Archives

From the Imperial Theater: Chinese Opera Costumes of the 18th and 19th Centuries

Militair theaterkostuum met draken, zijde- en metaaldraad-tapisserie, 18de eeuw.

Prachtige Chinese operakostuums uit de tijd van de Ching-dynastie

Momenteel is er in het Metropolitan Museum of Art (MET) een kleine, maar bijzondere tentoonstelling te zien van kostuums uit de 18de en 19de eeuw die gebruikt werden bij voorstellingen van de Peking opera aan het keizerlijke hof. De prachtige kostuums, rijk geborduurd met zijde- en gouddraad, komen alle uit de eigen collectie van het MET.

Iemand uit het Westen die voor het eerst geconfronteerd wordt met Peking opera zal verbaasd en verbijsterd zijn: extreem kleurrijke kostuums, expressieve make-up, een kakofonie van geluid, korte dialogen, lange pauzes, dramatische bewegingen, acrobatiek en dans; een totale overbelasting van de zintuigen. Waarschijnlijk zal een Chinees een voorstelling van een Wagner-opera voor de eerste keer precies zo ervaren.
Operakostuum met feniksen en florale motieven met zijdedraad op zijden satijn geborduurd, 19de eeuw.
Operakostuum met feniksen en florale motieven met zijdedraad op zijden satijn geborduurd, 19de eeuw.
Operatheater in het Zomerpaleis van de Chinese keizers.
Operatheater in het Zomerpaleis van de Chinese keizers.
Ontstaan van de Peking opera
De eerste voorstelling van een Peking opera vond plaats in 1790, toen operaspelers uit de provincie Anhui een voorstelling gaven in de Verboden Stad, het paleiscomplex van de Chinese keizers in Peking, ter gelegenheid van de tachtigste verjaardag van keizer Qianlong. De macht en cultuur van de Mantsjoe Ching-dynastie (1644-1911) stond toen op zijn hoogtepunt. Peking opera werd snel populair onder alle bevolkingsklassen en is één van de vijf soorten Chinese opera.
In Peking opera worden zowel de mannelijke als vrouwelijke rollen gespeeld door mannen. Een voorstelling zit vol met emotionele en culturele toespelingen en de eigenschappen van de karakters worden uitgedrukt door de als afschrikwekkende maskers opgemaakte gezichten en de kostuums. Zonder een uitgebreide kennis van de rollen en de Chinese geschiedenis is een Peking opera voor een buitenstaander eigenlijk niet te volgen.
Overzichtsfoto van de tentoonstelling.
Overzichtsfoto van de tentoonstelling.
Tekening van Chinese operakostuums met de opvallende gezichtsopmaak.
Tekening van Chinese operakostuums met de opvallende gezichtsopmaak.
Twee basisvormen
Op de tentoonstelling zijn telkens acht kostuums te zien, zoals van een generaal, hofdame, ambtenaar, monnik of onsterfelijke. Ieder kostuum wordt uitgebreid toegelicht, zowel met gegevens over hoe en wanneer ze gemaakt zijn, welke rol ze ondersteunden, inclusief foto’s van voorstellingen, en de onderlinge relaties tussen de karakters die werden uitgebeeld. Hierdoor krijgen we een begin van een beeld van de complexiteit van deze cultuurvorm.
De Chinese opera kent twee basisvormen: wenxi, wat omschreven kan worden als burgerlijke voorstellingen, gebaseerd op intermenselijke relaties, en wuxi, martiale voorstellingen, gebaseerd op (militaire) geschiedenis met veel actie en acrobatiek. Om de kostuums in een kader te plaatsen is de tentoonstelling verdeeld in twee presentaties: de eerste tot half januari toont kostuums uit opera’s over historische verhalen, de tweede over Chinese legendes en mythologie.
Jasje van een soldaat met draken, zijde- en metaaldraad, geborduurd op zijden satijn, 19de eeuw.
Jasje van een soldaat met draken, zijde- en metaaldraad, geborduurd op zijden satijn, 19de eeuw.
Te complex voor de moderne tijd
De complexiteit van de rollen in deze opera’s is enorm. Van de gezichtsmaskers bestaan 15 basisvormen met zo’n duizend varianten daarop, die elk een subtiele betekenis hebben. Zo zijn ook de kostuums uiterst gedetailleerd, voorzien van borduur- en applicatiewerk, veren, franje, kralen en nog veel meer; je kunt er uren naar kijken. Het is duidelijk dat kosten noch moeite gespaard zijn om deze kostuums te maken.
De actrice Mei Lan-Fang in de opera De Bandietengeneraal, begin 1900.
De actrice Mei Lan-Fang in de opera De Bandietengeneraal, begin 1900.
De opera’s uit de Ching-periode zoals die aan het hof van de keizer werden opgevoerd zijn nu niet meer te zien; ze zijn eenvoudigweg te lang. Ze bestonden uit tientallen bedrijven en duurden dagenlang. Bijvoorbeeld de opera Shengpingbaofa (Het Kostbare Vlot van Verheven Vrede), gebaseerd op de klassieke Chinese roman Reis naar het Westen, bestond uit 240 bedrijven. Wat resteert uit deze bloeiperiode van de Chinese muziekcultuur zijn enkele oude foto’s en de kostuums, die er nog steeds schitterend uitzien.
Openingstijden
Zondag t/m donderdag 10.00 – 17.30 uur
Vrijdag en zaterdag 10.00 – 21.00 uur

Bovenste foto: militair theaterkostuum met draken, zijde- en metaaldraad-tapisserie, 18de eeuw.

Korte introductie tot de Peking opera (Engels ondertiteld).

Operakostuum uit de 19de eeuw, zijde- en metaaldraad. Uit de voering blijkt dat het kostuum gebruikt is aan het keizerlijke hof.
Operakostuum uit de 19de eeuw, zijde- en metaaldraad. Uit de voering blijkt dat het kostuum gebruikt is aan het keizerlijke hof.
Mantel met acht trigrammen uit de I Tjing, zijde- en metaaldraad, geborduurd op zijden satijn, eind 19de eeuw.
Mantel met acht trigrammen uit de I Tjing, zijde- en metaaldraad, geborduurd op zijden satijn, eind 19de eeuw.
Chinese operakostuums - Acteurs uit de Peking opera, circa 1890.
Chinese operakostuums – Acteurs uit de Peking opera, circa 1890.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Vrijborduren met menselijk haar, een Chinese, boeddhistisch geïnspireerde traditie

Haarborduurwerk is een van de juweeltjes van de Chinese borduurtraditie, welke al eeuwen wordt beoefend. Zoals de naam al aangeeft wordt er bij deze techniek geborduurd met menselijk haar, in de regel met dat van meisjes uit de Chinese etnische minderheidsgroepen (stammen die niet tot de Han-Chinezen behoren). Omdat Chinees haar meestal zwart is, wordt het ook wel ‘Moxiu’, zwartborduurwerk, genoemd.

Geschiedenis
Chinese historische figuur in zuiver Moxiu borduurwerk.
Chinese historische figuur in zuiver Moxiu borduurwerk.
Het Chinese haarborduurwerk stamt uit de Tang-dynastie (618 – 907), toen meisjes de gewoonte hadden hun lange haar af te knippen en te gebruiken voor een geborduurde afbeelding van de boeddha, als toonbeeld van hun boeddhistische vroomheid. Door een deel van hun lichaam, het haar, te gebruiken voor het borduren van een afbeelding van Kwanyin beoogden zij een speciale communicatie met Kwanyin. Gedurende de Ming- en Ching-dynastiën werd deze traditie echter langzaam zeldzamer.
Afbeelding van Kuanyin in Chinees haarborduurwerk
Afbeelding van Kuanyin in Chinees haarborduurwerk.
Pas in de jaren ’70 van de vorige eeuw onderging deze traditie weer een wederopbloei, waarbij ook modernere ontwerpen soms worden uitgevoerd. Een belangrijke oorzaak van het opbloeien van deze traditie ligt in de nieuwe populairiteit van de Kwanyin-verering van de laatste decennia in China. Kuanyin is een typische Chinese uiting van het mahayana-boeddhisme. Kuanyin is een vrouwelijke boddhisattva, een eerdere verschijningsvorm van de boeddha, die oneindige compassie (karuna) symboliseert.
Tegenwoordig wordt er niet meer exclusief gebruik gemaakt van zwart haar, maar ook allerlei tinten bruin en grijs haar en voor sommige details wordt zelfs wit haar geverfd, bijvoorbeeld om de lippen van Kuanyin (een vrouwelijke boddhisattva) te borduren met zachtroze gekleurd haar. Het meeste haar hiervoor wordt verzameld onder de etnische minderheden. Het meestvoorkomende haarborduurwerk is echter nog steeds Moxiu.
Een hedendaags centrum voor Chinees haarborduurwerk is te vinden in Dongtai, Jiangsu provincie. Er werken momenteel meer dan 10.000 mensen.
Werkwijze
Voor Chinees haarborduurwerk worden de lange, zwarte haren verzameld en gewassen in een mengsel van eigeel en water. In sommige gevallen wordt het haar geverfd, maar dan gebruikt men meestal lichtgrijs of wit haar. Dit haar wordt als draad gebruikt om te borduren op een fijngeweven stof van katoen, linnen, wol of zijde. De borduurstof wordt vaak met een natuurlijke kleurstof licht getint.
Vergroot detail van een afbeelding in modern Chinees haarborduurwerk.
Vergroot detail van een afbeelding in modern Chinees haarborduurwerk.
Het borduren met haar vergt veel ervaring, want haar is een heel ander soort draad dan zijde of katoen; het is stugger en breekbaar. Het is natuurlijk ook veel dunner dan gewoon borduurgaren, dus het vraagt om heel precies borduurwerk. Het borduurwerk is niet aftelbaar, maar vrijborduurwerk, zoals bij zijdeborduren. Als hulpmiddel wordt er op de stof eerst een patroon getekend. Door het speciale materiaal is het eindresultaat heel levendig en blijven de kleuren eeuwenlang bewaard.
Na het borduren wordt de achterkant van het werk beplakt met rijstpapier als extra conservering en het gehele borduurwerk op een grotere passe-partout geplakt.
Een klassiek afbeelding in Dongtai-haarborduurwerk.
Een klassiek afbeelding in Dongtai-haarborduurwerk.
Ontwerpen
Chinees haarborduurwerk valt tegenwoordig in twee soorten te verdelen: monochroom (zwart) borduurwerk en veelkleurig borduurwerk, waarbij in het laatste geval haren van diverse kleuren zijn gebruikt. Deze werkstukken zijn daardoor een stuk levendiger.
Haarborduurwerk met verschillende kleuren haar
Haarborduurwerk met verschillende kleuren haar.
De meest traditionele ontwerpen zijn gebaseerd op het Chinese (mahayana- en chan-) boeddhisme. Vaak wordt hiervoor een afbeelding van Kwanyin gebruikt, een Chinese boddhisattva.
Andere traditionele ontwerpen grijpen terug op de klassieke Chinese tradities, waarbij planten, dieren, landschappen en Chinese historische figuren worden geborduurd. De Chinese symboliek is uitgebreid. Zo staan pijnbomen, kraanvogels en perzikken voor lang leven en de vijfklauwige draak voor het keizerlijke.
Deze borduurwerken worden vaak als geschenk gegeven en worden als dusdanig hoog gewaardeerd, zowel om de symbolische en traditionele waarde als om het vele werk dat erin gestoken is.

Korte film over Chinees haarborduurwerk – film New Century Foundation.




Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Chinese Textiles – Ten Centuries of Masterpieces from the Met Collection

Theatermantel voor een mannelijke rol, tweede helft 18de eeuw, geborduurd met zijde op zijden gaas.

Deze tentoonstelling benadrukt het culturele belang van zijde in China. U ziet de belangrijkste en zeldzaamste textiele objecten uit de collectie van het MET. Getoond worden drie zeldzame stukken uit de Tang-dynastie (618-906), toen China het verbindingspunt was tussen enerzijds Japan en Korea en aan de andere kant Centraal-Azië en uiteindelijk tot aan de Middellandse Zee, maar het museum toont ook tapisseriën uit de 11de en 12de eeuw uit Centraal-Azië en recentere voorbeelden van deze techniek.

Rangaanduiding uit de Ching-dynasty, zijde, parels en metaaldraad op zijde geborduurd.
Rangaanduiding uit de Ching-dynasty, zijde, parels en metaaldraad op zijde geborduurd.
Ongeëvenaard fijn borduurwerk, waaronder een keizerlijk baldakijn uit de 14de eeuw, versierd met feniksen en bloemen, en een groot paneel uit de 17de of 18de eeuw met feniksen in een tuin zijn andere mooie voorbeelden van deze oude, Chinese textielkunst. Veel borduurwerk is verrijkt met goud- en zilverdraad en parels. Verder wordt er theaterkleding, hofkleding en vroege voorbeelden van aan het hof gedragen rangaanduidingen getoond.
Ceremoniële mantel voor een vrouw, zijde en metaaldraad, geborduurd op zijden satijn, eerste helft 18de eeuw.
Ceremoniële mantel voor een vrouw, zijde en metaaldraad, geborduurd op zijden satijn, eerste helft 18de eeuw.
Openingstijden
Zondag t/m donderdag 10.00 – 17.30 uur
Vrijdag en zaterdag 10.00 – 21.00 uur
Stof met florale medaillons, geweven, 8ste eeuw.
Stof met florale medaillons, geweven, 8ste eeuw.
Paneel met feniksen en bloemen, zijde en metaaldraad, geborduurd op gaas, 14de eeuw.
Paneel met feniksen en bloemen, zijde en metaaldraad, geborduurd op gaas, 14de eeuw.
Paneel met een feniks en vogels in een rotstuin, zijde en metaaldraad tapisserie, Ming-dynastie.
Paneel met een feniks en vogels in een rotstuin, zijde en metaaldraad tapisserie, Ming-dynastie.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather