Archives

Draad & Dracht

Mansrok uit 1830.

Steken, stoppen en stikken in Zeeland

Historisch Museum de Bevelanden te Goes opent vanaf 14 december 2018 de nieuwe wisselexpositie ‘Draad & Dracht – steken, stoppen en stikken in Zeeland’. Deze expositie toont het prachtige handwerk waarmee de streekdracht in de Bevelanden in Zeeland is versierd. Door het maken van merk- en stoplappen leerden jonge meisjes al snel verschillende stop- en siersteken om bijvoorbeeld hemden te voorzien van mooie sierranden. Een ruime selectie van de merklappencollectie van het museum is in deze tentoonstelling te zien. Bijzonder is ook de versierde mansrok uit 1830.

Borduurrand.
Borduurrand.
Draad
Het leren van verschillende stoptechnieken en het maken van merklappen was vroeger een vast onderdeel van de opleiding van jonge meisjes in Zeeland. Merklappen werden veelal gemaakt door meisjes, variërend in leeftijd van 5 tot 14 jaar, als oefening voor het borduren en merken van het later door hen te maken linnengoed of kledingstukken. In deze expositie zijn verschillende van deze merklappen en borduurwerken tentoongesteld. Moeders, dochters en dienstmeiden naaiden ondergoed, beuken, rokken en schorten en versierden de kleding met borduurwerk. (Een beuk is een onderdeel van de Zeeuwse klederdracht dat op het bovenlijf gedragen wordt. Elders in Nederland worden vergelijkbare kledingstukken kraplap genoemd.) Ook halsboorden en manchetten werden met speciale borduursteken afgewerkt.
Ook bijzonder is de rode mansrok uit 1830 met geborduurde letters S.J. v.L. De mansrok, uit particuliere bruikleen, is waarschijnlijk afkomstig uit Kwadendamme, maar werd op meerdere plaatsen in Zeeland gedragen.
Meisje in Noord-Bevelandse dracht door Marinus Zwigtman, circa 1845.
Meisje in Noord-Bevelandse dracht door Marinus Zwigtman, circa 1845.
Dracht
Het museum heeft zeer recent een bijzonder schilderij aan kunnen kopen van een meisje in Noord-Bevelandse streekdracht, geschilderd door Marinus Zwigtman (ca. 1845). Dit is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van de gemeente Noord- Beveland. In deze expositie is het schilderij voor het eerst te zien. Typisch voor die tijd is de manier waarop het kindermutsje werd geplooid. Op het hoofd draagt het meisje een witte muts, met rond het gezicht een aantal stroken die in pijpplooitjes gelegd zijn.
Openingstijden
Maandag t/m vrijdag 11.00 -17.00 uur
Zaterdag en zondag 13.00 – 17.00 uur
Van 1 oktober t/m 31 maart zondags gesloten

Bovenste foto: Mansrok uit 1830.

Geborduurde hemdrand.
Geborduurde hemdrand.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Schone BorduurKunst

Merklappen en borduurwerken van de Vlaamse Lapzussen

Het Historisch Museum de Bevelanden te Goes toont tot 28 oktober een internationale tentoonstelling van de collectie merklappen van de Lapzussen uit Kontich in België. De Lapzussen zijn verbonden aan de Koninklijke Kring voor Heemkunde van Kontich. De succesvolle lapzussengroep bestaat nu ruim tien jaar en telt circa dertig leden. De Lapzussen staan voornamelijk bekend om hun zeer kleurrijke, gevarieerde en zeer fijne werk.

Lapzussen
De Koninklijke Kring voor Heemkunde van Kontich bezit een verzameling merklappen die tot de belangrijkste van West-Europa behoort. De groeiende lokale en regionale belangstelling rond deze collectie resulteerde in 2004 in de oprichting van een aparte merklappengroep door Hilde Schollen. De vraag was gekomen van enkele dames voor wie merklappen maken geen hobby, maar een passie is. De groep startte met veertien leden. In 2005 kregen ze een prachtige naam: ‘Lapzussen’, met dank aan bestuurslid Chris Claes. In 2014 vierden ze het 10-jarig bestaan. Ondertussen zijn ze met een dertigtal. Ze noemen zichzelf geen handwerkclubje, maar wie nooit borduurde wordt met raad en daad bijgestaan door ervaren borduursters, onder andere over symboliek, opspannen, oude technieken en materialen. Ze leerden steken maken die nu wat uit de mode zijn, zoals diverse stopsteken en de rococosteek.
Merklap door Jeaninne Bortolin.
Merklap door Jeaninne Bortolin.
Stoplap door Hilde Schollen.
Stoplap door Hilde Schollen.
Elke maand komen de Lapzussen samen voor een avondvergadering in het Documentatiecentrum van de Kontichse Kring voor Heemkunde. Daar worden nieuwtjes uitgewisseld, nieuwe boeken besproken, elkaars geborduurde merklappen bewonderd en leren ze weer wat bij over merklappen: geschiedenis, symboliek, oude handwerktechnieken en materialen.
Hilde Schollen was hier het lichtend voorbeeld: zij had een uitgebreide kennis van merklappen in het algemeen en van de collectie van de Koninklijke Kring voor Heemkunde in het bijzonder. Voor de groep was haar overlijden in maart 2013 dan ook een groot verlies. Haar opvolgster, Erica Uten, behartigt nu de belangen van de Lapzussen en zet de lijn van Hilde Schollen voort.
Een aantal van de Lapzussen is ook lid van Merkwaardig, de Nederlandse vereniging van merklapliefhebbers, en is daar aanwezig op de bijeenkomsten in Nijkerk.
Een aantal Lapzussen met een grote pronkrol.
Een aantal Lapzussen met een grote pronkrol.
Collectie van merklappen in Kontich
Een ander hoogtepunt was de tentoonstelling van de museumcollectie in 2008 in de kapel van Altena (Kontich). Het was een hoop werk voor Hilde Schollen en de bestuursleden van de Kring, maar het mocht worden gezien. Voor die gelegenheid borduurden de Lapzussen een pronkrol en waren er een aantal van hun eigen geborduurde merklappen te bezichtigen. Ze kregen heel veel positieve reacties van de bezoekers uit binnen- en buitenland, zowel voor de oude als de nieuwe borduurwerken.
Uitgebreide internationale belangstelling en uitstraling kreeg de verzameling in 2010, toen de volledige verzameling kon tentoongesteld worden in de Grote of Maria Magdalenakerk in Goes. Ruim 12.000 bezoekers kwamen ervan genieten.
Biedermeier borduurpatronen door Godelieve Steensels.
Biedermeier borduurpatronen door Godelieve Steensels.
In 2014 en 2015 hebben een aantal Lapzussen ijverig gewerkt aan het minutieus opnaaien van de merklappen in de collectie. De lappen kregen vervolgens een nieuwe lijst en het is prachtig om ze nu te zien hangen in de oud-textielzaal van het Kontichs Museum voor Heem- en Oudheidkunde. Ook de grote verzameling pronkrollen werd onder handen genomen en die worden nu op een nieuwe, solide manier bewaard voor het nageslacht (en voor iedereen die nu het museum bezoekt).
Openingstijden
Maandag t/m vrijdag 10.00 – 17.00 uur
Zaterdag en zondag 13.00 – 17.00 uur

Borduurraam met borduurwerk.
Borduurraam met borduurwerk.
Dutch flowers, ontwerp door Inguna Krastina.
Dutch flowers, ontwerp door Inguna Krastina.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Voor de draad ermee

Pauline Nijenhuis - Snellandschap Oranje, handgeborduurd, 20 x 35 cm, 2016, foto Ivonne Zijp.

De veelzijdigheid van borduurkunst in het Gorcums Museum

Borduren, het versieren van textiel of andere materialen met naald en garen. Tuttige handarbeid? Niet in deze tentoonstelling. Ook kunstenaars en bekende modeontwerpers, zoals Jan Taminiau, passen tegenwoordig borduurkunst toe. Het Gorcums Museum organiseert van 7 april t/m 9 september 2018 de expositie Voor de draad ermee! over borduren door de eeuwen heen. Een ambachtelijke kunstvorm die helemaal terug is.

Marielle van den Bergh - vulkaan, weefsel en borduursels.
Marielle van den Bergh – vulkaan, weefsel en borduursels.
Symbolische betekenis
De mooiste creaties passeren de revue: voorbeelden uit Nederlandse mode van vroeger en nu, antieke liturgische gewaden en topstukken uit de culturen rond de Middellandse Zee, Centraal-Azië en India. Daar heeft borduurkunst een belangrijke symbolische betekenis bij onder meer geboorte, huwelijk en dood. Ook religie en de zon, als brenger van het leven, zijn onderwerpen die – vaak met veel virtuositeit – verbeeld worden.
Het is een bijzondere selectie uit museale en particuliere collecties, naar de keuze van gastconservator Linda Hanssen, expert op het gebied van textiel. Bruikleengevers zijn onder meer het Textile Research Centre in Leiden, Museum Catharijneconvent in Utrecht, het Gemeentemuseum Den Haag en Brokaat in Kortenhoef.
Barbara Broekman - Arabisch, handgeborduurd, 240 x 450 cm.
Barbara Broekman – Arabisch, handgeborduurd, 240 x 450 cm.
Kunstzinnig
Een aantal hedendaagse beeldend kunstenaars toont recent werk waarin borduurtechniek wordt gebruikt. In de tentoonstelling vormen zij het bewijs dat borduren, op het allerhoogste kunstzinnige niveau toegepast, tot spectaculaire resultaten kan leiden. Deelnemende kunstenaars zijn onder meer Mariëlle van den Bergh, Dorothée van Biesen, Barbara Broekman, Malou Busser, Cora de Kok, Pauline Nijenhuis, Karola Pezarro, Barbara Polderman, Michael Raedecker, Tilleke Schwarz, Rob Scholte en Sylvia Terwisscha van Scheltinga.
Nan van der Storm - Ode aan Rotterdam.
Nan van der Storm – Ode aan Rotterdam.
MerkWaardig
Speciaal voor deze tentoonstelling hebben leden van vereniging MerkWaardig (de vereniging voor liefhebbers van merklappen) werken geborduurd met het thema ‘Hollands Glorie’. De werken laten een grote diversiteit in technieken en interpretatie van dit onderwerp zien en vormen een mooie afspiegeling van de vereniging die dit jaar haar 30-jarige jubileum viert. De werken variëren van moderne en traditionele merklappen tot objecten zoals een pronkrol of een borduurboek.
Workshops
Het museum organiseert gedurende de tentoonstellingsperiode borduurmiddagen en workshops, waaronder:
Borduurmiddag
Leden van vereniging MerkWaardig helpen beginners bij het borduren van kleine projecten zoals een armbandje of kaart. Data: zaterdag 28 april, woensdag 27 juni, zaterdag 14 juli en woensdag 5 september / Tijd: 14.00 – 16.00 uur / Kosten: € 7,50.
Karola Pezarro - Le Cordon Ombilical, fotoprintborduurwerk, 280 x 230 cm, foto Steven Witkam.
Karola Pezarro – Le Cordon Ombilical, fotoprintborduurwerk, 280 x 230 cm, foto Steven Witkam.
Barbara Broekman - On Victorian and Oriental Women nr. 6, 262 x 130 cm.
Barbara Broekman – On Victorian and Oriental Women nr. 6, 262 x 130 cm.
Kennismakingsworkshops (max. 6 pers.)
Beeldend kunstenaar Marijke Bongers verzorgt verschillende workshops:
Experimenteel plooien en smokken
Datum: zondag 13 mei / Tijd: 13.00 – 15.00 uur / Kosten: € 15,00.
Borduren met zijde op biologisch linnen
Datum: zondag 10 juni / Tijd: 13.00 – 15.00 uur / Kosten: € 15,00.
Kijk voor de rest van het programma op de website van het museum.
Openingstijden
Dinsdag t/m zaterdag 10.00 – 17.00 uur
Zondag 11.00 – 17.00 uur

Bovenste foto: Pauline Nijenhuis – Snellandschap Oranje, handgeborduurd, 20 x 35 cm, 2016, foto Ivonne Zijp.

Tilleke Schwarz - New Potatoes, linnen, handgeborduurd, 70 x 68 cm.
Tilleke Schwarz – New Potatoes, linnen, handgeborduurd, 70 x 68 cm.
Tasje met borduurwerk.
Tasje met borduurwerk.
Marielle van den Bergh - wrakkenkust.
Marielle van den Bergh – wrakkenkust.
Malou Busser - Wolkensprong, acrylverf, borduurzijde op doek, 80 x 115 cm.
Malou Busser – Wolkensprong, acrylverf, borduurzijde op doek, 80 x 115 cm.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Merk- en Stoplappen rond de Oosterschelde

Borduurlap in Biedermeierstijl uit 1854 'MvdE', bruikleen Stadhuismuseum Zierikzee.

Oude merk- en stoplappen en hun maaksters

Het Historisch Museum de Bevelanden toont vanaf 8 december 2017 merk- en stoplappen van het Stadhuismuseum Zierikzee, aangevuld met werk uit eigen collectie. Rond de Oosterschelde worden al generaties lang prachtige borduurwerken gemaakt. Reden om een aantal van deze werken, waaronder lappen uit de periode tussen 1740 en begin 1800, eens extra voor het voetlicht te brengen.

Stoplap uit 1754, bruikleen Stadhuismuseum Zierikzee.
Stoplap uit 1754, bruikleen Stadhuismuseum Zierikzee.
Stoplap uit 1918, door Jo Put in het Burger Weeshuis te Zierikzee gemaakt, bruikleen Stadhuismuseum Zierikzee.
Stoplap uit 1918, door Jo Put in het Burger Weeshuis te Zierikzee gemaakt, bruikleen Stadhuismuseum Zierikzee.
Merklappen
Genealogie vormt de rode draad in deze tentoonstelling. Mede hierdoor komt de aandacht te liggen op het handwerkonderwijs en het begrip stoplap. Bij stoplappen leerde men op een lap diverse technieken om delicate stoffen te herstellen, bijvoorbeeld bij damast tafellinnen. Op goede naaischolen en ook in de weeshuizen leerden meisjes op die manier een vaardigheid waarmee ze zich later in hun onderhoud konden voorzien. Om deze techniek te leren werd in de stof een gat gemaakt en met contrasterende kleuren (om de fouten, maar ook hoe het echt moet, goed te kunnen zien) de desbetreffende weeftechniek geoefend. Deze lappen werden meestal gemaakt door meisjes van 12 jaar en ouder.
Merklap uit 1771 door Barbara Haringman uit Middelburg, particulier bezit.
Merklap uit 1771 door Barbara Haringman uit Middelburg, particulier bezit. Geb.* 16-11-1759 Colijnsplaat † 21-01-1828 Middelburg. Zij huwt op 12-9-1790 te Colijnsplaat met Jacobus de Koning. Zij krijgt handwerkles van Maria van der Baan , *4-1-1745 †12-1-1773 Zierikzee.
De maaksters en hun onderwijzeressen
Gezocht is naar de genealogische gegevens van de maaksters en hun families die in deze tentoonstelling, door middel van hun werk, hun eigen verhaal vertellen. Bij de zoektocht naar de herkomst van deze lappen is gebleken dat moeder (1743) en dochter (1771) bijvoorbeeld dezelfde motieven gebruiken. Voor de liefhebbers van antieke merklappen een unieke kans om deze met elkaar te kunnen vergelijken.
Ook een stukje onderwijs over het begrip stoplap wordt hierdoor belicht. Op een aantal lappen wordt naast de naam van de maakster ook de onderwijzeres genoemd. Daardoor wordt het handwerkonderwijs in de weeshuizen van Zierikzee en Goes zichtbaar gemaakt.
Stoplap, in 1799 te Middelburg gemaakt door Sentina Fokker, bruikleen Stadhuismuseum Zierikzee.
Stoplap, in 1799 te Middelburg gemaakt door Sentina Fokker, bruikleen Stadhuismuseum Zierikzee.
‘Merk- en stoplappen rond de Oosterschelde’ is opgebouwd met een deel van de collectie van het Stadhuismuseum te Zierikzee, een aantal particuliere lappen uit Noord-Beveland, aangevuld met merk- en stoplappen uit de collectie van het Historisch Museum De Bevelanden.
Openingstijden
Maandag t/m vrijdag 11.00 – 17.00 uur

Bovenste foto: Borduurlap in Biedermeierstijl uit 1854 ‘MvdE’, bruikleen Stadhuismuseum Zierikzee.

Merklap uit 1796, waarschijnlijk van het eiland Tholen, bruikleen Stadhuismuseum Zierikzee.
Merklap uit 1796, waarschijnlijk van het eiland Tholen, bruikleen Stadhuismuseum Zierikzee. Midden op de lap staan in de kerk de initialen a b v en het jaartal 1796 geborduurd. Aan de onderzijde van de lap is een huis met een gesloten poort met daarop een haan en naast de
poort een waterput geborduurd.
Merklap uit 1760 'MPA MF', bruikleen Stadhuismuseum Zierikzee.
Merklap uit 1760 ‘MPA MF’, bruikleen Stadhuismuseum Zierikzee.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather