij het begraven van de doden werden allerlei gebruiksvoorwerpen en textiel meebegraven en in de uiterst droge grond werd alles perfect geconserveerd.
Mythologie uit het Incarijk
In de Peruaanse cultuurgeschiedenis van vóór Columbus (het precolumbiaanse tijdperk) kan men onderscheid maken naar tijd en naar streek. Naar streek: Noord, Zuid en Centraal en daarbij nog onderscheid in kust- en bergland (Andesgebergte en de uitlopers daarvan), en in de tijd, die begint rond 3000 voor het begin van onze jaartelling met de preceramische periode, en eindigt met het Incarijk van circa 1450 tot 1532. Daarna volgt de overheersing door de Spanjaarden. De technieken en de motieven van de textiel uit het precolumbiaanse tijdperk zijn echter niet verloren gegaan en worden nog altijd toegepast in Peru.
Pakhuis Koophandel - Peru IMG_5777Op de tentoonstelling zijn enkele zeer oude stukken Peruaans textiel te bewonderen. Uit de Incatijd is een zogenaamde quipu te zien op deze tentoonstelling. De Inca´s kenden geen schrift van pen en papier, maar hadden een administratieve taal vastgelegd in knopen en koorden, een zogenaamde quipu. De belangrijkste god voor de Inca´s was de zonnegod Inti. Op verschillende stukken textiel die we op de tentoonstelling zien komen wij zijn afbeelding tegen. Ook de condor, koning van de vogels, zien we vaak afgebeeld op textiel. De condor werd beschouwd als intermediair tussen de goden en de mens in het oude Incarijk.
Deze tentoonstelling schenkt aandacht aan handwerken zoals weefsels, het breien en vals breien, zogenaamd Peruaans naaldwerk, en borduurtechnieken uit Peru. Met name het weven is zeer ver ontwikkeld. Vanaf 3000 tot 1800 voor het begin van onze jaartelling werd textiel gemaakt zonder hulpmiddelen. Daarna ontwikkelt men een hevelweefgetouw waar tot vandaag in de bergstreken op gewerkt wordt. Enkele van deze primitieve weefgetouwen zijn te bewonderen op de tentoonstelling.
De Pan-Americanareis
De tentoonstelling schenkt aandacht aan de bijzondere reis die gemaakt is in 2011-2012 met 85 Volvo’s ouder dan 25 jaar die dwars over het Andesgebergte zijn gereden. De Pan-Americanaroute werd door zes landen gereden: Argentinië, Chili, Bolivia, Peru, Ecuador en Columbia. De afstand die is afgelegd bedroeg ongeveer 17.000 km. De tocht heeft ongeveer zes weken in beslag genomen. Men kende twaalf rustdagen en 27 rijdagen. Gemiddeld werd per dag 600 tot 700 km gereden. Eén van de Volvo Amazones, waar deze reis mee is gemaakt, is in het museum te bewonderen. Aan de hand van foto’s wordt het reisverhaal verteld.

Pakhuis Koophandel - Peru IMG_5995

Ontwikkelingsproject
Lisette Verkerk is een kunstenares die getrouwd is met een Peruaan en woont in Peru. Zij geeft aan de Peruaanse nijverheid een nieuwe invulling en daarmee weet zij het leven van de plaatselijke bevolking aanzienlijk te verbeteren. Het thema van haar project was uitbeelding van handen. Handen die geven, werken, liefhebben, delen, allen samen, groot en klein, ongeacht kleur, vorm of materiaal. Op de tentoonstelling is een vitrine met werk van het kunstproject te bewonderen en eventueel te koop, waarbij de opbrengst ten goede komt aan dit project.
Openingstijden
1 april – 31 oktober woensdag t/m zondag 14.00 – 17.00 uur
1 november – 30 maart zondag van 14.00 – 17.00 uur

Pakhuis Koophandel - Peru IMG_6014

Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather