Archives

Chris Lebeau – Flora & Fauna

Tafelkleed met rozet-ornament van vissen met platen uit J.H. Boot, Het styleeren en toepassen van natuurvormen in vlakornament. Ontwerp van Chris Lebeau uit 1904 - foto Josefina Eikenaar.

Ontwerpen van damast en meubelstoffen in art nouveau-stijl

Van pauwen tot ibissen, van paardenbloem tot esdoorn: in de tentoonstelling ‘Chris Lebeau – Flora en Fauna’ beleeft u de planten- en dierenwereld zoals sierkunstenaar Chris Lebeau (1878-1945) deze nauwkeurig naar zijn hand zet. Met de natuur als inspiratiebron ontwerpt hij fraaie en vernieuwende patronen voor damast, batik en trijp in de stijl van de art nouveau. Om te illustreren hoe de ontwerper leert om natuurvormen te stileren en als ‘vlakornament’ weer te geven, zijn historische voorbeeldboeken gepresenteerd. De veelzijdigheid van Lebeau als ‘textielkunstenaar’ staat in de tentoonstelling in de DamastWeverij van het Textielmuseum centraal.

Chris Lebeau, zelfportret uit 1933.
Chris Lebeau, zelfportret uit 1933.
Natuur als inspiratiebron
Aan het begin van de twintigste eeuw is de natuur de belangrijkste inspiratiebron voor sier- en nijverheidskunstenaars in Nederland. Uit onvrede met de slechte kwaliteit van industrieel gemaakte producten vindt er internationaal een vernieuwing plaats binnen het vakgebied.
Het navolgen van historische (neo)stijlen en het tekenen naar modellen en voorbeeldboeken maakt plaats voor het ontwerpen van vlakornamenten: motieven worden teruggebracht tot een simpel lijnenspel. Internationaal ontstaat een stijl die wordt aangeduid met art nouveau of jugendstil.
Ook op teken- en nijverheidsopleidingen wordt het roer omgegooid. In 1904 gaat Chris Lebeau, in Amsterdam opgeleid, lesgeven op de Haarlemse Kunstnijverheidsschool. Hij trekt met zijn leerlingen de duinen in en bezoekt dierentuin Artis. Het ‘natuurtekenen’ wordt steeds gangbaarder op de opleidingen. De echte plant wordt bestudeerd vanuit verschillende hoeken; de gekozen bloem of bladeren worden in een passende meetkundige vorm gevat en als vlakornamenten gestileerd.
Tafellaken ‘Zwaantje’ (dessinnr. 521) door Chris Lebeau, geweven door E.J.F. van Dissel & Zn., Eindhoven in 1906 - foto Joep Vogels.
Tafellaken ‘Zwaantje’ (dessinnr. 521) door Chris Lebeau, geweven door E.J.F. van Dissel & Zn., Eindhoven in 1906 – foto Joep Vogels.
Ontwerpen ‘op systeem’
Anders dan de zwierige art nouveau stijl die vooral bij onze zuiderburen in trek is, ontstaat in Nederland een soberder stijl. Kenmerkend is een geometrische vlakverdeling en strakke opbouw. Wiskundige ontwerpmethoden liggen eraan ten grondslag. Deze methodiek wordt ontwerpen ‘op systeem’ genoemd. Lebeau tekent doorgaans voor zijn ontwerpen eerst een raster. Daarna werkt hij hier gestileerde flora- en faunamotieven op uit. Bij zijn damasten herschikt hij voor tafellaken, servet of vingerdoekje telkens de basisvormen, aangepast aan het formaat.
Tafellaken en vingerdoekje ‘Klimop’ (dessin 513) met platen uit A. A. Tekelenburg, Handleiding bij het ontwerpen van motieven naar plantvormen. Ontwerp Chris Lebeau, uitvoering E.J.F. van Dissel & Zn., Eindhoven (damast), 1910 - foto Josefina Eikenaar.
Tafellaken en vingerdoekje ‘Klimop’ (dessin 513) met platen uit A. A. Tekelenburg, Handleiding bij het ontwerpen van motieven naar plantvormen. Ontwerp Chris Lebeau, uitvoering E.J.F. van Dissel & Zn., Eindhoven (damast), 1910 – foto Josefina Eikenaar.
Samenwerkingen met textielfabrikanten
Lebeaus technieken en tekeningen vallen in de smaak bij textielbedrijven, zoals linnenfabrikant Van Dissel en de trijpfabrikanten Schellens & Marto en Léo Schellens, allen in Eindhoven gevestigd. De glanzende trijpen (mohair velours) meubelbekleding wordt met zijn bloem- en diermotieven bedrukt.
De samenwerking met Van Dissel resulteert in bijna zestig ontwerpen voor tafeldamast, die in een periode van bijna vier decennia zijn uitgebracht. Ook is hij een meester in het batikprocédé, een techniek waarin hij een grote hoeveelheid werken heeft gemaakt.
Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Duitse bezetting van Nederland gebruikte Lebeau zijn vakkennis voor het vervalsen van documenten ten behoeve van onderduikers. In november 1943 werd hij gearresteerd wegens hulp aan Joodse Nederlanders. Hij kon in vrijheid komen als hij zou beloven geen illegaal werk meer te verrichten. Dat aanbod wees hij af. Uiteindelijk overleed hij door uitputting in concentratiekamp Dachau, vijf dagen voor het eind van de Tweede Wereldoorlog.
Servet ‘Pauw’ (dessinnr. 526) met kopje, schotel en bord met pauwen (eierschaalporselein) van Samuel Schellink (1912). Damast door E.J.F. van Dissel & Zn., Eindhoven uit 1908 - foto Josefina Eikenaar.
Servet ‘Pauw’ (dessinnr. 526) met kopje, schotel en bord met pauwen (eierschaalporselein) van Samuel Schellink (1912). Damast door E.J.F. van Dissel & Zn., Eindhoven uit 1908 – foto Josefina Eikenaar.
Tafellaken en servet ‘Ibis’ (dessinnr. 522) door Chris Lebeau, damast geweven door E.J.F. van Dissel & Zn., Eindhoven in 1908 - foto Joep Vogels.
Tafellaken en servet ‘Ibis’ (dessinnr. 522) door Chris Lebeau, damast geweven door E.J.F. van Dissel & Zn., Eindhoven in 1908 – foto Joep Vogels.
DamastWeverij
In dit deel van het Textielmuseum staan authentieke 19de-eeuwse jacquardgetouwen, waar vroeger het damast op werd geweven. Een film uit 1935 toont hoe dat gebeurde bij de NV Linnenfabrieken van Dissel & Zonen in Eindhoven. Zelfs Chris Lebeau is er op te zien, werkend aan één van zijn laatste ontwerpen, ‘Cyclamen’. Ook wapperen er oude en nieuwe damasten, die te drogen hangen na een grondige wasbeurt. In de DamastWasserij kunt u namelijk op verantwoorde wijze tafelgoed laten wassen en opmaken.
Uit de TextielShop
In 2016 gaf ‘by TextielMuseum’ Iris Toonen en Elske van Heeswijk van Studio Prelude de opdracht het klassieke linnengoed ‘Visschen’ (nr. 561) van sierkunstenaar Chris Lebeau (1878 – 1945) te herinterpreteren en een ontwerp te maken met nieuwe kleuren en materialen. Ze verdiepten zich in de verschillende bindingen en herontdekten op die manier het art nouveau dessin. Het resultaat zijn prachtige eigentijdse producten, waarin een echo van het verleden doorklinkt. Het tafelgoed is verkrijgbaar in de TextielShop van het museum.
Openingstijden
Dinsdag t/m vrijdag 10.00 – 17.00 uur
Zaterdag en zondag 12.00 – 17.00 uur

Bovenste foto: Tafelkleed met rozet-ornament van vissen met platen uit J.H. Boot, Het styleeren en toepassen van natuurvormen in vlakornament. Ontwerp van Chris Lebeau uit 1904 – foto Josefina Eikenaar.

Ontwerptekening en meubelstof ‘Fauna’, trijp geweven door Schellens & Marto, Eindhoven in 1930 - foto Tommy de Lange.
Ontwerptekening en meubelstof ‘Fauna’, trijp geweven door Schellens & Marto, Eindhoven in 1930 – foto Tommy de Lange.
Servet ‘Visschen’ (dessinnr. 561) met stalenboek, damast geweven door E.J.F. van Dissel & Zn., Eindhoven in 1926 - foto Joep Vogels.
Servet ‘Visschen’ (dessinnr. 561) met stalenboek, damast geweven door E.J.F. van Dissel & Zn., Eindhoven in 1926 – foto Joep Vogels.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Cultural Threads

A Reversed Retrogress, Scene 1, Mary Sibande, 2013.

Textiel als medium voor politiek-maatschappelijke vraagstukken

We leven in een wereld waarin grenzen tussen landen en mensen vervagen, machtsverhoudingen ingrijpend verschuiven en culturen vermengen. De tentoonstelling ‘Cultural Threads’ presenteert bijzonder werk waarin hedendaagse kunstenaars textiel als krachtig instrument gebruiken om hun ideeën te verbeelden over politiek-maatschappelijke vraagstukken. Zij verbinden textiel aan hun eigen zoektocht naar afkomst en identiteit in een steeds verder globaliserende wereld of ze gebruiken het om geschiedenissen te ontrafelen en nieuwe toekomstperspectieven te schetsen. ‘Cultural Threads’ is tot 12 mei 2019 te zien in het TextielMuseum.

In opdracht van het TextielMuseum ontwikkelden vier kunstenaars nieuw werk in het TextielLab, het atelier van het TextielMuseum. De tentoonstelling geeft inzicht in het onderzoek- en maakproces van de kunstenaars door films, schetsen, stalen en inspiratiebronnen te tonen.
Red Thread door Eylem Aladogan, 2018, hoog 170 x breed 240 cm.
Red Thread door Eylem Aladogan, 2018, hoog 170 x breed 240 cm.
The Haunted Fields (for the love of my Father) door Eylem Aladogan, 2018, hoog 170 x breed 240 cm.
The Haunted Fields (for the love of my Father) door Eylem Aladogan, 2018, hoog 170 x breed 240 cm.
Eylem Aladogan, Turkije toen en nu
Eylem Aladogan verdiepte zich in de textielnijverheid van het Ottomaanse Rijk. Aanleiding voor haar interesse in deze periode is de huidige politieke actualiteit in Turkije. In het regime van Erdogan is er sprake van een verheerlijking van de Ottomaanse periode. In de wandkleden die Aladogan ontwierp, verwerkte ze florale motieven uit de Ottomaanse textielkunst. Zo reflecteert ze op de relatie tussen de schoonheid van ornament en politieke macht. Haar werk houdt verband met de relatie tot haar vader, die als arbeidsmigrant vanuit Turkije naar Nederland kwam. De gesprekken die zij met elkaar voerden over democratie, vrijheid en nationalisme speelden een belangrijke rol in de vorming van haar politieke bewustzijn. De twee wandkleden zijn een tastbare getuigenis van deze dialoog tussen twee generaties.
Memory Unsettled (detail) door Célio Braga, 2016, vlonder hoog 10 x breed 250 x diep 250 cm - foto Josefina Eikenaar.
Memory Unsettled (detail) door Célio Braga, 2016, vlonder hoog 10 x breed 250 x diep 250 cm – foto Josefina Eikenaar.
Borduren, naaien, stoppen en perforeren
Célio Braga ontwikkelde voor het TextielMuseum de installatie ‘Memory Unsettled’, waarin hij de kwetsbaarheid van het menselijk bestaan onderzoekt. Vaak hanteert Braga ambachtelijke technieken als borduren, naaien, stoppen en perforeren om deze kwetsbaarheid te verbeelden. Hij verzamelde voor dit werk doeken van over de hele wereld: van Nederland en Frankrijk tot Portugal, Indonesië en Brazilië. Braga bracht er verschillende borduursels op aan. ‘Memory Unsettled’ verbindt persoonlijke herinneringen, symboliek en rituelen uit verschillende culturen en periodes om de emotionele realiteit van het leven, de dood, vergankelijkheid en liefde te verbeelden.
Tampan Tree of Life, Tampan Womb of Time en Tampan Mirrored Ship #3 door Jennifer Tee, 2016 - foto Josefina Eikenaar.
Tampan Tree of Life, Tampan Womb of Time en Tampan Mirrored Ship #3 door Jennifer Tee, 2016 – foto Josefina Eikenaar.
Tampan Tree of Life (detail), Jennifer Tee, 2016 - foto Josefina Eikenaar.
Tampan Tree of Life (detail), Jennifer Tee, 2016 – foto Josefina Eikenaar.
Wedergeboorte van een Sumatraanse textieltraditie
Jennifer Tee deed de afgelopen jaren onderzoek naar palepai en tampan textielen uit Zuid-Sumatra, Indonesië. Tee is gefascineerd door de kleden, omdat ze een geheugen in zich dragen dat getuigt van culturele uitwisseling en een lange handelsgeschiedenis. De kleden worden tegenwoordig niet meer gemaakt. Wel zijn er een aantal exemplaren in Nederlandse museumcollecties te vinden uit de koloniale periode. Voor het TextielMuseum ontwikkelde Tee zes geweven en geborduurde wandkleden geïnspireerd op deze doeken. In het motief is een schip verwerkt, dat symbool staat voor de levensreis, voor transitie en voor een onbekende toekomst. Voor Tee heeft dit motief persoonlijke betekenis: haar vader migreerde per schip van Indonesië naar Nederland.
Ship of Souls, Tree of Life en Womb of Time #4 door Jennifer Tee, 2016 - foto Josefina Eikenaar.
Ship of Souls, Tree of Life en Womb of Time #4 door Jennifer Tee, 2016 – foto Josefina Eikenaar.
Voyage #7 (1763-1765) (detail) door Vincent Vulsma, 2017 - foto Josefina Eikenaar.
Voyage #7 (1763-1765) (detail) door Vincent Vulsma, 2017 – foto Josefina Eikenaar.
De trans-Atlantische slavenhandel en textiel
Vincent Vulsma ontwikkelde voor het TextielMuseum een installatie bestaande uit drie series: ‘Guinea’, ‘Return’ en ‘Voyage’. Deze werken komen voort uit het bestuderen van de trans-Atlantische slavenhandel en de rol die goederen als textiel en indigo hierin hebben gespeeld. Vulsma onderzoekt in zijn werk het logistieke mechanisme achter deze handel. Op basis van de in het Zeeuws Archief bewaarde boekhouding van de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) zet Vulsma informatie uit de logboeken van achttiende-eeuwse Nederlandse slavenschepen om in sculpturen en geweven en gelaserde doeken.
Naast de collectieopdrachten toont ‘Cultural Threads’ bestaand werk van internationale kunstenaars die zich met dezelfde thema’s bezighouden: Hana Miletić, Otobong Nkanga, Aiko Tezuka en Mary Sibande.
Certainty / Entropy (Peranakan 2) door Aiko Tezuka, 2014, hoogte 76 x breedte 71,5 cm - foto Edward Hendricks.
Certainty / Entropy (Peranakan 2) door Aiko Tezuka, 2014, hoogte 76 x breedte 71,5 cm – foto Edward Hendricks.
Kunstkameraden YOU! @Textielmuseum
KunstKameraden YOU! nodigt 25 jonge nieuwkomers en vijf kunstenaars uit Tilburg en omgeving uit om gezamenlijk te werken aan de creatie van nieuwe kunstwerken, die parallel aan ‘Cultural Threads’ tentoongesteld worden op het Panoramadeck van het TextielMuseum. In deze kunstwerken geven de jongeren uiting aan de culturele verwevingen zoals zij die ervaren. Het TextielMuseum, met het bruisende TextielLab en bijzondere tentoonstellingen, is een inspirerende locatie voor KunstKameraden YOU! Jongeren kunnen hier kennis maken met allerlei vormen van maken en creëren: van kunst en design tot mode en populaire cultuur.
KunstKameraden is een initiatief van De Cultuurkantine. Zij hebben de afgelopen tien jaar al bijna 350 jongeren als kunstkameraad gekoppeld aan lokale kunstenaars. Daar zijn indrukwekkende werken en warme verbindingen uit voortgekomen. Het TextielMuseum biedt dan ook graag ruimte aan dit bijzondere project.
Caught in the Rapture door Mary Sibande, 2009 - foto Gallery Momo.
Caught in the Rapture door Mary Sibande, 2009 – foto Gallery Momo.
Publicatie
Bij de tentoonstelling verschijnt een rijk geïllustreerde publicatie (uitgave TextielMuseum, auteurs Jessica Hemmings, Caroline Boot, Liza Swaving en Christel Vesters). De themakeuze van de tentoonstelling is mede geïnspireerd door het boek Cultural Threads. Transnational Textiles Today (Bloomsbury, 2015) van prof. Jessica Hemmings. Speciaal voor de tentoonstellingspublicatie schreef Jessica Hemmings een essay over de kunstwerken in de tentoonstelling. Zij geeft daarin aandacht aan de belangrijke rol die kunstenaars en designers spelen in de verbeelding van mondiale geschiedenis, culturele verweving en identiteit.
Openingstijden
Dinsdag t/m vrijdag 10.00 – 17.00 uur
Zaterdag en zondag 12.00 – 17.00 uur

Bovenste foto: A Reversed Retrogress, Scene 1, door Mary Sibande, 2013.

txt, Is Not Written Plain (draft III), with Globe Aroma, Hana Miletić, 2017 - foto Kristien Daem.
txt, Is Not Written Plain (draft III), with Globe Aroma, Hana Miletić, 2017 – foto Kristien Daem.
Certainty / Entropy (Peranakan 2) door Aiko Tezuka (detail) - foto Edward Hendricks.
Certainty / Entropy (Peranakan 2) door Aiko Tezuka (detail) – foto Edward Hendricks.
Jennifer Tee aan het werk in het TextielLab - foto Tommy de Lange.
Jennifer Tee aan het werk in het TextielLab – foto Tommy de Lange.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Significant Stitches

Jette Clover, Yellow Wall 2.

Art quilts van Jette Clover in het Leids Wevershuis

Vanaf 29 april is in het museum het Leids Wevershuis een tentoonstelling van de Deense textielkunstenares Jette Clover te zien. Haar art quilts zijn collageconstructies met lagen van katoen, linnen, kaasdoek en papier, die vervolgens op allerlei manieren bewerkt worden. Haar journalistieke achtergrond toont zich in deze kunstwerken, waar tekst een samenbindend motief vormt.

Jette Clover.
Jette Clover.
Jette Clover
Jette Clover is geboren en opgegroeid in Kopenhagen, Denemarken, maar ze heeft vele jaren in de VS en Nederland gewoond. Sinds 2005 woont ze in Antwerpen. Jette heeft een academische opleiding in journalistiek en kunstgeschiedenis. Ze was werkzaam bij een dagblad in Kopenhagen en in Nederland werkte ze meer dan tien jaar voor het Nederlands Textielmuseum, waar ze onder andere de Vilttentoonstelling (1994) en de eerste European Art Quilts (1997) heeft georganiseerd.
Jette Clover, Whitewash 5.
Jette Clover, Whitewash 5.
In 2000 heeft Clover in opdracht van de toenmalige SBA (Stichting Beeldende Amateurkunst) de kadercursus ‘Quilten Speciaal’ opgezet, een tweejarige cursus die inmiddels van start is gegaan met de veertiende groep. Jette werkt sinds 1998 fulltime in haar studio. Ze heeft veel geëxposeerd in Europa, de VS en Azië en ze is een veelgevraagde docente voor workshops in compositie en surface design. Jette is lid van de Europees groep Quilt Art sinds 2000 en sinds 1998 van de internationale Studio Art Quilt Association (SAQA).
Jette Clover, Horizons 1, 2, 3.
Jette Clover, Horizons 1, 2, 3.
Jette Clover, White Wall 14, detail.
Jette Clover, White Wall 14, detail.
Art quilts met een veelheid aan materialen en bewerkingen
De quilts van Clover zijn collageconstructies met lagen van katoen, linnen, kaasdoek en papier. Deze materialen worden bewerkt met allerlei technieken, waaronder verven, beschilderen, stempelen, bedrukken, verroesten en ontkleuren. ‘Ik houd van subtiele en monochrome kleuren en van gerafelde randjes’, zegt ze, ‘en gebruik steken als beeldelement en als functionele verbinding van de verschillende lagen stof.’
Jette Clover, Whitewash 3.
Jette Clover, Whitewash 3.
Woorden en schrift zijn bijna altijd aanwezig in haar quilts en collages. Ze was eerder journaliste en taal en communicatie zijn nog steeds haar belangrijkste inspiratiebron. ‘Ik vind de stad een boeiend landschap met zijn vertoon van verkeersborden, reclames, affiches en graffiti – informatief, verrassend, versnipperd, gescheurd, gelaagd, kleurrijk, brutaal… vol van energie en het leven.’
Clover houdt echter evenveel van de stille en intieme communicatie van met de hand geschreven berichtjes en brieven. Momenteel borduurt zij woorden en teksten met de hand. ‘Het steken met naald en draad is gelijkend op het ritme van schrijven met pen op papier – een rustige en intieme manier om te communiceren’, aldus Jette Clover.
Openingstijden
Dinsdag t/m zondag 13.00 – 16.00 uur

Bovenste foto: Jette Clover, Yellow Wall 2.

Jette Clover, Horizon 1.
Jette Clover, Horizon 1.
Jette Clover, Yellow Wall 2, detail.
Jette Clover, Yellow Wall 2, detail.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather