Archives

Johanna Schütz-Wolff – Expressive Bildteppiche und Grafik

Frau vor Landschaft (1954, foto Textil Forum).

Ter gelegenheid van de 120ste geboortedag van de Duitse kunstenares Johanna Schütz-Wolff vindt in Schloss Wiligrad in Duitsland (op de grens van voormalig Oost en West) een tentoonstelling plaats van haar wandtapijten en grafiek, georganiseerd door de Kunstvereniging Wiligrad. Met name haar wandtapijten trekken natuurlijk onze aandacht en onbewust doemt bij het zien van haar werk de vraag op in welke mate de duistere periode in de geschiedenis van haar vaderland tijdens haar carrière een rol heeft gespeeld bij haar kunstzinnige ontwikkeling.

Johanna Schütz-Wolff.
Johanna Schütz-Wolff.
Johanna Wolff werd in 1896 in Halle geboren als dochter van de architect Gustav Wolff. Alhoewel talentvol, begon haar ontwikkeling traditioneel: na een bezoek aan een presentatie voor handwerkleraressen schreef zij zich in aan de Groothertogelijke Kunstacademie van Weimar. Zij wisselde diverse malen van opleidingsinstituut en exposeerde al tijdens haar vorming, in 1916, haar eerste grafische werk. In de stijl van het expressionisme waren haar media in het begin email en houtsnedes.
Johanna Schütz-Wolff - Liegende (1924, foto Textil Forum).
Johanna Schütz-Wolff – Liegende (1924, foto Textil Forum).
Männerakt (foto Textil Forum).
Männerakt (foto Textil Forum).
De eerste wandtapijten
In 1920 kreeg zij de leiding van de nieuwe Textilwerkstatt en in de loop van de jaren ’20 begon zij de eerste wandtapijten op groot formaat te maken, beïnvloed door de laat-expressionistische kunstenaars Macke, Marc en Schmidt-Rottluff. Ze had daarbij een onorthodoxe aanpak waarbij de ketting, in tegenstelling tot bij de klassieke gobelin, een dragend beeldelement werd. Ze naaide individuele weefbanen samen en borduurde contouren over.
In 1923 trouwde zij met de theoloog Paul Schütz en twee jaar later verlieten zij Halle voor Schwabendorf. Een reis naar Egypte in 1928 had een grote invloed op haar en beïnvloedde haar werk hierna wezenlijk. In de latere twintiger jaren nam zij deel aan een groot aantal belangrijke tentoonstellingen in Duitsland. Het werk van Johanna Schütz-Wolff maakte grote indruk op de kunsthistoricus Ludwig Grote, waarbij met name haar werk ‘Männerakt’ zijn waardering kreeg (1930).
Johanna Schütz Wolff - Mutter und Kind II (1931).
Johanna Schütz Wolff – Mutter und Kind II (1931).
Nazi-tijd
Haar carrière zou zich in de jaren ’30 ongetwijfeld uitstekend verder hebben ontwikkeld, ware het niet dat de Nazi’s, met hun specifieke opvattingen over kunst, in het begin van de jaren ’30 aan de macht kwamen. In 1938 werd een wandtapijt van haar als zijnde ‘entartete kunst’ in beslag genomen. Uit angst voor vervolging vernietigde zij dertien wandtapijten uit eigen werk. Ze kreeg geen uitnodigingen meer om aan tentoonstellingen deel te nemen en sollicitaties om les te geven bleven onbeantwoord.
In de late jaren ’30 tot aan het eind van de oorlog beperkte zij zich strikt tot kerkelijke kunst, omdat daar de bemoeienis van het regiem gering was.
Johanna Schütz-Wolff - Einsamkeit (1949).
Johanna Schütz-Wolff – Einsamkeit (1949).
Naoorlogse jaren
Alhoewel je zou kunnen zeggen dat deze periode van zo’n twaalf jaar als verloren tijd beschouwd kunnen worden, zag Schütz-Wolff kans de draad moeiteloos na de oorlog op te pakken. Van haar naoorlogse werk gaat echter een bepaalde gestrengheid uit. Zij maakte veel gebruik van lijnen, vlakken en structuren. Hoofdmotief is telkens de mens, maar soms werden er ook dieren in haar composities betrokken. Je ziet een duidelijke ontwikkeling richting abstractie, alhoewel het figuratieve nooit helemaal verdwijnt.
In de jaren ’50 stapt zij meer en meer over op grafiek, met name kleurenhoutsnedes en litho’s, waarbij zij mede gebruik maakt van haar uitgebreide ervaring met wandtapijten. Behalve in Duitsland exposeert zij ook internationaal veel. Zij overlijdt in 1965 in Zuid-Beieren.
Het is moeilijk te bepalen hoe Johanna Schütz-Wolff zich als kunstenares had ontwikkeld als die duistere periode in het midden van de vorige eeuw er niet was geweest. Er is veel gezegd en geschreven over de invloed van ontbering op de creatieve ontwikkeling van kunstenaars, maar het is meestal niet duidelijk of die uiteindelijk positief of negatief is te duiden. In Duitsland is men het er echter over eens dat Schütz-Wolff een grote invloed heeft gehad op de ontwikkeling van een hele generatie van beeldende kunstenaars na haar. In die zin kun je zeggen dat ze de duisternis heeft overwonnen.
Meer over Johanna Schütz-Wolff en haar werk is te zijn op de aan haar gewijde website.
Openingstijden
Dinsdag t/m zaterdag 10.00 – 17.00 uur
Zondag 11.00 – 17.00 uur

Bovenste foto: Frau vor Landschaft (1954, foto Textil Forum).

Werk van Johanna Schütz-Wolff.
Werk van Johanna Schütz-Wolff.
Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather