Archives

Yinka Shonibare MBE / Vlisco 1:1 Un à Un

Fake Death Picture (The Suicide - Manet), 2011, digital chromogenic print.

Afrikaanse dubbeltentoonstelling in het Museum Helmond

In het Museum Helmond is momenteel een dubbeltentoonstelling te zien met een Afrikaanse sfeer: tot 12 februari is er werk te zien van de Brits-Nigeriaanse kunstenaar Yinka Shonibare, die veel gebruik maakt van stoffen die het Helmondse textielbedrijf Vlisco vervaardigt voor de Afrikaanse markt. Nog een maand langer loopt de tentoonstelling over juist dit textielbedrijf.

Cannonball Heaven (detail), 2011.
Cannonball Heaven (detail), 2011.
Yinka Shonibare MBE – Paradise Beyond
Het oeuvre van de beroemde kunstenaar Yinka Shonibare MBE (Londen, 1962) wordt getypeerd door de toepassing van de kleurrijke, Afrikaans ogende stoffen en dessins van de Helmondse textielfabriek Vlisco. De ‘Dutch wax fabrics’ verwijzen in zijn installaties onder meer naar de kolonisatie van Afrika. De Vlisco-stoffen zijn gebaseerd op Indonesische batik en al meer dan een eeuw populair in West-Afrika. Sinds de jaren ’60 van de vorige eeuw staan de stoffen voor Afrikaanse identiteit en onafhankelijkheid en ondersteunen ze Shonibare’s motto: niets is wat het lijkt.
Van oorlog tot paradijs
In de tentoonstelling ‘Yinka Shonibare MBE – Paradise Beyond’ zijn sculpturen, installaties, collages, tekeningen, fotowerken en films uit de periode 2004-2016 te zien. De figuren in zijn werk zijn bevroren in hun beweging en gekleed in Victoriaanse kostuums, uitgevoerd in Vlisco stoffen. De kunstenaar belicht thema’s als ras, klasse, macht en migratie. Met zijn elegante, verleidelijke en humorvolle werken maakt hij deze gevoelige cultureel-maatschappelijke onderwerpen toegankelijk. Hierin speelt Shonibares interesse in de geschiedenis een belangrijke rol. De tentoonstelling laat zich lezen als een cyclus met periodes van geluk, conflict, revolutie en oorlog. De figuren zoeken naar een paradijs, verrijken zichzelf, worden verdreven, vluchten en streven opnieuw naar een paradijs. Zo herhaalt de cyclus, evenals de geschiedenis, zich telkens weer.
Little Rich Girls, 2010, Victoriaanse kinderkleding gemaakt van Dutch wax prints van Vlisco.
Little Rich Girls, 2010, Victoriaanse kinderkleding gemaakt van Dutch wax prints van Vlisco.
Yinka Shonibare (1962).
Yinka Shonibare (1962).
Yinka Shonibare werd geboren in Londen en verhuisde op 3-jarige leeftijd naar Nigeria. Hij studeerde in 1991 af aan Goldsmiths College (Londen) als één van de vertegenwoordigers van de ‘Young British Artists’. Zijn internationale doorbraak kwam met de deelname aan Documenta 11 in 2002. In 2004 werd hij genomineerd voor de prestigieuze Turner Prize en ontving in 2005 van de Britse koningin de eretitel Member of the ‘Most Excellent Order of the British Empire’ (MBE). Van 2010-2012 presenteerde hij zijn beroemd geworden ‘Nelson’s Ship in a Bottle’ op Trafalgar Square Londen. Shonibare exposeerde wereldwijd in vooraanstaande musea, en nu dus in Helmond, de thuisstad van Vlisco.
Nelson's Ship in a Bottle, 2010, Trafalgar Square, Londen.
Nelson’s Ship in a Bottle, 2010, Trafalgar Square, Londen.
Vlisco 1:1 Un à Un
In de tentoonstelling ‘Vlisco 1:1 Un à Un’ toont het textielbedrijf klassieke dessins, herinterpretaties en nieuwe ontwerpen. De expositie belicht vier aspecten: de geschiedenis van het bedrijf, productieprocessen, ontwerpprocessen en toepassing van de stoffen in mode en kunst. In deze presentatie, speciaal ontwikkeld voor het 170-jarig bestaan van Vlisco, ligt de nadruk op de boeiende visuele kwaliteiten van de stoffen en hun krachtige symboliek.
Vlisco, sinds 1846
Van oorsprong opgericht door een Duitse emigrant, nam in 1846 Pieter Fentener van Vlissingen de fabriek over en concentreerde zich op de export van katoenen, op batik geïnspireerde stoffen naar Nederlands-Indië. Afrikaanse KNIL-soldaten die terugkeerden naar hun vaderland namen wat lappen stof mee, die daar zeer in de smaak vielen. Doordat de koloniale overheid in Indië de lokale producenten beschermden, vond Vlisco in Afrika vanaf 1876 een belangrijke nieuwe exportmarkt en ging daarna snel, vaak in samenwerking met lokale handelaren, speciaal voor de Afrikaanse markt stoffen ontwerpen.
Behalve dat de stoffen heel kleurrijk zijn, bevatten ze soms details die je pas bij een tweede blik ziet.
Behalve dat de stoffen heel kleurrijk zijn, bevatten ze soms details die je pas bij een tweede blik ziet.
In oorsprong werd de katoenen stof met handstempels van een patroon voorzien. In 1906 kocht Vlisco een wasdrukmachine, waardoor de stoffen veel goedkoper gemaakt konden worden. De bedrukte patronen werden nog tot 1993 met handstempels nabewerkt, waardoor iedere lap stof een uniek karakter had. Na 1993 worden de stoffen geheel machinaal gemaakt. De naam ‘Vlisco’ werd overigens pas in 1970 ingevoerd en is een afkorting van Fentener van Vlissingen & Co. Sinds 2006 heeft Vlisco ook eigen winkels en produceert het ook mode en accessoires. De stoffen zijn internationaal bekend onder de noemer ‘Dutch wax fabrics’.
Adam and Eve, 2013 - foto Christian Glaeser.
Adam and Eve, 2013 – foto Christian Glaeser.
Rondleidingen
Bij de tentoonstellingen kunt u deelnemen aan de volgende rondleidingen: op zondag 11 december en vrijdag 20 januari. De rondleidingen starten om 14.30 uur, kosten € 2,00 en worden gegeven door de conservator. Naast de rondleidingen door de conservator zijn er tevens wekelijks instaprondleidingen op vrijdagochtend (11.00 uur) en op zondagmiddag (14.30 uur) in de Kunsthal. De kosten hiervoor zijn eveneens € 2,00 per persoon, exclusief entree. Aanmelden is niet nodig.
Openingstijden
Dinsdag t/m vrijdag van 10.00 – 17.00 uur
Zaterdag en zondag van 12.00 tot 17.00 uur

Bovenste foto: Fake Death Picture (The Suicide – Manet), 2011, digital chromogenic print.

Cannonball Heaven, 2011, installatie.
Cannonball Heaven, 2011, installatie.
Alien Woman on Flying Machine, 2011,150 x 450 x 400 cm, staal, aluminium, messing, Dutch wax printed cotton, rubber.
Alien Woman on Flying Machine, 2011,150 x 450 x 400 cm, staal, aluminium, messing, Dutch wax printed cotton, rubber.
Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Traditionele, indigo-geverfde stoffen uit Kano, Nigeria

Indigo - panorama over Kano
De Nigeriaanse stad Kano, gezien vanaf een heuvel.

De oude stad Kano in het noorden van Nigeria was ooit een belangrijke handelsstad waar de karavanen uit Noord-Afrika eindigden om hun inkopen te doen en deze weer dwars door de Sahara te vervoeren naar de door toearegs en berbers bevolkte gebieden. In de pre-industriële tijd was de productie van indigo-geverfde stoffen een van de belangrijkste bedrijvigheden van Kano en indigo-geverfde kleding werd in het gehele gebied van de Sahara gedragen.

Indigo - Kaart van Nigeria met Kano in het noorden
Kaart van Nigeria met Kano in het noorden.
Kano
Nog steeds is Kano een van de grootste steden van Nigeria met 1,2 miljoen inwoners. Het is het centrum van het islamitische deel van Nigeria en de laatste decennia politiek onrustig (er vonden in 2012 een aantal bomaanslagen plaats waarbij minstens honderd doden vielen). Het is een oude stad waar veel tradities bewaard bleven. Een deel van de oude, lemen ommuring is nog te zien. Noord-Nigeria wordt voornamelijk door Hausa bevolkt, die er lang geleden een aantal stadstaten stichtten, waaronder Kano.
Indigo
Al vijfhonderd jaar wordt er in Kano textiel geverfd met indigo, alhoewel vroeger deze techniek in veel meer plaatsen in West-Afrika voorkwam. Indigo is een kleurstof afkomstig van de indigo-plant (Indigofera tinctoria en Indigofera suffruticosa), een kleurstof die goed bestand is tegen wassen en slijtage. Traditioneel werd er daarom in Europa en Amerika werkkleding mee geverfd, nu bekend als jeans. Bijna overal ter wereld is indigo tegenwoordig vervangen door een chemische kleurstof.
Indigofera tinctoria de leverancier van de indigo-kleurstof
Indigofera tinctoria, de leverancier van de indigo-kleurstof.
Ook in Kano hebben de indigo-ververs veel concurrentie gekregen van industrieel vervaardigde kleding; in de koloniale tijd uit Europa en tegenwoordig goedkope geïmporteerde kleding uit China. Er zijn nu nog maar 150 indigo-putten in Kano en de laatste indigo-ververs overleven door twee markten: het toerisme en traditionele toepassingen, want bij belangrijke gelegenheden is traditionele indigo-kleding nog ‘verplicht’.
Techniek
De techniek van het indigo-verven is waarschijnlijk zo’n 500 jaar geleden geïntroduceerd door de Arabieren. Van Kano’s 150 verfputten in het atelier Kofor Mata (sinds 1898) zijn er nog een kleine vijftig in gebruik bij circa zestig indigo-ververs.
Indigo - Hausa mannen bij de indigo-verfputten in Kano
Hausa mannen bij de indigo-verfputten in Kano.
De putten zijn zo’n 4,5 meter diep en gevuld met een verfbad bestaande uit een combinatie van natuurlijke indigo, as van hout en kalium soda, die men twaalf dagen laat trekken. Tweemaal daags wordt deze mix zo’n 15 minuten stevig aangestampt met houten palen. Aan het eind worden resterende plantresten verwijderd en is de kleurstof klaar voor gebruik. De verfstof blijft zo’n jaar goed en kan aangevuld worden met organische stoffen, zoals een gele pulp van de zaden van een lokale boomsoort.
Indigo-verfputten in Kano, Noord-Nigeria
Indigo-verfputten in Kano, Nigeria.
De patronen in de stof worden gecreëerd met twee weglaattechnieken: afbinden en soms stiksels. Het afbinden wordt gedaan door knopen in de stof af te binden met concentrische cirkels. De blauwe kleur ontstaat doordat de indigo reageert met de lucht. Nadat de stof een tijd in de verfstof heeft gelegen wordt deze 30 – 45 seconden uit de verfstof gehaald en weer ondergedompeld. Dit wordt herhaald tot de stof de gewenste kleur blauw heeft bereikt.
Om lichtblauw te bereiken wordt de stof ongeveer anderhalf uur ondergedompeld en gelucht, navyblauw vergt ongeveer drie uur, licht-zwart circa vier uur en een intens donkerblauwe kleur wordt na zes uur bereikt. Indigo is een sterke kleurstof en heeft als voordeel dat het onverwarmd verwerkt kan worden. Het gebruik van een hechtmiddel is niet nodig.
Overleven
De indigoplant komt in bijna alle tropische gebieden veel voor en de traditie van indigo-verven is dan ook oorspronkelijk in grote delen van Afrika en Azië te vinden. De concurrentie van modern geproduceerde kleding heeft het traditionele indigo-verven echter geen goed gedaan.
De regering van Nigeria ondersteunt de indigo-productie omdat het aantrekkelijk is voor het toerisme, maar met een islamitische opstand gaande in naburige staten is promotie van het toerisme sowieso een hachelijke zaak. Het is daarom te hopen dat het gebruik van indigo-geverfde kleding door de eigen bevolking bij bijzondere gelegenheden deze mooie techniek in Kano in stand mag houden.
Indigo - Kofar Mata verfputten in Kano Noord-Nigeria - foto The Guardian
Kofar Mata verfputten in Kano met een voorbeeld van indigo-geverfde stof – foto The Guardian.

Deel dit artikel
FacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwitterredditpinterestlinkedintumblrmailby feather