Archives

Mustergültig – Globale Spuren in der lokalen Ikat-Mode

Ikat-weefsels met bloempatronen domineren de tentoonstelling.

Sinds eeuwen zijn er internationale invloeden in Oost-Indonesische ikat-weefsels

Ikat is een fascinerende techniek en kunstvorm waarmee complexe patronen in handgeweven textiel wordt gecreëerd. Weefsters in het oosten van Indonesië en Oost-Timor hebben in hun lokale producten eigenlijk altijd al buitenlandse invloeden verwerkt. Zo zijn ze lokaal actief betrokken bij globaliseringsprocessen en modetrends. Het Museum der Kulturen in Basel toont momenteel oude en nieuwe creaties van deze wevers en een aanvulling op de tentoonstelling van hedendaagse adaptaties van Ito Joyoatmojo en Susi Kramer.

In de ontwerpen van deze weefstoffen uit het oosten van Indonesië en Oost-Timor zijn onder andere verrassende motieven zoals Indiase bloemen, Europese rozen, engelen, vliegtuigen en olifanten te herkennen. Een deel van de doeken hebben een zachte gouden tint, anderen schitteren in heldere synthetische kleuren. Men kan deze eigenschappen als sporen van globalisering interpreteren, waarbij sommige terugreiken tot de zestiende eeuw.
Vrouwensarong uit Sabu.
Vrouwensarong uit Sabu.
Detail van een vrouwensarong uit Sabu met een achtkantig bloemenpatroon dat in India zijn oorsprong vindt.
Detail van een vrouwensarong uit Sabu met een achtkantig bloemenpatroon dat in India zijn oorsprong vindt.
Onderzoeksreis naar Indonesië en Oost-Timor
Het Museum der Kulturen Basel, in zijn hoedanigheid van kenniscentrum voor textiel en textiele technieken, heeft bij de inrichting van deze tentoonstelling uitgebreid geput uit haar rijke voorraad van textiel, aangevuld met stukken uit de collectie van de antropologe Willemijn de Jong. Te zien zijn ook nieuwe stukken, meegenomen door de curatoren van de tentoonstelling Richard Kunz en De Jong van een onderzoeksreis naar Indonesië en Oost-Timor in in 2015, in de voetsporen van Alfred Bühler, die in 1935 deze regio bezocht. Tegelijkertijd verworven de twee deskundigen inzicht in de huidige situatie van het ikat-weven in het oosten van Indonesië en Oost-Timor.
Wat is ikat?
Ikat is een speciale techniek om patronen te maken waarbij het garen wordt afgebonden en geverfd voor het weven – de Indonesische term ‘ikat’ betekent ‘afbinden’. Om veelkleurige weefsels te produceren is het tie-and-dye-proces herhaaldelijk toegepast. Pas na het weven worden de complexe patronen zichtbaar. Er bestaan drie varianten van ikat: schering-, inslag- en dubbele ikat, afhankelijk van welke garens met de afbindtechniek geverfd worden.
Sommige patronen zijn eenvoudig, andere juist heel gedetailleerd.
Sommige patronen zijn eenvoudig, andere juist heel gedetailleerd.
Schouderdoek uit Flores. Het toerisme is tegenwoordig een belangrijke inspiratiebron voor de wevers.
Schouderdoek uit Flores. Het toerisme is tegenwoordig een belangrijke inspiratiebron voor de wevers.
Sinds de negende eeuw invloeden van overzee
Het gevarieerde overzicht bevat een breed scala van hoge kwaliteit ikat-doeken, gemaakt door meesterwevers. Sinds het ontstaan van ikat hebben wevers buitenlandse invloeden opgenomen en zijn dus actief betrokken geweest bij het proces van globalisering. Het begon al in de negende eeuw met maritieme handel en de export van textiel uit India naar de Indonesische archipel. De handel in het gebied bereikte een hoogtepunt in de zestiende eeuw onder invloed van de Portugese en Nederlandse handelsexpedities. Dit verklaart ook waarom veel van de doeken op de tentoonstelling ontwerpen bevatten zoals het Indiase achtpuntige bloempatroon, Portugese kruissteekpatronen, evenals verschillende katholieke motieven. Sinds de jaren ’70 heeft de toeristische sector in toenemende mate invloed op de kunst van het ikat-weven. Een sprekend voorbeeld van deze invloed is het motief waarop toeristische koppels ‘selfies’ nemen bij kleurrijke vulkanische meren.
‘Deze meesterwevers hanteren hun eigen eigen begrip van moderniteit en modetrends. Zij streven naar individualiteit, maar tegelijkertijd houden ze rekening met de smaak van hun klanten’, aldus Richard Kunz. De traditie wordt beschouwd als een onderdeel van de moderniteit en vice versa. Tijdens de onderzoeksreis van Kunz en De Jong bleek dat de kunst van het ikat-weven in het oosten van Indonesië en Oost-Timor zeer levendig en zeer dynamisch is.
Handgemaakte ikat-weefsels worden op Centraal-Flores gedragen tijdens ceremonies en op feestdagen - foto Sabine Wunderlin.
Handgemaakte ikat-weefsels worden op Centraal-Flores gedragen tijdens ceremonies en op feestdagen – foto Sabine Wunderlin.
Portretten van zes wevers
In veel lokale gemeenschappen spelen ikat-doeken nog steeds een belangrijke rol in het sociale leven. Ze worden gedragen bij feestelijke gelegenheden en geven de dragers aanzien, een van de redenen waarom de wevers worden beschouwd als talentvolle kunstenaars. De tentoonstelling bestaat uit portretten van zes wevers, waarin zij spreken over hun leven en hun werk, waardoor de bezoekers een meer persoonlijke toegang krijgen tot de doeken op de tentoonstelling.
Mannenomslagdoek. De Oost-Timorese enclave Oecusse staat bekend om zijn weefstukken met patronen die geïnspireerd zijn op Portugese kruissteekpatronen met katholieke motieven.
Mannenomslagdoek. De Oost-Timorese enclave Oecusse staat bekend om zijn weefstukken met patronen die geïnspireerd zijn op Portugese kruissteekpatronen met katholieke motieven.
De tentoonstelling wordt aangevuld met hedendaagse kunstwerken van Ito Joyoatmojo en Susi Kramer, die op de kunst van ikat van het eiland Flores hebben vertrouwd als bron van inspiratie voor hun eigen creaties.
Openingstijden
Dinsdag t/m zondag 10.00 – 17.00 uur
Meer lezen over ikat: Ikat-weefsels van Sumba.
Overzichtsfoto van de tentoonstelling.
Overzichtsfoto van de tentoonstelling.
Ook hier is het achtkantig bloemmotief te zien.
Ook hier is het achtkantig bloemmotief te zien.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Textile Art Berlin 2016

Sabine Reichert-Kassube, Frühlingswasser, detail.

Textielkunst in al haar facetten om te ervaren, te kopen of simpelweg te bewonderen trekt textielkunstliefhebbers op 9 en 10 juli naar Berlijn-Kreuzberg. De Carl-von-Ossietzky School toont op 4500 m2 ruim 120 beursstands, 25 solo- en groepstentoonstellingen, 15 workshops en hands-on activiteiten en een modeshow op zaterdagavond. Het motto van 2016 heet ‘Wegen van het Leven – levenspaden, routes, overgangen’ en vestigt de aandacht op de levensloop van de kunstenaars, hun ontwikkeling, omleidingen, bevindingen, stappen, doelstellingen en prestaties. Alle ‘makers’ zijn aanwezig en nodigen u uit om te praten over hun persoonlijke artistieke paden en inspiratie. Zij hebben hun tentoonstellingen, stands, workshops en lezingen speciaal ontworpen voor de Textile Art Berlin.

Joachim Blank, red roof, 2009, batik op katoen en organzazijde.
Joachim Blank, red roof, 2009, batik op katoen en organzazijde.
Ihn Sook Shin, Being Red&Green, Foto Lee Jong Du.
Ihn Sook Shin, Being Red&Green, Foto Lee Jong Du.
Internationale aanwezigheid
Tot nu toe hebben deelnemers uit 22 landen zich aangemeld om dit jaar op de Textile Art Berlin aanwezig te zijn. Eén daarvan is de Koreaanse kunstenaar Ihn Sook Shin. Ze is zeer bekend om haar vaak grote en middelgrote borduurwerken en ongewone bordurenmaterialen. Een aantal bekende groepen, gilden en verenigingen presenteren hun nieuwe werken.
De internationale groep ‘Quilt Art’ is voor het eerst op Textile Art Berlin te gast en toont haar expositie ‘Small Talk’. Deze kunstenaars uit België, Denemarken, Duitsland, Engeland, Ierland, Nederland, Noord-Amerika en Hongarije hebben meer dan dertig jaar tentoonstellingservaring. Zij hebben aanzienlijk bijgedragen tot de bevestiging van quilten als kunstvorm. Studenten en docenten van de Kunstfaculteit van Kaunas, Litouwen, en Çankiri Universiteit, Turkije, brengen tentoonstellingen en workshops naar Berlijn. De International Women’s Club Berlin laat de textielcollectie zien van de diverse reizende leden.
Op de Textile Art Berlin zijn deelnemers uit de volgende landen aanwezig: Argentinië, België, China, Denemarken, Duitsland, Ivoorkust, Groot-Brittannië, Ghana, India, Ierland, Japan, Kirgizië, Korea, Litouwen, Nepal, Nederland, Verenigde Staten, Oostenrijk, Zwitserland, Tsjechië en Turkije.

 

Petra Ewler, 52°11'37.1"N 9°47'36.7"E, detail.
Petra Ewler, 52°11’37.1″N 9°47’36.7″E, detail.
Barbara Lenger, Applikation, 2014, gehaakt.
Barbara Lenger, Applikation, 2014, gehaakt.
Ursula Mehler, Zerstörte Schönheit, 2012 - foto Gabi Swart.
Ursula Mehler, Zerstörte Schönheit, 2012 – foto Gabi Swart.
Hoogwaardige en zeldzame materialen, nieuwe en antiek
De gespecialiseerde en toegewijde handelaren informeren over nieuwe en zeldzame materialen en demonstreren hun toepassing. Daarmee inspireren zij de eigen artistieke verkenningen van de bezoekers. Bezoekers, die zelf creatief zijn, kunnen daardoor voor een heel jaar hun ‘buit’ mee naar huis nemen. U vindt op de beurs internationale textielboeken en hoogwaardige materialen voor een verscheidenheid aan technieken: batik, fiber art, vilten, haken, ikat, kantklossen, kumihimo, werken op papier, patchwork en quilten, kralentechnieken, zijdeschilderen, weven, borduren, breien, stof bedrukken, water graphics en weven. U vindt op de Textile Art Berlin ook unieke mode, juwelen en elegante accessoires, originele interieurdecoraties, quilts, objecten in moderne materialen, antiek textiel en nog veel meer.
Het textielfestival in de Carl-von-Ossietzky School
De Textile Art Berlin vindt plaats op een ongewone, jonge en dynamische plek: de Carl-von-Ossietzky School in Berlijn-Kreuzberg. Het is een samenwerkingsproject tussen de organisatoren, de kunstenaars en de school. Dit geldt ook voor de veel geprezen service aan de bezoekers door de studenten en het populaire specialiteiten-café, waar de leerlingen, ouders en leerkrachten met oosterse specialiteiten voor de inwendige mens zorgen. De Textile Art Berlin is ontwikkeld door Christoph Wolters, organisator Natalie Wolters met de Gallery in Victoriastad in samenwerking met de Vereniging Textil, Landesgruppe Berlin. Voor vakbezoekers is de beurs een van de belangrijkste Europese platforms voor de deze industrie om informatie uit te wisselen.
Bettina Kübler, hoed met pailletten en veren, zijde en wol.
Bettina Kübler, hoed met pailletten en veren, zijde en wol.
Openingstijden
Zaterdag 10.00 – 18.00 uur
Zondag 10.00 – 17.00 uur

Bovenste foto: Sabine Reichert-Kassube, Frühlingswasser, detail.

Stefanie Gruber, Oh-skar, 2015, textiel gemengde techniek.
Stefanie Gruber, Oh-skar, 2015, textiel gemengde techniek.
Eva Lippert, Aquarium, detail, weefstuk.
Eva Lippert, Aquarium, detail, weefstuk.
Barbara Füreder, Baba Yaga Trinität, 2010, gevilte wol.
Barbara Füreder, Baba Yaga Trinität, 2010, gevilte wol.
Adrian Salomé, der Wald, vilt.
Adrian Salomé, der Wald, vilt.

 

Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Yatak, chapan en chekman: traditionele overjassen uit Centraal-Azië

In het ruige landschap van Centraal-Azië hebben sinds prehistorische tijden mensen rondgetrokken: herdersstammen met hun kudden, maar ook handelskaravanen langs de bekende zijderoute tussen China en het Midden-Oosten. Het klimaat in dit gebied kent grote uitschieters, waardoor degelijke kleding een absolute noodzaak is. De mannen in deze landen dragen lange mantels over hun kleding, waarbij de uitvoering kleurrijker en het materiaal duurder is naarmate de bezitter aanzienlijker is. U hebt allemaal wel eens zo’n jas gezien: de Afghaanse president Hamid Karzai draagt er altijd een bij officiële gelegenheden.

Kaart van de Ferghana-vallei in Oezbekistan en TadjikistanCentraal-Azië is een gebied ruwweg tussen het noorden van Iran en het westen van China. Alhoewel de definitie van het gebied varieert, gaat men over het algemeen uit van de landen die op ‘stan’ eindigen: Kazachstan, Kirgizstan, Tadzjikistan, Turkmenistan en Oezbekistan, alle voormalige Sovjet-republieken. Het gebied is niet erg geschikt voor landbouw – het bestaat voornamelijk uit bergen, steppen en woestijnen – en wordt al duizenden jaren doorkruist door herdersvolken, op zoek naar graasgebieden voor hun kudden. Daarnaast is het een kruispunt van diverse culturen met eeuwenoude handelsroutes, bekend onder de naam zijderoute. Met iedereen altijd onderweg was het belangrijk dat alle benodigdheden voor het dagelijkse leven makkelijk vervoerd konden worden, verpakt in tassen en stoffen. Door deze behoefte ontstond hier al vroeg een textielindustrie.
Ontstaan van een ikat-traditie
Met name in de Ferghana-vallei, gelegen in het westen van het tegenwoordige Oezbekistan, ontstond zo’n 2500 jaar geleden een rijke textielindustrie, waarbij vooral katoen en zijde het basismateriaal vormde. De teelt van de zijderupsen was traditioneel vrouwenwerk, terwijl de mannen de cocons kookten om de draad af te wikkelen. De gesponnen garens werden door garenververs, vaak joden, gekleurd door middel van de ikat-afbindmethode. Hierbij worden delen van de garens afgedekt, waarbij de niet-afgedekte delen wel een kleur krijgen en de afgedekte delen hun oorspronkelijke kleur behouden. Traditioneel leverde iedere garenverver één kleur, wat maakte dat naarmate een stof meer kleuren bevatte deze steeds kostbaarder werd. De gekleurde garens gingen daarna terug naar de families die de zijde hadden geteeld, om vervolgens geweven te worden.
Hamid Karzai met een gestreepte chapanDe ikat-stoffen werden in de regel in een combinatie van zijde en katoen geweven, waarbij de ketting van ikat-gekleurde zijde was en de inslag van een monochrome katoen. Hieraan ligt een islamitische motivatie ten grondslag: men gaf er de voorkeur aan dat de huid voornamelijk met de katoen in contact kwam in plaats van met de zijde, waarvan men de aanraking te sensueel achtte. Het ontwerp van de stoffen werd in heldere kleuren uitgevoerd: roze, geel, lila, groen, rood, blauw en zwart. Daarmee contrasteerden deze kleurrijke ikat-stoffen met het wat grauwe landschap. Abstracte motieven, zoals grote concentrische cirkels en diagonale strepen, waren gebruikelijk. Eeuwenlang is deze textieltechniek in en rond de Ferghana-vallei uitgevoerd. Pas tijdens het Sovjet-tijdperk, toen grote groepen Turkmenen naar Afghanistan vluchtten, ontstond ook daar een zijde-industrie. De jas van Hamid Karzai is dus eigenlijk niet inheems.
Verschillende soorten khalat
De traditionele overjas of khalat, van voren open, lengte vaak tot over de knie en met lange mouwen, uitgevoerd in ikatstof of van geborduurd velours, was vaak een schenking van een lokale vorst aan zijn ondergeschikten en gasten, volgens de moslimtraditie om een jas als geschenk aan een welkome bezoeker te geven, een blijk van gastvrijheid. Het woord khalat stamt van het Arabische khilat, dat kledingstuk betekent. Het woord khalat wordt daarnaast ook gebruikt voor de ceremonie van het aanbieden van de mantel.

Chapan van ikat uit Oezbekistan, begin 20ste eeuw

Terwijl de gewone man meestal een gestreepte khalat droeg, toonden de voornamen hun rijkdom door diverse ikat-khalats over elkaar te dragen. Men onderscheidt drie soorten khalats:
  • de yatak, een dunne zomerjas;
  • de chapan is een gevoerde winterjas (Vergelijk de overeenkomst met het Russische woord kaftan en het Poolse woord zupan, welke in beide gevallen als kledingstuk voortkomen uit de chapan. Het woord chapan wordt ten onrechte nog wel eens voor alle Centraal-Aziatische jassen gebruikt.);
  • de chekman is een jas van schapenvel of kamelenhaar, gevoerd met katoen, zijde of een combinatie daarvan.
Afghaanse chapan uit de 20ste eeuwIn alle drie de gevallen is de khalat aan de randen afgewerkt met geweven of geborduurde banden, sheyraz geheten. De khalat wordt gedragen over een lang overhemd en een broek, terwijl als schoeisel vaak laarzen gebruikelijk zijn. Een muts van astrakan of een tyubiteika, een met borduurwerk versierd mutsje, completeert het geheel. Vaak doet men de khalat niet ‘aan’, maar slaat men deze losjes om de schouders, dus met de armen niet in de mouwen. We komen ook regelmatig khalats tegen met mouwen die bijna net zo lang als de jas zijn; bijzonder onpraktisch om daar de armen in te hebben!
Khalats hebben geen zakken. Toiletartikelen, aanstekers en kleine, bewerkte tasjes werden aan een riem gedragen. De tasjes waren meestal met borduurwerk versierd, waarbij iedere stam zijn eigen patronen had.
De uitvoering van de khalat is afhankelijk van de maatschappelijke status van de drager. Zo droegen de vroegere vorsten in deze gebieden khalats van velours, vaak versierd met borduursel van goud- en zilverdraad. Goudbrokaat khalats met zijden ikatvoering of jassen van velours waren gereserveerd voor prinsen en hoge hoffunctionarissen. Leden van de stedelijke elite droegen zijden ikatjassen. De gewone stedelingen, boeren en nomaden dragen katoenen khalats, die meestal gestreept zijn.

Khalat uit Boekhara van zijdebrocaat, laat 19de eeuw

Mohammed Alim Khan van Boekhara draagt een chapan van zijde uit eigen atelierDe indrukwekkendste khalats zijn uitgevoerd in velours van kasjmier wol, versierd met goud- en zilverborduurwerk en gevoerd met ikatstof, een symbool van rijkdom en macht van de drager. Sommige khans (plaatselijke vorsten), zoals die van Boekhara, hadden eigen ateliers waar deze vervaardigd werden. Het rijke borduurwerk met goud- en zilverdraad werd uitgevoerd door mannen, omdat men geloofde dat vrouwenhanden het gouddraad zouden aantasten. Tegenwoordig wordt het borduurwerk in deze streek in ateliers juist door vrouwen gemaakt.
Een khalat kopen
Traditionele khalats komt men nog wel eens tegen op veilingen van onder andere het veilinghuis Christies en in vooraanstaande textielgalerieën. Verkoopprijzen liggen dan tussen de € 400 en €3.000, sterk afhankelijk van ouderdom en kwaliteit. In Amsterdam verkoopt de in Centraal-Aziatische textiel gespecialiseerde galerie Shirdak khalats. Via het internet vindt u ook wel webwinkels die khalats en charpans verkopen, maar deze zijn dan meestal van met moderne technieken gefabriceerde stoffen gemaakt en dus lang niet zo interessant.
Meer informatie
Boek
Asian Costumes and Textiles, Skira Editore, Milaan, ISBN 88-8118-971-2
Internet
Artikel over alle uitingen van de Oezbeekse cultuur
Online galerie 30meeting.com, Charleston, SC, Verenigde Staten
Oezbeekse nationale kleding
Shirdak Silkroad Textile

Chapan van ikat, Oezbekistan, 19de eeuw

 

Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Ikat-weefsels van Sumba

Op het eiland Sumba, een van de Kleine Sunda-eilanden in Indonesië, wordt prachtig ikat-weefsel gemaakt. De eeuwenoude weeftraditie op dit eiland vindt men terug in de mythologie van Sumba. Tegenwoordig haalt de Cabrejou Foundation dit weefsel naar Nederland, om uit de opbrengsten van de verkoop op Sumba kleinschalige ontwikkelingsprojecten te steunen. In dit artikel gaan we wat dieper in op de weeftraditie van Sumba.

Sumba - liggingSumba is een van de Kleine Sunda-eilanden. Het behoort tot de ruigere gebieden in Indonesië, die door toeristen nog niet ontdekt zijn. Het eiland is relatief klein, nauwelijks een derde van Nederland, maar kent toch regionaal opvallende verschillen. Het oosten is droog, kaal, bekend om zijn paarden en beroemd om zijn kleurige weefsels. Het westen is groener en vruchtbaarder en de textiel die hier geproduceerd wordt heeft nooit een Hollandse kapstok of divan gesierd, doordat de weefsels minder kleurrijk zijn. Ondanks de verschillen beschouwen oost en west zich toch uitdrukkelijk als één volk, met een gezamenlijke geschiedenis, waarin wordt verteld hoe ooit een mythische voorouder, een python, het eiland heeft geweven.

Traditioneel dorp op Sumba

De symboliek van het weven op Sumba
Niet alleen in de Sumbanese mythes is het weven belangrijk, ook in het dagelijkse leven was en is de weefkunst een belangrijk onderdeel. Door de weefkunst verwierf Sumba internationale bekendheid, net als door haar paarden en sandelhout. Mede door haar schriftloze cultuur komen ideeën en waarden tot uitdrukking in weefsels. Als voorbeeld: baren en weven zijn traditioneel de belangrijkste taken van een Sumbanese vrouw. In beide gevallen creëert zij leven, zij plakt adem en naam, katoen en geest, aan elkaar. Jagen en doden zijn mannentaken, evenals het afwerken van de franje van een weefsel. Plakken en knippen, leven en dood, worden ook uitgebeeld in belangrijke mannendoeken. Het leven, de relatie tussen mensen en huizen, bevindt zich in het veilige middendeel van het doek. De dood, de jacht en de wildernis worden verbeeld in de randen van het weefsel.

Sumba - ikatweefsel

In Indonesië zijn twee belangrijke textieltradities: ikat en batik. Bij batik wordt een stof met was behandeld, zodat de delen die met was zijn bedekt bij het verven ongekleurd blijven. Dit is met name een veelvoorkomende techniek op Java. Op Sumba gebruikt men echter de ikattechniek. Dat wil zeggen dat voorafgaand aan het weven de draad geknoopt en geverfd wordt, en de geweven motieven geen duidelijke grenzen hebben – als bij batik. Op Oost-Sumba versiert men de stof met afbeeldingen van dieren en dergelijke, op West-Sumba met geometrische motieven, zoals die van de mata kari (het buffeloog) en de hura (vleesvork). Cabrejou Foundation werkt echter samen met een groep wevers van Oost-Sumba: de wevers van Waimarangu.

Een aantal stappen bij het maken van ikat-weefsel

Wat vaak vergeten wordt is het werk dat vooraf gaat aan het ‘eigenlijke’ weven. Want eerst moet er garen gekocht worden op de markt, neutrale witte draden. Met behulp van verfstoffen worden deze draden dan gekleurd. Dit gebeurt door de verf in water te koken en daarin de draden mee te laten koken. Wanneer dat gebeurd is wordt het garen in de zon te drogen gehangen en later opgerold. Een heel enkele keer wordt er een dynamo gebruikt om de draden op te rollen, meestal is het echter handwerk. Het voorbereidende werk met uitrollen en oprollen vergt hierdoor heel wat tijd.
Verschillende weeftechnieken
Ikat weven op een heupweefgetouwWanneer de gekleurde draden opgerold zijn kan het weven beginnen. Over het algemeen zijn er drie manieren.
De schering of ketting zijn de draden in het weefsel die als eerste opgespannen worden tussen twee punten, meestal in een weefraam. Dit weefraam kan vast zijn (beide zijden zijn met elkaar verbonden) of bestaan uit een gedeelte dat aan het lichaam wordt bevestigd en een ander gedeelte dat aan een vast punt (bijvoorbeeld een boom) vast zit. De wever zelf trekt de draden strak (een heupweefraam). De inslag zijn de draden die de wever vervolgens aanbrengt (weeft) tussen de opgespannen draden (schering) door.
Er zijn drie soorten ikats, afhankelijk van de methode waarbij alleen de schering, alleen de inslag of beide uit geverfde draden bestaat.
Schering-ikat
Sumba - staand weefraam met het patroon op de scheringDit is de eenvoudigste (en primitiefste) techniek waarbij alleen de schering is geverfd en de inslag effen is. Het patroon is al voor het weven zichtbaar. Bij deze soort ikat worden in verhouding veel scheringdraden dicht op elkaar gebruikt (daar staat immers het patroon op), waardoor een stugge stof ontstaat.
Inslag-ikat
Voortdurende aandacht van de wever is vereist bij deze techniek omdat het patroon tijdens het weven pas zichtbaar wordt. Alleen de inslag die de wever aanbrengt is geverfd, de opgespannen draden zijn effen van kleur. De stof is soepeler dan de schering-ikat.
Dubbele ikat
Dit is de moeilijkste techniek, omdat zowel schering als inslag voorzien zijn van een geverfd patroon. Deze ikat is het soepelst van de drie omdat er evenveel schering- als inslagdraden zijn per cm².
Over een ‘normale’ slendang (schouderdoek) doet een weefster gemiddeld een dag, maar daar is al het voorwerk dan niet bij meegerekend.
Weven voor een beter leven
Kussen van geometrisch ikatweefselTegenwoordig haalt Cabrejou Foundation een deel van deze rijke weeftraditie naar Nederland, in de vorm van geweven kussens uit Sumba. De kussens bevatten echter niet de eeuwenoude symbolen – zoals bijvoorbeeld de python, die op veel ander Sumbanees weefwerk wel te vinden is. Cabrejou Foundation heeft samen de wevers gekozen voor relatief neutrale motieven. De techniek is echter wel dezelfde als die men al eeuwen toepast.

 

Sumba - geometrisch ikatweefselCabrejou Foundation betaalt aan de wevers een eerlijke prijs voor hun weefsels, verzendt het naar Nederland en laat er hier kussens van maken. Deze worden verkocht via de website van Cabrejou en bij Veldkamp in Apeldoorn. De opbrengst hiervan wordt gebruikt om ontwikkelingsprojecten op Sumba te steunen, zoals een ziekenhuis in Melolo op Sumba. Op deze manier draagt deze eeuwenoude weeftraditie bij aan het welzijn van de plaatselijke bevolking.
Deze video geeft een beeld van het proces van afbinden, verven en weven van ikat op Sumba.

Internet
Meer informatie over de Cabrejou Foundation vindt u op hun website.
Over het weven van ikats op Sumba bestaat een DVD: The Ikats of Sumba, verkrijgbaar via www.how2dvd.co.uk.

Sumba - ikatweefsels hangen te koop

Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather