Archives

Oost-West, verbonden door draden

Werk van Corine Post - Delfts blauw.

Het werk voor deze expositie in het Leids Wevershuis is gebaseerd op de relatie tussen Leiden en Delft, verbonden door de Schie, maar ook door hun eeuwenoude relatie met Japan. Deze rode draden reizen door het werk, maken elk op een eigen wijze de verbinding met de kunstenaar. Corine Post, kleindochter van een Leids weesmeisje en dochter van een Delftse plateelschilder, wonend aan de Schie met een fascinatie voor Japanse textieltradities, heeft op een eigen wijze verbindingen gelegd.

Werk van Corine Post.
Werk van Corine Post.
Delfts blauw aardewerk en Japanse stoffen
In deze expositie neemt zij de toeschouwer mee op reis. Impressies van indrukken die zij onderweg opdoet worden vertaald in kleurrijke landschappen alsof zij er als een vogel overheen heeft gevlogen, de mensen die zij ontmoet met een enkele streek inkt weergegeven. Haar persoonlijke relatie met Delft en het Delfts blauwe aardewerk laten haar liefde voor Delft voor zich spreken. Japanse stoffen en diverse technieken van stofbewerking zijn in het werk terug te vinden. Graag werkt zij met natuurlijke materialen en wordt alles met een monnikengeduld met de hand aan elkaar genaaid. Met liefde en toewijding wordt gezocht naar het juiste materiaal en de technische verwerking. Dit levert unieke stukken op die al reizend van oost naar west zijn ontstaan.
Samenwerking Atelier Delftse Vrouwen
Onderdeel van deze expositie is de samenwerking met Atelier Delftse Vrouwen. Er zijn bijna vijftig Japanse vazen te zien, gemaakt naar idee van Corine, maar met een persoonlijke tint van elke deelneemster.
Japanse vazen van Atelier Delftse Vrouwen.
Japanse vazen van Atelier Delftse Vrouwen.
Stichting Atelier Delftse Vrouwen is een interculturele stichting die zich bezig houdt met het bedenken en uitvoeren van laagdrempelige textielkunst-projecten voor alle vrouwen in Delft. Deze stichting wil graag dat vrouwen uit allerlei culturen, van allerlei leeftijden en met diverse achtergronden elkaar ontmoeten tijdens het gezamenlijk werken aan een textielkunstwerk.
Handwerken is immers van alle tijden en culturen. Vrouwen ontmoeten elkaar al eeuwenlang rond het weefgetouw, het spinnewiel of de quilt. En al net zo lang praten vrouwen tijdens het handwerken op een ontspannen manier over alles wat het leven hen te bieden heeft: ze bekijken foto’s van elkaars (klein-) kinderen, wisselen recepten uit en helpen elkaar.
Gevilte Japanse vaas.
Gevilte Japanse vaas.
Japanse vazen
Een aantal jaren terug hebben de vrouwen van het atelier Corine Post een heleboel knopen gegeven. Zij wilde graag een project met knopen doen. In januari 2016 konden ze eindelijk starten met het project en legde zij haar idee uit aan een groot deel van alle groepen van de stichting. Het zullen vazen worden, driedimensionaal, met als thema Japan.
Zij heeft haar inspiratie van Japanse vazen met bloesemtakken opgedaan en verwerkt tot een voorbeeld. Vervolgens kon het versieren van de vlakken op meerdere manieren uitgevoerd worden, zoals applicatie, borduren, textielverf etc. De knopen zijn een onderdeel van de compositie, maar hoeven niet de boventoon te hebben. Het resultaat mag er zijn: er zijn met groot enthousiasme bijna vijftig vazen gemaakt, ieder uniek en met veel aandacht en liefde gemaakt voor deze expositie.
Openingstijden
Dinsdag t/m zondag 13.00 – 16.00 uur
Japanse vaas van Anneliese van Atelier Delftse Vrouwen.
Japanse vaas van Anneliese van Atelier Delftse Vrouwen.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Geborduurde schoudertas van een Thaise bergstam

De hier afgebeelde schoudertas vonden wij op de nachtmarkt van de Noord-Thaise stad Chiangmai, een markt die, zoals de naam al zegt, begint rond zes uur ‘s avonds en waar de bergstammen uit de hele omgeving hun handgemaakte producten komen verkopen. Je kunt er voor een prikkie mooi weef- en borduurwerk kopen, maar het is soms nogal commercieel. Deze tas zag er heel oorspronkelijk uit, maar is dit ook werkelijk zo?

De Karen-bergstam
Ons werd verteld dat dit tasje afkomstig was van de Karen, een bergstam die leeft in het grensgebied van Thailand, Myanmar en China. Ze komen waarschijnlijk van oorsprong uit de Gobi-woestijn, zijn eeuwen geleden naar het gebied dat nu Myanmar heet getrokken en in de 19de eeuw daar verdreven naar Noord-Birma en Noordwest-Thailand. De Karen in Myanmar voeren al tientallen jaren een guerrilla tegen het militaire bewind aldaar, waardoor er veel mensen hebben moeten vluchten naar Thailand.

Karen dorp aan de Mae Kok rivier

Padaung-vrouwenIn Thailand, en meer nog in Myanmar en Laos, leven veel etnische minderheden die hun eigen taal, cultuur en gebruiken kennen. De Karen, die door de Thais Kariang worden genoemd, zijn de grootste bergstam in Thailand. Ze zijn onderling weer verdeeld in diverse stammen, waarvan er één is die u vast wel kent: de langnek-Karen of Padaung. De vrouwen van deze stam dragen om hun hals een groot aantal koperen ringen waardoor ze een langere nek krijgen, vandaar de (bij)naam. De Karen spreken een taal uit de Tibeto-Birmaanse taalgroep en hangen voornamelijk een animistisch geloof aan, een geloof in geesten, die bijvoorbeeld verbonden zijn aan de grond, aan planten, dieren of voorouders.
Het mooie voor ons handwerkliefhebbers is dat de diverse Karen-stammen, maar ook andere bergstammen in dit gebied, nog vaak hun handgemaakte, traditionele kostuums dragen, wat ze een bezienswaardigheid maakt voor toeristen. De leden van bergstammen zijn vaak armer dan de gewone Thais, maar weten tegenwoordig enigszins te profiteren van het toerisme door de verkoop van traditionele volksnijverheidproducten, zoals handgemaakt textiel, vlechtwerk, houtsnijwerk en dergelijke. Zo kwamen wij dus ook aan deze mooie schoudertas.
De schoudertassen van de Karen
Voor de Karen is de schoudertas bijna een vast onderdeel van hun traditionele kleding. Wanneer u op een willekeurig moment een Karen-bergdorp zou bezoeken, loopt waarschijnlijk de helft van de bewoners met een schoudertas rond: kinderen voor hun schoolboeken, vrouwen voor de boodschappen, kleding en dergelijke.
Karen-weefster met heupweefgetouwDe tas is meestal gemaakt van twee delen handgeweven stof: één deel voor de schouderband en zijkant van de tas, een tweede deel voor de voor- en achterkant. De tas kan in veel kleuren uitgevoerd zijn, meestal pastelkleuren. Verder komt men donkerblauw, donkerrood, bruintinten en oranje tegen. De patronen zijn meestal geometrisch: driehoeken, vierkanten, sterren en dergelijke. Vaak is de onderkant met kralen versierd.

 

Deze schoudertas
Karen-schoudertas compleet‘Onze’ schoudertas is uitgevoerd in een oranje stof van geweven hennep, wat een gebruikelijk materiaal is in deze streken. De tas wordt gesloten door een grote ronde, zilveren knoop aan de voorkant door een lus die aan de achterkant vastzit. Op de ondergrond aan de voorkant is een stuk oranje borduurstof vastgezet, geborduurd met kruissteken in geometrische patronen in oranje, bruin en groen.
De onderkant van de tas is voorzien van applicatiewerk in blauw, oranje en rood, waarbij de breedste band is voorzien van fijn borduurwerk in satijnsteek. Helemaal aan de onderkant hangen strengen kralen, uitlopend in wollen franje. De tas is, zonder franje, ongeveer 23 cm breed en 33 cm hoog.
Tas in traditioneel Yao-borduurwerk
Karen-schoudertassen zijn traditioneel gemaakt van handgeweven stof, terwijl deze tas dus geborduurd is. De Karen staan bekend om hun prachtige weefsels, maar ze borduren niet. Met deze tas is dus iets vreemds aan de hand. Het zijn met name de Yao (ook wel Mien genoemd) die bekend zijn om hun fraaie borduurwerk, maar het Yao-borduurwerk ziet er heel anders uit; vergelijkt u het maar eens met de Yao-tas die hiernaast is afgebeeld: heel andere patronen en de typische Yao-kleuren blauw, geel en groen.
De kleuren en patronen die in de Karen-schoudertas zijn verwerkt zijn echter wel typisch in de Karen-stijl, maar de uitvoering als borduurwerk is ongebruikelijk. We weten niet hoe dit komt: een gelegenheidssamenwerking, een lid van een bergstam die een nieuwe, commerciële richting zocht, ingegeven door de toeristische vraag?
Telpatroon van het borduurwerk
Karentasje - detail van het borduurwerkWat overeind blijft is dat we het een mooie tas vonden en hem hebben meegenomen. We hebben een teltekening gemaakt van het fraaie borduurwerk, met opgave van DMC-kleurnummers, alhoewel het borduurwerk is gemaakt met een lokaal garen, dat dikker is dan een DMC-draad. We raden daarom aan om de tas met twee draden op een 11-draads aftelbare stof te borduren (bijvoorbeeld Jobelin).
U vindt de teltekening van het borduurwerk van de tas hieronder, met de DMC-kleurnummers (klik op de afbeelding voor een vergroting). Omdat applicatiewerk toch weer een heel andere techniek is, hebben we de onderste banden op de tas in de teltekening ook uitgevoerd als kruissteekborduurwerk.
Meer informatie
Over de Karen op deze website: www.stolaf.edu/people/leming/artifacts99.htm
Bibliografie over textiel van Thaise bergstammen: http://www.tribaltextiles.info/bibliographies/Thailand_books.htm

Karentasje - telpatroon  Karentasje - legenda DMC-kleuren


 

 

 

Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Shwe chi doe – traditionele wandtapijten uit Myanmar

Shwe chi doe (spreek uit: Sjwee jie doo) of Kalaga is een eeuwenoude wijze van wandkleden maken, zoals die nog steeds in Myanmar (het voormalige Birma) wordt beoefend. Alhoewel Shwe chi doe letterlijk met gouddraad borduren betekent, zijn de wandtapijten met deze naam gemaakt met diverse technieken, zoals borduurwerk, applicatie en quilten. In dit artikel gebruiken we de naam voor zowel de techniek als het wandtapijt.

Oorsprong
Shwe chi doe: prins op een bootHistorische bronnen uit de Chinese Tang-dynastie en tempelinscripties in de oude hoofdstad Bagan bevestigen het bestaan van deze techniek sinds meer dan duizend jaar. De oorsprong van de Shwe chi doe stamt waarschijnlijk uit India; de vaak gebruikte naam Kalaga betekent Indiaas tempelkleed en de Indiase techniek van spiegeltjes borduren (Shisha borduurwerk) doet enigszins aan Shwe chi doe denken. Toch is Shwe chi doe een geheel unieke handwerkstijl en veel veelzijdiger dan Shisha borduurwerk.
Over het algemeen is men het erover eens dat de Shwe chi doe techniek zijn hoogtepunt bereikte tijdens de regering van koning Mindon (1853-1878). De Shwe chi doe werden gemaakt voor de koninklijke familie, de adel en de tempels van Birma. De vervaardiging vond met name plaats in Mandalay, de laatste koninklijke hoofdstad van Birma, en het belangrijkste atelier stond binnen de muren van het koninklijke paleis aldaar.

Mandalay, muur en gracht van het koninklijk paleis

Nadat Birma veroverd was door de Engelsen en de laatste koning Thibaw verbannen werd naar India, stierf de techniek zo goed als uit omdat de vervaardiging van Shwe chi doe’s onder koninklijke patronage stond. In 1954 waren er in Birma slechts 64 mensen met kennis van deze techniek en slechts één meester kunstenaar, U Khin, die nog aan het hof had gewerkt. De levering door U Khin van een aantal Shwe chi doe’s aan Jim Thompson, de beroemde zijdekoning in Thailand, heeft waarschijnlijk de doorslag gegeven bij de opleving van deze kunstvorm.
Shwe chi doe van de Birmaanse leeuw of 'chinthe'Oorspronkelijk beeldden de Shwe chi doe’s verhalen af uit de Jataka (het levensverhaal van Boeddha) en in mindere mate de Ramayana en de geschiedenis van Burma. De meeste oude Shwe chi doe’s hebben dan ook een horizontaal formaat. Tegenwoordig worden ook populaire afbeeldingen zoals de olifant, de gestileerde Birmese leeuw chinte en de Birmese sterrentekens gebruikt. Men treft nu ook vaker kleden aan die vierkant zijn. De kleinere worden soms tot kussenhoes gemaakt.
Sinds de opleving van deze techniek in de laatste decennia worden nog steeds de meeste en mooiste Shwe chi doe’s in Mandalay en omgeving gemaakt. Daarnaast vindt men ook ateliers in Yangon (Rangoon) en zelfs in Chiangmai, Thailand. Omdat Myanmar weinig toerisme kent worden de meeste Shwe chi doe’s via Thailand verkocht, waardoor ten onrechte veel mensen denken dat het om Thaise wandkleden gaat.
Techniek
Shwe chi doe is een combinatie van technieken, zoals borduren, quilten / trapunto en applicatiewerk. Oorspronkelijke Shwe chi doe’s waren zeer kostbaar door het gebruik van goud- en zilverdraad (Nagahta), gouden en zilveren lovertjes (Kyair) en edelstenen. Tegenwoordig maakt men gebruik van goud- en zilvergekleurd metaaldraad en messing lovertjes, terwijl de edelstenen zijn vervangen door al dan niet gekleurd en verhit glas. Deze materialen worden nog steeds in kleine ateliers met de hand gemaakt. Voor de basisachtergrond van het kleed wordt zwart of soms donkerblauw of donkerrood fluweel gebruikt en de centrale figuren worden gemaakt van een lichte, katoenen stof, welke nadien worden opgevuld met kapok.

Afwerking van een shwe chi doe

Een Shwe chi doe atelier wordt geleid door een meester kunstenaar, die het ontwerp maakt en leiding geeft aan een groep arbeidsters, die ieder een bepaalde techniek uitoefenen. De artiest maakt het ontwerp en tekent deze op de katoenen stof, terwijl de overige, arbeidsintensieve werkzaamheden door zijn personeel wordt verricht. In totaal werken soms wel twintig mensen aan één Shwe chi doe. De productie bestaat uit de volgende stappen:
1. Als eerste wordt de zwartfluwelen achtergrondstof gespannen op een houten frame. Het ontwerp, bestaande uit de centrale figuren, motieven en borders, wordt door de meester artiest met krijt op het fluweel getekend. Daarna worden de centrale figuren geschetst op een katoenen stof die op een ander frame gespannen is. Pas als de centrale figuren geheel zijn versierd met lovertjes en borduurwerk, worden ze uitgeknipt.
Detail van een shwe chi doe2. Het fluweel wordt versierd met gouddraad, messing lovertjes en glazen steentjes. De gouddraad kan niet door de stof getrokken worden, omdat dan de metalen bekleding van de katoenen basisdraad af zou stropen. In plaats daarvan wordt de draad met kleine steekjes op de achtergrond vastgezet. De gouddraad wordt daarvoor om een houten spoel of brodse gewikkeld. Verder worden er katoenen, wollen en zijden garens gebruikt. Borduurwerk wordt alleen toegepast voor fijne details, zoals lijnen op de centrale figuren of de haren van een danser en een paardenstaart.
3. Wanneer de centrale figuren gedecoreerd zijn, worden ze uit de katoenen stof geknipt en op het fluweel vastgezet. Aan de rand houdt men een klein gaatje open, zodat de figuren met een houten stokje met kapok gevuld kunnen worden (trapunto). Bij oude Shwe chi doe’s vindt men deze techniek overigens niet terug. Daarna wordt de achtergrond tussen de centrale figuren en de borders opgevuld met decoraties van lovertjes en dikke draden.
4. Het gereedgekomen kleed wordt vervolgens van het frame afgehaald, de rand wordt afgewerkt en de achterkant wordt voorzien van een gladde stof om het borduurwerk te beschermen.
Onderhoud
Shwe chi doe op een kussenShwe chi doe’s zijn zeer kwetsbaar; ze kunnen niet gewassen of gestoomd worden. Door het gebruik van natuurlijke materialen kunnen ze verkleuren, waardoor het aan te bevelen is om ze op te hangen op een koele en niet te lichte plaats. Omdat de kleden driedimensionaal zijn, kunnen ze veel stof verzamelen. Het beste is om ze regelmatig met een zachte borstel voorzichtig af te borstelen. De allerbeste bescherming verkrijgt u wanneer ze achter glas worden ingelijst, maar dat haalt ook de charme van het kleed enigszins weg. Bij het inlijsten is het belangrijk dat het kleed goed gespannen wordt, omdat ze door het gewicht de neiging hebben te kreukelen of uit te zakken. Het mooiste is wanneer de stof, behalve aan de rand, ook in het midden wordt vastgezet aan de harde achtergrond, zodat het gewicht goed verdeeld wordt.
Meer informatie
www.siamtraders.com/html/burma/kalaga.html
DVD: Kalagas – Burmese Embroidered Tapestries (circa 45 minuten durende DVD over het productieproces van de Shwe chi doe)
Boek: Old and New Tapestries of Mandalay door Tin Myaing Thein – Oxford University Press

 


Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather