Archives

Contemporary fashion

Overzichtsfoto van de tentoonstelling met traditioneel en hedendaags ontwerp, het laatste van Alexander van Slobbe - foto Marieke Bosma.

Traditionele klederdracht met een moderne interpretatie

Hedendaagse ontwerpers beschouwen traditionele ambachten en handwerktechnieken uit de klederdracht nog steeds als inspiratiebron van waaruit nieuwe en frisse ideeën ontwikkeld kunnen worden. Ze geven een nieuw ontwerpstuk identiteit en traditionele kwaliteit. In de tentoonstelling Contemporary Fashion toont Het Klederdrachtmuseum hoe hedendaagse ontwerpers inspiratie hebben geput uit traditionele klederdracht.

Ontwerp van Bas Kosters naast een traditioneel kostuum uit Marken - foto Marieke Bosma.
Ontwerp van Bas Kosters naast een traditioneel kostuum uit Marken – foto Marieke Bosma.
Nederlandse modeontwerpers zoals onder andere Tess van Zalinge, Bas Kosters, Kasper Jongejan, David Laport, Meeta Mastani en Marlies Vissers, Elke Wierenga en Walter van Beirendonck (België) hebben ontwerpen uit hun collectie beschikbaar gesteld aan Het Klederdrachtmuseum. Aangevuld met bijzondere bruiklenen van onder andere Alexander van Slobbe, Viktor & Rolf, Mattijs van Bergen, Elisabeth van der Helm en Antoine Peters uit de collecties van het Zuiderzee museum (expositie ‘Gejaagd door de wind’) en het Zeeuws museum (expositie ‘Handwerk’) werd een unieke tentoonstelling samengesteld waar de hedendaagse ontwerpen te zien zijn naast de traditionele kostuums waarop het is geïnspireerd.
Pronkzucht 
In de Nederlandse klederdracht golden strikte sociale regels: men moest zich kleden volgens stand, beroep en burgerlijke staat. Toch was er ook ruimte voor individuele variatie. Via handwerk, borduursels en variaties in stof kon men de beuk, de kraplap en andere onderdelen van het kostuum toch een uniek en persoonlijk karakter meegeven. Het ging er dan vooral om wie er bijvoorbeeld de mooiste kraplap kon maken of de grootste muts; anderen deden dat weer na. Pronkzucht was een grote aanjager binnen de ontwikkeling van de Nederlandse klederdracht.
Drie voorbeelden van ontwerpen van Alexander van Slobbe - foto Marieke Bosma.
Drie voorbeelden van ontwerpen van Alexander van Slobbe – foto Marieke Bosma.
Jasje met Staphorster stipwerk, ontwerp van Walter Van Beirendonck - foto Marieke Bosma.
Jasje met Staphorster stipwerk, ontwerp van Walter Van Beirendonck – foto Marieke Bosma.
Internationale invloed
Opvallend in de klederdrachten is het gebruik van kleurrijke sitsen stoffen die via de handel uit India en via de VOC in de Nederlandse klederdracht terecht kwamen. Zo werd de klederdracht een symbool van behoud en bescherming van de eigen cultuur en tradities. Nederland liet zien dat zij een wereldse natie was, waar men open stond voor invloeden van buitenaf door bijvoorbeeld het gebruik van borduursels uit Scandinavië (zoals in Marken).
Het teruggaan naar eeuwenoude tradities van specifieke stofbedrukking en textielbewerkingen zien we ook al jaren terug bij veel ontwerpers die in Parijs showen. Zo werkte bijvoorbeeld Walter van Beirendonck en John Galliano van Huize Margiela beide met de Staphorst Stipwerk-techniek waarmee zij de stoffen van hun herencollecties lieten bedrukken door Gerard van Oosten. David Laport laat in een witte plooien jurk heel mooi zijn Zeeuwse roots terugkomen waarbij een duidelijke inspiratie van de Zeeuwse kappen terug te zien is.
De inrichting van de expositie en de catalogus is verzorgd door studenten van Nimeto, MBO vakonderwijs voor creatieve ruimtelijke inrichting.
Geherinterpreteerde mutsen van Elizabeth van der Helm - foto Marieke Bosma.
Geherinterpreteerde mutsen van Elizabeth van der Helm – foto Marieke Bosma.
Ontwerp Tess van Zalinge - foto Tomek Dersu
Ontwerp Tess van Zalinge – foto Tomek Dersu
Het Klederdrachtmuseum
Het museum is gevestigd in een 17de-eeuws grachtenpand in het centrum van Amsterdam. In zeven kamers verrast het museum u met een explosie van kleuren, stijlen en designs van Nederlandse klederdrachten. Omdat klederdracht op korte termijn uit het straatbeeld verdwijnt en het aantal dragers afneemt, ziet het museum het als haar taak om dit zoveel mogelijk te behouden en beheren om zo niet ook de kennis, ambachten, technieken en de verhalen verloren te laten gaan.
Openingstijden
Maandag t/m zondag 10.00 – 18.00 uur

Bovenste foto: Overzichtsfoto van de tentoonstelling met traditioneel en hedendaags ontwerp, het laatste van Alexander van Slobbe – foto Marieke Bosma.

Drie voorbeelden van ontwerpen van Alexander van Slobbe - foto Marieke Bosma.
Drie voorbeelden van ontwerpen van Alexander van Slobbe – foto Marieke Bosma.
Klompen, maar dan anders, ontwerp Viktor&Rolf.
Klompen, maar dan anders, ontwerp Viktor&Rolf.
Drie ontwerpen van Tess van Zalinge - foto Marieke Bosma.
Drie ontwerpen van Tess van Zalinge – foto Marieke Bosma.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Sits, katoen in bloei

Zonnehoed met sitsen voering, geknipt uit een grote palempore met een bloeiende boom. India circa 1730 - foto Fotostudio Noorderblik.

Glanzende gebloemde katoen uit India, hier gebracht door de VOC

Sits (ook bekend onder de Engelse naam chintz) is een glanzende katoenen stof, versierd met handgeschilderde bloempatronen, afkomstig uit India. De stof werd vanaf 1602 geïntroduceerd in Europa door zeelieden van de VOC, die de sits meebrachten op de terugreis van de Oost. Het Fries Museum te Leeuwarden heeft een van de grootste collecties oude sitsen en heeft nu een speciale tentoonstelling gewijd aan deze bijzondere textielvorm.

Sitsen vrouwenjak, met dubbele vestpandjes en sitsen vrouwenrok met grote motieven, gedragen circa 1765 - foto Fotostudio Noorderblik.
Sitsen vrouwenjak, met dubbele vestpandjes en sitsen vrouwenrok met grote motieven, gedragen circa 1765 – foto Fotostudio Noorderblik.
Van India naar Europa
De eerste kennismaking van Europeanen met sits ontstond doordat de Portugezen deze meebrachten uit India. Het was meteen een sensatie, want de katoenen sits was veel zachter en soepeler dan de tot dan in Europa gangbare linnen en wollen stoffen. De naam ‘sits’ en het Engelse ‘chintz’ komt voort uit het Perzische ‘chitta’, dat ‘bedrukt’ betekent. Voor de goedkopere sits uit India werden de contouren van de patronen namelijk bedrukt met blokstempels.
Sits werd al lange tijd in het oosten gebruikt als ruilmiddel tegen bijvoorbeeld specerijen. De Indiase producenten pasten daarom hun motieven aan voor de diverse markten, zoals China, Indonesië tot zelfs Egypte aan toe. De VOC nam in eerste instantie de sits van India mee naar het tegenwoordige Indonesië om deze als ruilmiddel te gebruiken tegen specerijen. Sommige zeelieden smokkelden echter ook wat sits mee naar Nederland, waar deze kleurrijke stoffen snel in de smaak vielen. Vanaf 1664 gaf de VOC opdracht om de sits als handelswaar mee te nemen naar Nederland.
Overzichtsfoto tentoonstelling met klederdracht - foto Erikjan Koopmans.
Overzichtsfoto tentoonstelling met klederdracht – foto Erikjan Koopmans.
Sitsen Hindeloper wentke (vrouwenjas) voor de lichte rouw. India 1750 - 1800 - foto Fotostudio Noorderblik.
Sitsen Hindeloper wentke (vrouwenjas) voor de lichte rouw. India 1750 – 1800 – foto Fotostudio Noorderblik.
Klederdracht
Met name in Friesland viel de sits zeer in de smaak en werden er allerlei kledingstukken van gemaakt, maar bijvoorbeeld ook gebruikt voor spreien en wandbespanning. Voor veel lokale klederdracht, zoals in Hindeloopen, werd sits gebruikt. Toen uiteindelijk de mode veranderde en de gebloemde patronen uit de gratie raakten omdat de voorkeur veranderde naar kleding van effen stoffen, wist sits zich in klederdracht te handhaven. In bijvoorbeeld de klederdracht van Bunschoten-Spakenburg wordt sits tot op vandaag gebruikt.
Omdat sits als importartikel kostbaar was begon men in de tweede helft van de 17de eeuw in Europa sits zelf te bedrukken. In 1678 werd in Amersfoort de eerste katoendrukkerij geopend, waarbij men als basis de katoenen stof uit India gebruikte. Pas rond 1750 bereikte men een vergelijkbare kwaliteit van het origineel uit India. Toen na 1760 de eerste mechanische spinmachines werden uitgevonden begon men ook in Europa katoen te weven. De prijzen daalden daardoor aanzienlijk en de sits werd onder brede lagen in de bevolking populair. In Nederland bleef men echter op uit India geïmporteerde katoen drukken en prijsde men zich uiteindelijk uit de markt.
Sitsen palempore met bloemen - foto Fries Museum.
Sitsen palempore met bloemen – foto Fries Museum.
Hoe wordt sits gemaakt?
We gaan even terug naar het origineel: de handbeschilderde sits uit India. Kenmerkend voor sits is het gebruik van beitsen om de plantaardige kleurstoffen te hechten aan de vezels en het gebruik van afdekmateriaal zoals (bijen)was. Iedere kleur wordt apart opgebracht, waarbij de delen van de stof die niet met die kleur bedekt mogen worden afgedekt worden met was (vergelijkbaar met batik uit Indonesië). Tussen de verschillende kleurbaden moet de stof telkens gewassen en in de zon gebleekt worden.
De kleuren worden in een vaste volgorde aangebracht, waarbij de sterkste kleuren (die dus het vaakst gewassen worden) eerst worden opgebracht en de zwakkere kleuren later. De kleuren worden gevormd door de diverse beitsen, zoals ijzernat, aluin en tinzout, te combineren met natuurlijke kleurstoffen zoals indigo, meekrap en geelwortel (kurkuma). Wanneer alle kleuren aangebracht zijn wordt de stof nabehandeld met rijstwater en vervolgens gepolijst, zodat deze glanzend wordt. Deze glans verdwijnt echter wanneer de stof gewassen wordt, omdat de was, die de glans veroorzaakt, oplost.
Overzichtsfoto met op de achtergrond enkele wapenpalempores - foto Erikjan Koopmans.
Overzichtsfoto met op de achtergrond enkele wapenpalempores – foto Erikjan Koopmans.
Hindelooper wentke (vrouwenjas) onderdeel van Hindelooper vrouwenkostuum. India, 1725-1750 - foto Fries Museum.
Hindelooper wentke (vrouwenjas) onderdeel van Hindelooper vrouwenkostuum. India, 1725-1750 – foto Fries Museum.
Patronen
Sits is gedecoreerd met bloempatronen, een exotische versiering die tot dan in Europa nauwelijks voorkwam. De patronen zijn zeker niet altijd natuurgetrouw, omdat vaak uit één tak verschillende soorten bloemen voortsproten. De Indiase makers speelden sterk in op de smaak van hun exportmarkten en hadden voor verschillende landen verschillende decors. Als uiteindelijk de handel met de VOC opbloeit neemt men vanuit Europa patronen mee om die in India te laten verwerken. Een typische Europese toepassing zijn de enorme wapenpalempores (spreien met een familiewapen).
Topstukken in het Fries Museum
Het Fries Museum beschikt over een omvangrijke collectie sits in goede staat. Een van de topstukken is een 18de-eeuwse kimono. De stof en het kledingstuk zijn Indiaas, het model is Japans (Nederland had in die tijd als enige een handelspost in Japan, Decima bij Nagasaki) en de drager was een rijke Hollander. De kimono is driehonderd jaar geleden beschilderd, maar ziet er nog steeds uit als nieuw. Het laat als geen ander collectiestuk zien dat in de ogenschijnlijk simpele katoenen stof diverse culturen samenkomen. Een ander topstuk is een wandkleed uit de 17de eeuw, de oudste sits in Nederland, met leeuwen, mythische vogels en amoureuze taferelen.
Detail van sitsen tafelkleed, beschilderd met fabeldieren en figuurscènes. Zuid-India, circa 1650 - foto Fotostudio Noorderblik.
Detail van sitsen tafelkleed, beschilderd met fabeldieren en figuurscènes. Zuid-India, circa 1650 – foto Fotostudio Noorderblik.
Boek bij de tentoonstelling.
Boek bij de tentoonstelling.
Activiteiten en publicatie
Rond de tentoonstelling zijn er verschillende activiteiten. Op meerdere momenten zijn er rondleidingen, lezingen en workshops te volgen. In samenwerking met Crafts Council Nederland wordt er een driedaagse masterclass gegeven. Voor wie zich verder in de sitsen wil verdiepen is er een boek over de tentoonstelling en achtergronden gepubliceerd, geschreven door curator Gieneke Arnolli.
Openingstijden
Dinsdag t/m zondag van 11.00 tot 17.00 uur

Bovenste foto: Zonnehoed met sitsen voering, geknipt uit een grote palempore met een bloeiende boom. India circa 1730 – foto Fotostudio Noorderblik.

Werken van Barbara Broekman, Linda Valkeman en Fransje Killaars - foto Erikjan Koopmans.
Werken van Barbara Broekman, Linda Valkeman en Fransje Killaars – foto Erikjan Koopmans.
Overzichtsfoto tentoonstelling - foto Erikjan Koopmans.
Overzichtsfoto tentoonstelling – foto Erikjan Koopmans.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Lithuanian Folk Art

Litouwse streekdracht.

In het kader van de stedenbanduitwisseling Goes – Panevéžys (Litouwen) is tot en met 26 maart 2016 de wisselexpositie ‘Lithuanian Folk Art’ te zien in het museumcafé van het Historisch Museum de Bevelanden. Om Goes en zijn inwoners de gelegenheid te geven om nader kennis te maken met het culturele erfgoed van Litouwen zijn verschillende geweven ceintuurs uit de streekdracht van Litouwen te zien.

Manchetten met ingebreide patronen.
Manchetten met ingebreide patronen.
Ook worden enkele handgemaakte onderdelen van het kostuum getoond, zoals de manchetten, met prachtige ingebreide patronen, en het gehele vrouwenkostuum. Deze manchetten zijn ook in de museumwinkel te koop.
Streekdracht
De ceintuurs worden gedragen in de traditionele Litouwse streekdracht door zowel mannen als vrouwen. Alle kleurencombinaties zijn mogelijk, maar vaak gebruikt men de kleuren van de Litouwse vlag: geel, groen en rood.
Stedenband Goes – Panevéžys
De gemeente Goes heeft sinds lange tijd een stedenband met de stad Panevéžys in Litouwen. Op tal van terreinen vinden uitwisselingen plaats. Het leren en informeren van elkaar staat hierbij voorop. Nadat in oktober vorig jaar de Goese merklappen gedurende vier weken zijn tentoongesteld in Panevéžys, is in het kader van de uitwisseling nu gedurende enkele maanden de folkloristische textiel van Litouwen in het Goese museum te zien.
Litouwse streekdracht, geweven ceintuurs.
Litouwse streekdracht, geweven ceintuurs.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather