Archives

Mythe en werkelijkheid rond het ontstaan van de Aran-breitechniek

Een van de populairste breitechnieken is Aran-breien, het breien van kabels en andere driedimensionale patronen, vooral gebruikt voor truien en vesten. De techniek dankt zijn naam aan de Ierse Aran-eilanden, gelegen in de Atlantische Oceaan. Deze eeuwenoude traditie wortelt in de Keltische cultuur en de verschillende gebruikte breipatronen hebben alle een speciale symboliek. De combinatie van prachtig breiwerk met een boeiende geschiedenis maakt dit een perfect onderwerp voor deze weblog. Het onderzoek naar de achtergronden van deze traditie werd een heel verrassende!

De Aran-eilanden
De Aran-eilanden in de baai van GalwayAan de westkust van Ierland, dus aan de Atlantische zijde, liggen in de baai van Galway drie eilandjes: van west naar oost Inishmoor (veruit het grootste eiland), Inishmaan en Inisheer. De eilanden zijn zeer rotsachtig en op sommige plaatsen rijzen de rotsen wel 25 meter recht uit zee omhoog. Het uiterlijk van de eilanden is gevormd in de Late IJstijd. Door het rotsachtige oppervlak groeien er geen bomen. Landbouwgrond werd van oorsprong verkregen door met losse stenen muurtjes te maken en het zo afgebakende stuk rots werd bedekt met een mengsel van zeewier en zand, waar na een tijd wat gras op wilde groeien en aardappelen werden geteeld. Aardappel- en veeteelt vormden, naast de visserij, de enige economische activiteit op de Aran-eilanden.

Aran-eiland Inishmoor

Archeologisch onderzoek toont aan dat er al 4300 jaar mensen op de eilanden woonden. Er zijn nog bouwwerken te vinden die stammen uit de periode 800 – 400 jaar voor het begin van onze jaartelling. Geschreven geschiedenis toont aan dat de Arans vanaf 1587, tijdens de regering van Elizabeth I, een kroondomein vormden, uitgegeven aan Engelse leenheren. Rond 1744 komen de eilanden in handen van de Digby-familie, totdat de Ierse regering in 1922 de familie voor £ 12.000 uitkocht en het land verdeelden onder de bewoners. Naast de uiterst benarde leefomstandigheden die de eilanden haar bewoners bood, diende zij nog een aanzienlijk deel van hun beperkte inkomsten af te staan als pacht. Door de vervolging van de katholieke Ieren door de protestante Engelsen vluchtten velen naar deze afgelegen, maar arme gebieden. In 1841, kort voor de beruchte Aardappelhongersnood, leefden op Inishmoor, verreweg het grootste eiland, 2600 mensen. Immigratie, zowel naar het vasteland van Ierland als naar de VS, en hongersnood heeft de bevolking teruggebracht naar circa 800 nu. Visvangst en toerisme (met zo’n 150.000 bezoekers per jaar) zijn tegenwoordig de belangrijkste inkomstenbronnen.
Geschiedenis van de Aran-breitraditie
Doordat de straatarme bevolking van de Arans ongeletterd was en de Engelse heren van Aran zich nooit op de eilanden vertoonden zijn er geen oude schriftelijke bronnen over de leefwijze van de bewoners, laat staan over hun breitraditie. De oudste beschrijving van Aran-Aran-wol spinnenbreitechniek zijn behoorlijk recent: boeken van Gladys Thomson (1975), Shelagh Hollingworth (1982) en onderzoek van de Duitser Heinz Edgar Kiewe, gepubliceerd in 1971. Hieruit komt het volgende beeld van een Aran-trui naar voren: een schipperstrui, gebreid van lokaal gesponnen, ongewassen wol van iets dikker dan DK-dikte, voorzien van complexe, driedimensionale, verticale motieven als kabels, ruiten en diamanten. Het basisontwerp bestaat uit een groot, verticaal paneel in het midden, symmetrisch geflankeerd door kabels aan weerszijden. De wol is traditioneel ongeverfd en dus crèmekleurig, in Iers ‘bainin’ genoemd. Opvallend is dat, in tegenstelling tot veel andere truien van de Britse eilanden, Aran-truien niet rond-, maar platgebreid worden (dus met twee eenpuntige breinaalden).
Heinz Edgar Kiewe kocht in 1936 in een winkel op het vasteland van Ierland een trui die als oudste voorbeeld van een traditionele Aran-trui kan gelden. Een afbeelding hiervan staat in het boek van Gladys Thomson, Patterns for Guernseys, Jerseys and Arans. Kiewe was, zoals hijzelf schrijft, zeer geïnspireerd door de leefwijze van de Aran-bewoners, zoals hij die had leren kennen via Robert Flaherty’s documentaire ‘Man of Aran’ uit 1934. Ondanks het gebrek aan schriftelijke bronnen construeerde hij een geschiedenis van de Aran-breitraditie, die beïnvloed werd door contacten van Aran-zeevaarders, zover als Marokko, en de invloed van de Kelten, Vikingen en zich op Aran vestigende monniken van elders uit Europa. Tevens verwees hij naar afbeeldingen in het beroemde Book of Kells uit ongeveer het jaar 800, dat breiwerk in Aran-stijl toonde.

Robert Flaherty's documentaire 'Man of Aran' uit 1934 afspelen

Hij beschreef ook hoe iedere familie op de Aran-eilanden zijn eigen, kenmerkende patronen gebruikte. Dat had een belangrijke reden. Als een zeeman in ruwe zee overboord sloeg en verdronk, en zijn lichaam uiteindelijk ergens aanspoelde, kon men het slachtoffer vaak alleen aan de hand van de specifieke patronen van de trui die hij droeg nog herkennen. De familie kon zo op de hoogte gesteld worden, waarbij het de kleding van de overledene ontving, terwijl het slachtoffer dichtbij de plaats waar hij gevonden was begraven werd.
De mythe ontrafeld
Bij het bronnenonderzoek voor dit artikel heb ik onder andere de film Man of Aran bekeken. Bij deze interessante documentaire over het leven op Aran uit 1934 viel mij één ding op: ik zag geen Aran-truien. Nu kan dit aan de kwaliteit van de film liggen: zwart/wit en uit 1934. Eén ding was echter overduidelijk: ik zag geen enkele lichte, dus bailin-gekleurde trui. Vreemd. Bij verder onderzoek kwam ik Aran - traditioneel geklede vissers (1910)meer ontkenningen van het ‘onderzoek’ van Kiewe tegen. Er bestaat een foto uit ongeveer 1910 van vier mannen van Aran in traditionele kleding van die tijd. De mannen dragen wel degelijk schipperstruien, maar zeker niet wat we tegenwoordig als Aran-truien zouden herkennen; het zijn meer ganseys, waarschijnlijk van de Schotse eilanden, duidelijk een commercieel ontwerp, want enkele hebben hetzelfde model. Aannemelijk is dus dat deze truien gekocht zijn en afkomstig van overzee, dus niet gebreid op Aran door een liefhebbende echtgenote. Ook op andere filmbeelden van Aran uit de jaren ’50, ’60 en ’70 zie ik geen schippers die Aran-truien dragen. Hoe kan dat?
Book of Kells - openingspagina evangelie van MarcusBedenkt u nog even dat er geen oude schriftelijke bronnen bestaan over de Aran-breitraditie. Hoe Heinz Edgar Kiewe zijn onderzoek verricht heeft is niet duidelijk, maar hij is in ieder geval nooit op de Arans geweest. Over de bronnen van zijn onderzoek is niets bekend, waardoor het in wetenschappelijke kringen niet serieus wordt genomen. Zijn verwijzing naar het Book of Kells als oudste ‘bewijs’ dat er al heel lang Aran-breiwerk bestaat is uiterst discutabel. Hij verwees concreet naar de openingspagina van het evangelie van Marcus, waar linksboven een man in een gebreid tuniek in Aran-stijl afgebeeld is. Wanneer u de afbeelding hiernaast vergroot ziet u inderdaad een man in een tuniek, maar nergens valt uit af te leiden dat de patronen niet geborduurd, geappliceerd, bedrukt, geweven of eventueel gebreid zijn. Bovendien zijn dit geen Aran-patronen, maar Keltische. Er is immers een duidelijk onderscheid tussen deze twee: Aran-patronen lopen recht door tot de rand van het oppervlak, Keltische patronen zijn altijd afgerond; ze hebben een duidelijk einde of het einde gaat naadloos weer over in het begin (zie het artikel over Keltische patronen op dit webmagazine). Kiewe had overigens een goede reden om het Aran-breiwerk te mythologiseren: in de veertiger jaren organiseerde hij als een van de eersten de grootschalige productie van Aran-truien. Ze werden op de Schotse eilanden gebreid, omdat er te weinig breisters waren in Ierland zelf.
Aran-truiOver de herkenbaarheid van de slachtoffers van de woeste zee aan de hand van het breisel van hun trui bestaat overigens ook geen enkele schriftelijke bewijsvoering. Er is waarschijnlijk nooit een dode schipper met een Aran-trui aan gevonden, al was het maar omdat Aran-schippers geen Aran-truien droegen. In oudere tijden droegen de mannen van Aran kleding van geweven stof in de natuurlijke wolkleur, indigo geverfd of grijze flannel, geweven met afwisselend natuurlijke en indigo-geverfde wol. In de film Man of Aran is een paar seconden een vrouw te zien die breit: ze breit een sok.
Het kenmerk van het model van een Aran-trui is dat het platgebreid is; de stukken worden daarna aan elkaar gezet. Dit in tegenstelling tot de meeste schipperstruien van de Britse eilanden, die worden rondgebreid. Met rondbreien kan men veel beter een trui op maat breien en het eindresultaat draagt comfortabeler. Bovendien zijn rondgebreide truien sterker; er zijn immers geen naden die los kunnen gaan. Het vraagt echter meer aandacht bij de constructie van de trui, wat het breien tijdrovend maakt. Het ligt voor de hand dat rondbreien gebruikt wordt wanneer de drager in de buurt is om regelmatig de trui in wording te passen. Bij een grootschalig opgezette productie is platbreien makkelijker en sneller en kan men makkelijker de standaardmaten bereiken door de losse stukken breder of smaller en korter of langer te maken.
Aran-trui door Alice Starmore, ontwerp Na CragaDe beste manier om de geschiedenis van een bepaalde kledingstijl te bestuderen, wanneer schriftelijke bronnen ontbreken, is aan de hand van de kledingstukken zelf. In het National Museum of Ireland bevinden zich enkele Aran-truien, welke uitgebreid bestudeerd en beschreven zijn door de bekende Schotse auteur van breiboeken Alice Starmore (in haar boek Aran Knitting). De Aran-truien in dit museum zijn hoogstwaarschijnlijk niet ouder dan de dertiger jaren van de vorige eeuw; de oudste donatie is van 1937. De herkomst (de naam van de maakster) van deze truien is in alle gevallen onbekend. Overeenkomst van alle onderzochte truien is dat ze (zo goed als) ongedragen zijn en dat ze gebreid zijn van gewassen wol (in tegenstelling tot wat de traditie voorschrijft). Het is onaannemelijk dat ongedragen truien vaak gewassen zijn, waardoor het natuurlijke vet van de wol verdwenen zou zijn. Aannemelijk is dus dat ze van gewassen garen gebreid zijn. De twee vermoedelijk oudste truien zijn geheel of deels rondgebreid, de andere platgebreid.
Waarschijnlijk ontstaan
Nadat Ierland in 1921 onafhankelijk werd van Groot-Brittannië is de Ierse regering zich serieus gaan bezighouden met het welzijn van de bevolking van de Aran-eilanden. Eerste stap was de verlossing van het feodale juk van de Digby-familie. Daarnaast werd de economische ontwikkeling van de Arans en West-Ierland, met name op het gebied van de visvangst, sinds 1891 bevorderd door de Congested Districts Board of Ireland, in 1923 overgenomen door Department of Fisheries and Rural Industries. Deze organisatie zorgde voor de aanleg van steigers, levering van betere vissersboten en het opzetten van een visverwerkende industrie. Voor deze visverwerkende industrie werd grootschalig gebruikgemaakt van arbeidsters van het vasteland van Ierland en de Schotse eilanden. Zeer aannemelijk is dat deze dames hun breinaalden meenamen naar West-Ierland en de Arans.

Aran fishermen

Breien is een sociale activiteit. Bekend was dat wanneer door slecht weer aanvoer van verse vis niet mogelijk was, de visverwerksters (import en lokaal) in groepen samenkwamen in wat men ‘knitting courts’ noemde: breigroepen. En zoals nu een aantal breisters bij Aran-vestelkaar patronen en technieken uitwisselt, zal dat toen niet anders geweest zijn. Ongetwijfeld hebben de bewoonsters van de Aran-eilanden, waar tot dan slechts sokken werden gebreid, veel opgestoken van de dames uit Schotland en Donegal. Hoe zich uiteindelijk de typische Aran-stijl heeft ontwikkeld zal wel altijd in de mist van de geschiedenis verborgen blijven. Schriftelijke bronnen tonen echter aan dat het omslagpunt van gekopieerde Schotse ganseys naar de Aran-stijl zoals we die nu kennen, rond 1946 moet liggen. Dat slimme marketeers, waaronder Kiewe zelf, daarna met gebruikmaking van diens mythe over de eeuwenoude Aran-breitraditie, aan de haal zijn gegaan en op het vasteland van Ierland en op de Schotse eilanden een industrie van Aran-truien en -vesten hebben opgezet is inmiddels wel duidelijk. Ongetwijfeld hebben de breisters op de arme Aran-eilanden, het zullen er niet meer dan 200-300 geweest zijn, een graantje meegepikt, maar de kans dat u ooit een trui afkomstig van de Aran-eilanden in uw handen zult houden is uiterst minimaal.
Aran-trui, rondgebreid van donkerblauwe wol van Debbie BlissIn die zin is dit een beetje een teleurstellend verhaal geworden: de Aran-breitraditie is niet eeuwenoud, ze zijn zelden als schipperstrui gebruikt en de meeste Aran-truien komen niet van de Arans. Desalniettemin blijft de Aran-breitechniek een mooie breitechniek waar u prachtige truien en vesten mee kunt maken. Het goede nieuws is bovendien dat, ondanks het complex ogende eindresultaat, deze techniek eenvoudig te leren is wanneer u al een beetje brei-ervaring hebt. En bij een traditie die eigenlijk nog relatief kort bestaat, is er geen reden waarom u een Aran-trui voor uzelf of uw naaste niet zou rondbreien. Ikzelf ben in ieder geval zeer tevreden met mijn favoriete, rondgebreide Aran-trui, hierboven afgebeeld.
Bronnen
Boeken
The Sacred History of Knitting – Heinz Edgar Kiewe
Patterns for Guernseys, Jerseys and Arans – Gladys Thompson
Traditional Aran Knitting – Shelagh Hollingworth
Aran Knitting – Alice Starmore
Links
Clan Arans
Een website die de legende van iedere Aran-familie zijn eigen patroon nog levend houdt. Overigens een uitstekende bron van inspiratie.
The Aran Islands
Toeristische informatie over de Aran-eilanden.

Rondbreien van een Aran-trui; de lichte draadjes scheiden de kabelpatronen

Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Keltische motieven in verschillende handwerktechnieken

Tegenwoordig zien we steeds vaker Keltische motieven opduiken in allerlei uitingen, zoals in kleding, huisdecoraties, grafische vormgeving en dergelijke. Ook in verschillende handwerktechnieken, met name borduren, breien en quilten, worden vaak Keltische patronen toegepast. Waar ligt de oorsprong van deze ornamentiek en wat is de diepere betekenis van de verschillende Keltische motieven? In dit artikel zullen we wat meer vertellen over dit oude volk en de symboliek van de diverse Keltische motieven nader verklaren, met natuurlijk voorbeelden van textiele toepassingen van de Keltische ornamentiek.

Wie waren de Kelten?
Keltische talen in Europa, kort voor het begin van onze jaartellingDe Kelten zijn een oud Indo-Europees volk, dat vroeger een omvangrijk gebied bewoonde, dat zich uitstrekte van de Britse eilanden tot aan Thracië (het zuiden van het huidige Bulgarije) en zelfs in Anatolië (Centraal-Turkije). Zo’n 3000 jaar voor het begin van onze jaartelling vestigden zij zich in Centraal-Europa, waarna zij zich rond 750 v.Chr. verder verspreiden richting het westen, totdat zij een groot deel van West-Europa bewoonden. In verbasterde vorm vindt men de naam Kelt nog terug in streeknamen zoals Gallië (Frankrijk), Galicië (zowel Spanje als Polen), Wales, Wallis (Zuid-Zwitserland) en Wallonië.
De Keltische volken bestonden uit verschillende stammen en hebben nooit een echte eenheid gevormd. Er was geen centrale staat, zoals bij de Romeinen, en ze leefden niet in steden, maar op het platteland in dorpen. Ze hadden geen geschreven taal, zodat de cultuur en geschiedenis van dit volk mondeling werd doorgegeven. Wat we nu nog weten van de oude Kelten komt vooral uit Romeinse en Griekse schriftelijke bronnen.
Keltisch kruis, 7de eeuw, IerlandDe Kelten hadden een natuurgodsdienst, waarbij de goden in dieren vereerd werden. Dieren komen daarom in de Keltische ornamentiek veelvuldig voor. De Kelten hadden geen tempels; veelal werden bergen, bronnen (zoals het Engelse Bath), bepaalde bomen (vaak eiken) en open plekken in een bos als heiligdom beschouwd. De Kelten geloofden in wedergeboorte, ongeacht of men goed of slecht geleefd had. Hun religieuze leiders waren de druïden, een woord dat afstamt van het Keltische woord voor eik.
Rond 100 v.Chr. werden de meeste Keltische gebieden door het sterk expanderende Romeinse rijk geannexeerd. Deze gebieden werden in vrij korte tijd geromaniseerd, waardoor de Keltische taal en cultuur in een groot deel van Europa nagenoeg verdween. Alleen in Schotland en Ierland, dat niet door de Romeinen werd veroverd, bleef de Keltische taal en cultuur bestaan. Tegenwoordig vindt men de Keltische taal en cultuur nog in Ierland, Schotland, Wales, het eiland Man, Cornwall en het Franse Bretagne terug.
De Keltische kunst
Een duidelijke Keltische kunst valt moeilijk te onderscheiden, omdat deze verspreid is over een groot gebied en lange periode en omdat er veel Keltische stammen waren met hun eigen lokale tradities. Over het algemeen verdeelt men de Keltische kunst in drie stromingen: de La Tène cultuur van continentaal Europa uit de IJzertijd die wortelde in lokale, klassieke en oriëntaalse bronnen; de tweede vorm bestond uit de cultuur van Brittannië en Ierland in de IJzertijd, met invloeden van het continent en lokale toevoegingen en de derde vorm is de Keltische renaissance, die ook de basis vormde voor het opnieuw opbloeien van de Keltische cultuur aan het eind van de 18de eeuw.
Keltisch gebreid vlechtwerkDe Keltische beeldende kunst, waar het hier om gaat, uit zich vooral in een ornamentele vorm, vermijdt rechte lijnen, maakt beperkt gebruik van symmetrie en kent een complexe symboliek die wortelt in de Keltische natuurgodsdienst, ook in de vroeg-Christelijke kunst. De Keltische kunstvorm kon zich in Brittannië en Ierland goed ontwikkelen tot aan de opkomst van de Romaanse cultuur rond 1200. Daarna bloeide de Keltische cultuur pas weer op in de Romantische periode, eind 18de eeuw, wellicht mede gesteund door het Ierse en Schotse nationalisme. Deze Keltische renaissance-cultuur greep toen zelfs vaak terug op de La Tène cultuur.
Keltische ornamenten en hun symboliek
Zoals gezegd had de natuur een grote invloed op de belevingswereld van de oude Kelten. Dit uitte zich dan ook in de Keltische ornamentiek, waarbij vormen die we tegenwoordig gewoon ‘mooi’ vinden wel degelijk een diepere betekenis hebben. De oudste voorbeelden van Keltische kunst vinden we in de vorm van ijzersmeedwerk, houtsnijwerk, beeldhouwwerk en vroeg-Christelijke manuscripten. Ornamentiek was belangrijk in de Keltische kunst, omdat de traditie de afbeelding van de menselijke vorm verbood. Hieronder bespreken we een aantal vormen van Keltische ornamentiek en hun symbolische betekenis.
Water
Voor de Kelten had het water een belangrijke invloed: stromend was het een helend en reinigend element, de onderwereld bevond zich onderin de meren en de zee, bewaakt door slangen, en het water werd beschouwd als een verbinding tussen het huidige en volgende leven. Geesten leefden in bronnen en watervallen, vissen hadden een magische gedaante, die zich voortzette als een vroeg-Christelijk symbool. De zalm was het symbool voor wijsheid. Daarom komt u in de Keltische kunst banden tegen met een golvend patroon (water) en dieren zoals vissen (waaronder de zalm) en slangen (slangen ook vaak gesymboliseerd in een S-vorm in banden).
Vuur
Keltische draak in kruissteekVuur symboliseert de leven-brengende warmte van de zon, die zorgde dat het gewas groeide en er geoogst kon worden. Vuur hield de mens bovendien warm gedurende de koude winter. Vuur kon ook destructief zijn en een draak spuwde vuur. Zowel leven-brengend als destructief was het vuur symbool voor leven en dood, dat door het geloof in de wedergeboorte verbeeld werd door een continue doorlopende lijn, vaak in de vorm van kunstige knopen: waar het eind is, is ook het begin.
Lucht
De lucht was een goddelijk element, omdat vogels en engelen er vlogen en de zon, maan en sterren zich in de hemel bevonden. Zoals de wolken van vorm veranderden, zo konden geesten veranderen Keltische vogel (quilt)van mens in vogel en vice versa. Vooral de adelaar vindt u vaak terug in de Keltische ornamentiek, als symbool van de god van de hemel. De zwaan komt voor in de Keltische mythologie als Caer, een beeldschoon meisje dat zich kon veranderen in een zwaan. Een ander Keltisch lucht-symbool is de triskele of drievoudige spiraal, vaak aan de uiteinden voorzien van een vogelkop.
Aarde
Keltisch stèleDe aarde was de leven-gevende grond waarin het gewas groeide, dat zowel mens als dier voedde. De aarde werd bestuurd door de op het leven zo invloedrijke seizoenen, een continue cyclus van planten en oogsten, van kou en warmte en van leven en dood. Rotsen waren onderdeel van de aarde en werden gehouwen in de vorm van steles, versierd met doorlopende spiralen en knopen als uiting van het complexe, eeuwig doorgaande leven. Ook planten, die groeiden in de aarde, werden als ornament weergegeven. De wijnrank duidt op invloed uit Mediterrane gebieden en werd in zijn oudste vorm gevonden op opgegraven wijnbekers. Ook de spiraal is een aarde-symbool, wellicht geïnspireerd op de meanderende wijnrank en veel gevonden in beeldhouwwerk en smeedwerk.
Keltische ornamentiek in textiele kunst
We weten niets van de textiele Keltische kunst, eenvoudigweg omdat er geen origineel Keltisch textiel is gevonden; alles is vergaan. Omdat de Kelten ook geen mensen afbeeldden zijn er geen afbeeldingen van kleding. De oudste weergave van kleding komt voor in de Keltische, vroeg-christelijke manuscripten, waar zich echter de Romaanse invloed al doet gelden. De invloed van de Keltische kunst op textiel en handwerken is waarschijnlijk dan ook een product van de Keltische renaissance aan het eind van de 18de eeuw.
Keltische knoop - midden frivolité en de rand haakwerkDesalniettemin zijn de Keltische ornamenten uitstekend toepasbaar in diverse vormen van handwerken, met name de Keltische knoop en gevlochten banden. We beschrijven hier de toepassing van de Keltische ornamentiek in vier handwerktechnieken.
Knoop- en vlechtwerk
Keltisch geknoopt collierOmdat toch de meest voorkomende Keltische ornamenten de Keltische continu doorlopende knoop en gevlochten band zijn, ligt het zeer voor de hand om deze ornamenten ook echt te gaan knopen of vlechten, bijvoorbeeld met macramégaren, veters, leren bandjes of katoenen touw. Een mooi effect wordt bereikt wanneer u verschillende kleuren draad gebruikt, omdat het vlechtwerk dan beter is te onderscheiden. Met name bij complexe knopen en vlechtwerk is het intrigerend om de verschillend gekleurde draden te volgen.
Toepassingsgebieden zijn sieraden, sluitingen en afwerking van kleding en passementen voor bijvoorbeeld embrasses en afwerking van kussens.
Breien
Keltische gebreide handschoenenKeltische ornamenten in breiwerk komen nog veel voor, met name in de bekende schipperstruien uit de havensteden van de Britse eilanden en Ierland. De truien van de Aran-eilanden aan de Ierse Keltische trui door Alice Starmorewestkust zijn beroemd en veel kabelpatronen hebben hun oorsprong in de Keltische renaissance. De vertaling van Keltisch vlechtwerk naar gebreide kabels is natuurlijk ook heel geschikt voor sokken, sjaals en wanten.
Daarnaast komen we ingebreide Keltische patronen tegenwoordig ook regelmatig tegen. Onder andere de bekende Schotse brei-ontwerpster Alice Starmore heeft prachtige Keltische breipatronen gemaakt.
Borduren
Keltische merklapEen twee-dimensionale toepassing van de Keltische ornamentiek komen we tegen in de oude Keltische manuscripten. De hierin gebruikte ontwerpen zijn uitstekend toepasbaar in vrij en aftelbaar borduurwerk en in Boek van Kells - Gedecoreerde initiaalletterlappen. Een bijna compleet Keltisch alfabet (de Kelten gebruikten niet alle letters uit het alfabet zoals we dat nu kennen) komen we tegen in het beroemde Boek van Kells uit circa het jaar 900 en ook de prachtige versieringen in dit boek zijn een mooie inspiratiebron voor Keltisch borduurwerk. De hiernaast afgebeelde letterdoek hebben we zelf samengesteld uit oude Keltische patronen. U herkent de mythische vogels, de golven die het water symboliseren, het Keltische vlechtwerk en de spiralen. De tekst onderaan zijn de eerste regels uit de Echtra Nerai, een oude Keltische sage. Deze letterlap is geheel in kruissteek uitgevoerd.
Er zijn tegenwoordig aardig wat boeken en zelfs CD’s met Keltische borduurpatronen in omloop en voor hen die zelf een borduurontwerp in Keltische stijl willen maken heeft de auteur Aidan Meedan een aantal boeken geschreven met uitgebreide ontwerpinstructies voor Keltische alfabetten, vlecht- en knoopwerk. Deze boeken zijn ook geschikt voor andere technieken dan borduurwerk.
Quilten
Keltische quiltKeltische ornamenten kunnen zowel in quiltstiksels als in patchwork uitgevoerd worden. Vooral het Keltische knoopwerk zal een quilt die typisch Keltische uitstraling geven. Om nog meer de illusie van echte koorden te geven kan het knoopwerk uitgevoerd worden in trapunto, waarbij de ‘koorden’ extra worden opgevuld met katoenen watten. Ook de geometrische patronen zijn goed uit te voeren in deze technieken.
Keltische quiltEr zijn verschillende boeken over het quilten van Keltische motieven in omloop, onder andere van Gail Lawther (zij heeft ook een boek met Keltische kruissteekmotieven gepubliceerd). Ook een algemeen boek met Keltische motieven kan een prima leidraad zijn om zelf een Keltische quilt te ontwerpen.
De aantrekkingskracht van de Keltische kunst
Wat maakt dat deze eeuwenoude kunstvorm nog steeds zo’n grote aantrekkingskracht heeft? Uiteindelijk is de Keltische cultuur zo’n 2000 jaar geleden uit het grootste deel van Europa verdwenen en rond 1200 ook in Brittannië en Ierland langzaam geassimileerd met de Romaanse en Angelsaksische cultuur.
Keltische motief met hond in kruissteek (Textile Heritage)Daar zijn een aantal verklaringen voor. Ten eerste is de Keltische cultuur de oudste West-Europese cultuur die we redelijk kennen. De Keltische traditie geeft ons westerlingen onze eigen wortels en wordt, meer dan de antieke Romeinse en Griekse cultuur, als de oorsprong van de West-Europese beschaving in wording beschouwd.
Voor de Ieren, Schotten en Welsh ligt dit nog anders. De Keltische cultuur was hun eigen cultuur voordat zij in het Britse rijk opgingen. De Keltische cultuur vertolkt hun nationaal eergevoel en is een uiting van verzet tegen de Engelse inmenging. De oude Keltische taal is tegenwoordig weer de officiële taal van het onafhankelijke Ierland en ook in Wales en Schotland groeit de kennis van de oorspronkelijke Keltische taal. Het Manx en het Cornish zijn als taal weer gereconstrueerd. Keltische symbolen komen voor in nationale uitingen van deze gebieden.
Keltisch breiwerkDe Keltische kunst heeft echter ook een universele aantrekkingskracht. Veel Keltische ornamentiek is, zo las u hierboven, gebaseerd op de natuur. Deze beeldende taal wordt onbewust overal ter wereld begrepen. De symboliek van vuur, water, land en hemel komt in meer culturen voor. Varianten van de Keltische knoop en vlechtwerk herkennen we ook in Chinese ornamenten, bepaalde patronen zien we terug in arabesken en de op de natuur gebaseerde ornamentiek herkennen we ook in de Art Nouveau. Juist omdat de Keltische kunst een renaissance kende aan het eind van de 18de eeuw, werd er teruggegrepen op oorspronkelijke kunstuitingen uit de oude Keltische tijd, wat maakt dat we deze kunst nog in zijn oorspronkelijke vorm kunnen genieten. Die oorspronkelijkheid maakt dat het ook in een moderne beweging als de Gothic-scene populair is, en daar opeens heel modern.
Keltische knoop in kruissteekVeel redenen dus waarom de Keltische kunstvorm nu nog (of weer) zo ongekend populair is, en een goede reden om deze mooie ornamenten toe te passen in bijzonder handwerk met een traditionele uitstraling.
Extra: teltekening van een Keltisch ornament (klik op de afbeelding voor vergroting).

Keltische teltekening

Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather