Archives

Mustergültig – Globale Spuren in der lokalen Ikat-Mode

Ikat-weefsels met bloempatronen domineren de tentoonstelling.

Sinds eeuwen zijn er internationale invloeden in Oost-Indonesische ikat-weefsels

Ikat is een fascinerende techniek en kunstvorm waarmee complexe patronen in handgeweven textiel wordt gecreëerd. Weefsters in het oosten van Indonesië en Oost-Timor hebben in hun lokale producten eigenlijk altijd al buitenlandse invloeden verwerkt. Zo zijn ze lokaal actief betrokken bij globaliseringsprocessen en modetrends. Het Museum der Kulturen in Basel toont momenteel oude en nieuwe creaties van deze wevers en een aanvulling op de tentoonstelling van hedendaagse adaptaties van Ito Joyoatmojo en Susi Kramer.

In de ontwerpen van deze weefstoffen uit het oosten van Indonesië en Oost-Timor zijn onder andere verrassende motieven zoals Indiase bloemen, Europese rozen, engelen, vliegtuigen en olifanten te herkennen. Een deel van de doeken hebben een zachte gouden tint, anderen schitteren in heldere synthetische kleuren. Men kan deze eigenschappen als sporen van globalisering interpreteren, waarbij sommige terugreiken tot de zestiende eeuw.
Vrouwensarong uit Sabu.
Vrouwensarong uit Sabu.
Detail van een vrouwensarong uit Sabu met een achtkantig bloemenpatroon dat in India zijn oorsprong vindt.
Detail van een vrouwensarong uit Sabu met een achtkantig bloemenpatroon dat in India zijn oorsprong vindt.
Onderzoeksreis naar Indonesië en Oost-Timor
Het Museum der Kulturen Basel, in zijn hoedanigheid van kenniscentrum voor textiel en textiele technieken, heeft bij de inrichting van deze tentoonstelling uitgebreid geput uit haar rijke voorraad van textiel, aangevuld met stukken uit de collectie van de antropologe Willemijn de Jong. Te zien zijn ook nieuwe stukken, meegenomen door de curatoren van de tentoonstelling Richard Kunz en De Jong van een onderzoeksreis naar Indonesië en Oost-Timor in in 2015, in de voetsporen van Alfred Bühler, die in 1935 deze regio bezocht. Tegelijkertijd verworven de twee deskundigen inzicht in de huidige situatie van het ikat-weven in het oosten van Indonesië en Oost-Timor.
Wat is ikat?
Ikat is een speciale techniek om patronen te maken waarbij het garen wordt afgebonden en geverfd voor het weven – de Indonesische term ‘ikat’ betekent ‘afbinden’. Om veelkleurige weefsels te produceren is het tie-and-dye-proces herhaaldelijk toegepast. Pas na het weven worden de complexe patronen zichtbaar. Er bestaan drie varianten van ikat: schering-, inslag- en dubbele ikat, afhankelijk van welke garens met de afbindtechniek geverfd worden.
Sommige patronen zijn eenvoudig, andere juist heel gedetailleerd.
Sommige patronen zijn eenvoudig, andere juist heel gedetailleerd.
Schouderdoek uit Flores. Het toerisme is tegenwoordig een belangrijke inspiratiebron voor de wevers.
Schouderdoek uit Flores. Het toerisme is tegenwoordig een belangrijke inspiratiebron voor de wevers.
Sinds de negende eeuw invloeden van overzee
Het gevarieerde overzicht bevat een breed scala van hoge kwaliteit ikat-doeken, gemaakt door meesterwevers. Sinds het ontstaan van ikat hebben wevers buitenlandse invloeden opgenomen en zijn dus actief betrokken geweest bij het proces van globalisering. Het begon al in de negende eeuw met maritieme handel en de export van textiel uit India naar de Indonesische archipel. De handel in het gebied bereikte een hoogtepunt in de zestiende eeuw onder invloed van de Portugese en Nederlandse handelsexpedities. Dit verklaart ook waarom veel van de doeken op de tentoonstelling ontwerpen bevatten zoals het Indiase achtpuntige bloempatroon, Portugese kruissteekpatronen, evenals verschillende katholieke motieven. Sinds de jaren ’70 heeft de toeristische sector in toenemende mate invloed op de kunst van het ikat-weven. Een sprekend voorbeeld van deze invloed is het motief waarop toeristische koppels ‘selfies’ nemen bij kleurrijke vulkanische meren.
‘Deze meesterwevers hanteren hun eigen eigen begrip van moderniteit en modetrends. Zij streven naar individualiteit, maar tegelijkertijd houden ze rekening met de smaak van hun klanten’, aldus Richard Kunz. De traditie wordt beschouwd als een onderdeel van de moderniteit en vice versa. Tijdens de onderzoeksreis van Kunz en De Jong bleek dat de kunst van het ikat-weven in het oosten van Indonesië en Oost-Timor zeer levendig en zeer dynamisch is.
Handgemaakte ikat-weefsels worden op Centraal-Flores gedragen tijdens ceremonies en op feestdagen - foto Sabine Wunderlin.
Handgemaakte ikat-weefsels worden op Centraal-Flores gedragen tijdens ceremonies en op feestdagen – foto Sabine Wunderlin.
Portretten van zes wevers
In veel lokale gemeenschappen spelen ikat-doeken nog steeds een belangrijke rol in het sociale leven. Ze worden gedragen bij feestelijke gelegenheden en geven de dragers aanzien, een van de redenen waarom de wevers worden beschouwd als talentvolle kunstenaars. De tentoonstelling bestaat uit portretten van zes wevers, waarin zij spreken over hun leven en hun werk, waardoor de bezoekers een meer persoonlijke toegang krijgen tot de doeken op de tentoonstelling.
Mannenomslagdoek. De Oost-Timorese enclave Oecusse staat bekend om zijn weefstukken met patronen die geïnspireerd zijn op Portugese kruissteekpatronen met katholieke motieven.
Mannenomslagdoek. De Oost-Timorese enclave Oecusse staat bekend om zijn weefstukken met patronen die geïnspireerd zijn op Portugese kruissteekpatronen met katholieke motieven.
De tentoonstelling wordt aangevuld met hedendaagse kunstwerken van Ito Joyoatmojo en Susi Kramer, die op de kunst van ikat van het eiland Flores hebben vertrouwd als bron van inspiratie voor hun eigen creaties.
Openingstijden
Dinsdag t/m zondag 10.00 – 17.00 uur
Meer lezen over ikat: Ikat-weefsels van Sumba.
Overzichtsfoto van de tentoonstelling.
Overzichtsfoto van de tentoonstelling.
Ook hier is het achtkantig bloemmotief te zien.
Ook hier is het achtkantig bloemmotief te zien.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Ikat-weefsels van Sumba

Op het eiland Sumba, een van de Kleine Sunda-eilanden in Indonesië, wordt prachtig ikat-weefsel gemaakt. De eeuwenoude weeftraditie op dit eiland vindt men terug in de mythologie van Sumba. Tegenwoordig haalt de Cabrejou Foundation dit weefsel naar Nederland, om uit de opbrengsten van de verkoop op Sumba kleinschalige ontwikkelingsprojecten te steunen. In dit artikel gaan we wat dieper in op de weeftraditie van Sumba.

Read more… →

Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather