Archives

Sits, katoen in bloei

Zonnehoed met sitsen voering, geknipt uit een grote palempore met een bloeiende boom. India circa 1730 - foto Fotostudio Noorderblik.

Glanzende gebloemde katoen uit India, hier gebracht door de VOC

Sits (ook bekend onder de Engelse naam chintz) is een glanzende katoenen stof, versierd met handgeschilderde bloempatronen, afkomstig uit India. De stof werd vanaf 1602 geïntroduceerd in Europa door zeelieden van de VOC, die de sits meebrachten op de terugreis van de Oost. Het Fries Museum te Leeuwarden heeft een van de grootste collecties oude sitsen en heeft nu een speciale tentoonstelling gewijd aan deze bijzondere textielvorm.

Sitsen vrouwenjak, met dubbele vestpandjes en sitsen vrouwenrok met grote motieven, gedragen circa 1765 - foto Fotostudio Noorderblik.
Sitsen vrouwenjak, met dubbele vestpandjes en sitsen vrouwenrok met grote motieven, gedragen circa 1765 – foto Fotostudio Noorderblik.
Van India naar Europa
De eerste kennismaking van Europeanen met sits ontstond doordat de Portugezen deze meebrachten uit India. Het was meteen een sensatie, want de katoenen sits was veel zachter en soepeler dan de tot dan in Europa gangbare linnen en wollen stoffen. De naam ‘sits’ en het Engelse ‘chintz’ komt voort uit het Perzische ‘chitta’, dat ‘bedrukt’ betekent. Voor de goedkopere sits uit India werden de contouren van de patronen namelijk bedrukt met blokstempels.
Sits werd al lange tijd in het oosten gebruikt als ruilmiddel tegen bijvoorbeeld specerijen. De Indiase producenten pasten daarom hun motieven aan voor de diverse markten, zoals China, Indonesië tot zelfs Egypte aan toe. De VOC nam in eerste instantie de sits van India mee naar het tegenwoordige Indonesië om deze als ruilmiddel te gebruiken tegen specerijen. Sommige zeelieden smokkelden echter ook wat sits mee naar Nederland, waar deze kleurrijke stoffen snel in de smaak vielen. Vanaf 1664 gaf de VOC opdracht om de sits als handelswaar mee te nemen naar Nederland.
Overzichtsfoto tentoonstelling met klederdracht - foto Erikjan Koopmans.
Overzichtsfoto tentoonstelling met klederdracht – foto Erikjan Koopmans.
Sitsen Hindeloper wentke (vrouwenjas) voor de lichte rouw. India 1750 - 1800 - foto Fotostudio Noorderblik.
Sitsen Hindeloper wentke (vrouwenjas) voor de lichte rouw. India 1750 – 1800 – foto Fotostudio Noorderblik.
Klederdracht
Met name in Friesland viel de sits zeer in de smaak en werden er allerlei kledingstukken van gemaakt, maar bijvoorbeeld ook gebruikt voor spreien en wandbespanning. Voor veel lokale klederdracht, zoals in Hindeloopen, werd sits gebruikt. Toen uiteindelijk de mode veranderde en de gebloemde patronen uit de gratie raakten omdat de voorkeur veranderde naar kleding van effen stoffen, wist sits zich in klederdracht te handhaven. In bijvoorbeeld de klederdracht van Bunschoten-Spakenburg wordt sits tot op vandaag gebruikt.
Omdat sits als importartikel kostbaar was begon men in de tweede helft van de 17de eeuw in Europa sits zelf te bedrukken. In 1678 werd in Amersfoort de eerste katoendrukkerij geopend, waarbij men als basis de katoenen stof uit India gebruikte. Pas rond 1750 bereikte men een vergelijkbare kwaliteit van het origineel uit India. Toen na 1760 de eerste mechanische spinmachines werden uitgevonden begon men ook in Europa katoen te weven. De prijzen daalden daardoor aanzienlijk en de sits werd onder brede lagen in de bevolking populair. In Nederland bleef men echter op uit India geïmporteerde katoen drukken en prijsde men zich uiteindelijk uit de markt.
Sitsen palempore met bloemen - foto Fries Museum.
Sitsen palempore met bloemen – foto Fries Museum.
Hoe wordt sits gemaakt?
We gaan even terug naar het origineel: de handbeschilderde sits uit India. Kenmerkend voor sits is het gebruik van beitsen om de plantaardige kleurstoffen te hechten aan de vezels en het gebruik van afdekmateriaal zoals (bijen)was. Iedere kleur wordt apart opgebracht, waarbij de delen van de stof die niet met die kleur bedekt mogen worden afgedekt worden met was (vergelijkbaar met batik uit Indonesië). Tussen de verschillende kleurbaden moet de stof telkens gewassen en in de zon gebleekt worden.
De kleuren worden in een vaste volgorde aangebracht, waarbij de sterkste kleuren (die dus het vaakst gewassen worden) eerst worden opgebracht en de zwakkere kleuren later. De kleuren worden gevormd door de diverse beitsen, zoals ijzernat, aluin en tinzout, te combineren met natuurlijke kleurstoffen zoals indigo, meekrap en geelwortel (kurkuma). Wanneer alle kleuren aangebracht zijn wordt de stof nabehandeld met rijstwater en vervolgens gepolijst, zodat deze glanzend wordt. Deze glans verdwijnt echter wanneer de stof gewassen wordt, omdat de was, die de glans veroorzaakt, oplost.
Overzichtsfoto met op de achtergrond enkele wapenpalempores - foto Erikjan Koopmans.
Overzichtsfoto met op de achtergrond enkele wapenpalempores – foto Erikjan Koopmans.
Hindelooper wentke (vrouwenjas) onderdeel van Hindelooper vrouwenkostuum. India, 1725-1750 - foto Fries Museum.
Hindelooper wentke (vrouwenjas) onderdeel van Hindelooper vrouwenkostuum. India, 1725-1750 – foto Fries Museum.
Patronen
Sits is gedecoreerd met bloempatronen, een exotische versiering die tot dan in Europa nauwelijks voorkwam. De patronen zijn zeker niet altijd natuurgetrouw, omdat vaak uit één tak verschillende soorten bloemen voortsproten. De Indiase makers speelden sterk in op de smaak van hun exportmarkten en hadden voor verschillende landen verschillende decors. Als uiteindelijk de handel met de VOC opbloeit neemt men vanuit Europa patronen mee om die in India te laten verwerken. Een typische Europese toepassing zijn de enorme wapenpalempores (spreien met een familiewapen).
Topstukken in het Fries Museum
Het Fries Museum beschikt over een omvangrijke collectie sits in goede staat. Een van de topstukken is een 18de-eeuwse kimono. De stof en het kledingstuk zijn Indiaas, het model is Japans (Nederland had in die tijd als enige een handelspost in Japan, Decima bij Nagasaki) en de drager was een rijke Hollander. De kimono is driehonderd jaar geleden beschilderd, maar ziet er nog steeds uit als nieuw. Het laat als geen ander collectiestuk zien dat in de ogenschijnlijk simpele katoenen stof diverse culturen samenkomen. Een ander topstuk is een wandkleed uit de 17de eeuw, de oudste sits in Nederland, met leeuwen, mythische vogels en amoureuze taferelen.
Detail van sitsen tafelkleed, beschilderd met fabeldieren en figuurscènes. Zuid-India, circa 1650 - foto Fotostudio Noorderblik.
Detail van sitsen tafelkleed, beschilderd met fabeldieren en figuurscènes. Zuid-India, circa 1650 – foto Fotostudio Noorderblik.
Boek bij de tentoonstelling.
Boek bij de tentoonstelling.
Activiteiten en publicatie
Rond de tentoonstelling zijn er verschillende activiteiten. Op meerdere momenten zijn er rondleidingen, lezingen en workshops te volgen. In samenwerking met Crafts Council Nederland wordt er een driedaagse masterclass gegeven. Voor wie zich verder in de sitsen wil verdiepen is er een boek over de tentoonstelling en achtergronden gepubliceerd, geschreven door curator Gieneke Arnolli.
Openingstijden
Dinsdag t/m zondag van 11.00 tot 17.00 uur

Bovenste foto: Zonnehoed met sitsen voering, geknipt uit een grote palempore met een bloeiende boom. India circa 1730 – foto Fotostudio Noorderblik.

Werken van Barbara Broekman, Linda Valkeman en Fransje Killaars - foto Erikjan Koopmans.
Werken van Barbara Broekman, Linda Valkeman en Fransje Killaars – foto Erikjan Koopmans.
Overzichtsfoto tentoonstelling - foto Erikjan Koopmans.
Overzichtsfoto tentoonstelling – foto Erikjan Koopmans.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Claudy Jongstra: Ancient Light

Kostuum van Claudy Jongstra - foto Marcel van der Vlugt.

Vanaf 26 maart presenteert het Fries Museum in Leeuwarden een grootschalige tentoonstelling over de toonaangevende kunstenares en ontwerpster Claudy Jongstra. Haar expressieve textiele werken kenmerken zich door het gebruik van natuurlijke materialen en een grote mate van tactiliteit. Ze werkt samen met nationaal en internationaal vermaarde kunstenaars, modeontwerpers en architecten en haar werk is opgenomen in belangrijke (inter)nationale museumcollecties.

Werk van Claudy Jongstra - foto Hans Jellema.
Werk van Claudy Jongstra – foto Hans Jellema.
De tentoonstelling geeft een inkijk in de wereld van Claudy Jongstra: haar inspiratiebronnen en drijfveren, haar intuïtieve en duurzame creatieve proces en laat ook nieuw werk zien. Claudy Jongstra: Ancient Light is te zien tot en met 8 januari 2017.
Nieuwe richting in Jongstra’s werk
Claudy Jongstra: Ancient Light toont het beste werk van Claudy Jongstra van de afgelopen jaren, maar onderzoekt ook de nieuwe richting in haar carrière. Het creatieve proces krijgt in de tentoonstelling ruime aandacht: bezoekers wanen zich in haar atelier en ervaren de stadia van creatie en productie. Te zien zijn schetsen, proeven en foto’s van het maakproces van de ‘mural’ voor het San Francisco Museum of Modern Art, van de kostuums voor Star Wars en van het project Farm of the World, één van de hoofdprojecten van Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018. Ook vervaardigt Jongstra voor deze tentoonstelling een groot nieuw werk waarbij ze zich laat inspireren door de seizoenen. Hiermee neemt zij afstand van haar bestaande viltwerk en kiest ze een nieuwe richting met ruimtelijke textiele werken.
Een nieuwe richting in het werk van Claudy Jongstra - foto Hans Jellema
Een nieuwe richting in het werk van Claudy Jongstra – foto Hans Jellema.
Werkmaterialen van Claudy Jongstra - foto Marcel van der Vlugt.
Werkmaterialen van Claudy Jongstra – foto Marcel van der Vlugt.
Duurzaam design
In haar atelier in het Friese Spannum experimenteert Claudy Jongstra met traditionele ambachten als kaarden, spinnen en weven. Alle stappen in het productieproces zijn in eigen beheer, van de kudde schapen waarvan zij de wol verwerkt tot het vervaardigen van het vilt. In haar ververij gebruikt ze plantaardige kleurstoffen afkomstig uit gewassen als calendula, kamille en dahlia’s uit eigen biologisch-dynamische tuin.
Een duurzaam productieproces staat voorop, waarbij haar studio werkt met een zo klein mogelijke footprint, met respect voor de natuur en op basis van lokale producten en traditionele ambachten. Jongstra’s interesse in ambachtelijke productiemethoden, in groene materialen en duurzame werkwijzen en haar aandacht voor leefbaarheid, biodiversiteit en kleine gemeenschappen vertaalt zich in de tentoonstelling.
Claudy Jongsma in haar atelier.
Claudy Jongsma in haar atelier.
Internationaal bekend
Claudy Jongstra geniet nationale en internationale bekendheid. Haar werk is over de hele wereld te zien en is opgenomen in verschillende collecties, waaronder in die van het Stedelijk Museum, het Rijksmuseum, het Victoria & Albert Museum London en het San Francisco Museum of Modern Art. Het Fries Museum heeft de grootste collectie werk van Claudy Jongstra. In de hal van het Fries Museum is één van haar grootste werken permanent te zien; een monumentale en beeldbepalende mural dat zij speciaal in 2013 voor het nieuwe pand heeft gemaakt.
De tentoonstelling werd ontworpen door Irma Boom en Barend Koolhaas en is gecureerd door Jorn Konijn.
Openingstijden
Dinsdag t/m zondag 11.00 – 17.00 uur
Nieuwjaarsdag en eerste kerstdag gesloten
Website van Claudy Jongstra: www.claudyjongstra.com
Overzicht van de tentoonstelling van Claudy Jongstra - foto Hans Jellema.
Overzicht van de tentoonstelling van Claudy Jongstra – foto Hans Jellema.

Claudy Jongstra vertelt over haar werk in haar atelier in Spannum, Friesland.

Viltwerk van Claudy Jongstra - foto Hans Jellema.
Viltwerk van Claudy Jongstra – foto Hans Jellema.
Werk van Claudy Jongstra - foto Hans Jellema.
Werk van Claudy Jongstra – foto Hans Jellema.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Breien! in het Fries Museum

Fries Museum - City of Stitches - Isabel Berglund

Vanaf 17 oktober 2015 presenteert het Fries Museum in Leeuwarden een grote tentoonstelling over de kunst van het breien. De tentoonstelling staat bol van het breiwerk: van historische patronen tot het allernieuwste design. Traditionele Friese floddermutsen, verfijnde breischedes en breisels uit de jaren ’80 worden op originele wijze gepresenteerd in een sprookjesachtig tentoonstellingsontwerp.

Fries Museum - Borstrok en onderrokVerrassende kleding van bekende ontwerpers als Bas Kosters en Stephen West laat zien hoe dit ambacht de mode nog steeds vernieuwt. En installaties van internationale kunstenaars tonen dat breien geen grenzen kent. Breien! is te zien tot en met 28 augustus 2016.
De bijzondere en omvangrijke textielcollectie van het Fries Museum vormt de basis van Breien!. De collectie wordt verder aangevuld met hedendaagse bruiklenen van (inter)nationale kunstenaars die met breitechnieken werken. De tentoonstelling dompelt de bezoeker onder in de wereld van het breien. Letterlijk, want in ‘City of Stitches’ van de Deense kunstenares Isabel Berglund, wordt de bezoeker onderdeel van een volledig handgebreide ruimte door het aantrekken van ingebreide kledingstukken.
Geschiedenis van het breien
Twaalf kijkkasten bieden een inkijk in de geschiedenis van het breien. Elke kast toont een belangrijk collectiestuk in een gebreide historische setting. Een maliënhandschoen is te zien in een landschap met een middeleeuws kasteel omringd door gebreide bomen. En de oudste breischede (hulpmiddel om sneller te breien) van professioneel houtsnijwerk uit 1588, staat in een kousenwinkel.

Fries Museum - Breischedes

Ook laat de tentoonstelling zien dat breien met de tijd meebeweegt. Patronen ontwikkelen en typeren stijlen en groepen mensen. Voorbeelden zijn Noorse wollen handschoenen, ragfijn Fries kantwerk en karakteristieke visserstruien. Hoe media trends bepalen is te zien aan hypes als vesten à la Starsky & Hutch en de truien van Sarah Lund.
Fries Museum - Kralenbreiwerk
 In de grote zaal komt alles samen. Een mix van historisch breiwerk, moderne breikunst en het nieuwste design, toont de veelzijdigheid van breien. Topstukken uit de collectie zijn gebreide kralentasjes, gouden Friese oorijzers met floddermutsen en 18de-eeuwse mitaines (vingerloze handschoenen). Hedendaagse tegenhangers zijn de mysterieuze breisels van de Londense kunstenares Zoë Landau Konson en de sprookjesachtige werken van Chrystl Rijkeboer gebreid van mensenhaar. Daarnaast zijn de bekende gebreide designpoefen van Christien Meindertsma en mode van jonge, populaire ontwerpers als Stephen West en Bas Kosters te zien.
Bezoeker in tentoonstelling Breien! in Fries Museum, Leeuwarden. Fotografie Ruben van VlietTentoonstellingsontwerp
Studio La Meul bedacht voor Breien! een fris en sprookjesachtig tentoonstellingsontwerp. Collectiestukken worden op originele wijze gepresenteerd in kijkkasten, op etalagepoppen met dierenhoofden en op volledige dier- en natuurfiguren. Ook is er een voelroute door de tentoonstelling, waardoor bezoekers kennis kunnen maken met verschillende materialen.
Meebreien
Een tentoonstelling over breien is niet compleet zonder de bezoeker gelegenheid te bieden om zelf de breinaalden op te pakken. Daarom wordt er gedurende de hele tentoonstelling gebreid in het museum. Een tentoonstellingszaal is omgebouwd tot een breiruimte. Op dinsdag, donderdag, zaterdag en zondag zijn er ‘museumbreiers’ aanwezig om samen mee te breien. Bovendien organiseert het museum een breiwedstrijd, breicursussen, een breicafé, een ‘ugly christmas sweater party’ en meer.

Fries Museum - Zaal Wie breit die blijft - Foto Lucas Kemper

Fries Museum - Pakken Bas Kosters in zaal Wijdverbreid, tentoonstellingszaal Breien! - Foto Lucas Kemper.

Impressie van de tentoonstelling Breien! in het Fries Museum.

 

Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Museumbreiers tijdens de tentoonstelling Breien!

Museumbreiers - breien leren van ervaren breisters
Altijd al eens breien willen leren of uw kennis van het breien willen verdiepen? Tijdens de tentoonstelling Breien! zijn er op dinsdag, donderdag, zaterdag en zondag elke middag ervaren breisters aanwezig in de tentoonstelling. Schuif aan bij deze dames, kijk mee en ervaar zelf hoe gemakkelijk je eigenlijk een lus om een naald slaat.
Open van 12.30 – 16.00 uur.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather