Vrijborduren met menselijk haar, een Chinese, boeddhistisch geïnspireerde traditie

Haarborduurwerk is een van de juweeltjes van de Chinese borduurtraditie, welke al eeuwen wordt beoefend. Zoals de naam al aangeeft wordt er bij deze techniek geborduurd met menselijk haar, in de regel met dat van meisjes uit de Chinese etnische minderheidsgroepen (stammen die niet tot de Han-Chinezen behoren). Omdat Chinees haar meestal zwart is, wordt het ook wel ‘Moxiu’, zwartborduurwerk, genoemd.

Geschiedenis
Chinese historische figuur in zuiver Moxiu borduurwerk.
Chinese historische figuur in zuiver Moxiu borduurwerk.
Het Chinese haarborduurwerk stamt uit de Tang-dynastie (618 – 907), toen meisjes de gewoonte hadden hun lange haar af te knippen en te gebruiken voor een geborduurde afbeelding van de boeddha, als toonbeeld van hun boeddhistische vroomheid. Door een deel van hun lichaam, het haar, te gebruiken voor het borduren van een afbeelding van Kwanyin beoogden zij een speciale communicatie met Kwanyin. Gedurende de Ming- en Ching-dynastiën werd deze traditie echter langzaam zeldzamer.
Afbeelding van Kuanyin in Chinees haarborduurwerk
Afbeelding van Kuanyin in Chinees haarborduurwerk.
Pas in de jaren ’70 van de vorige eeuw onderging deze traditie weer een wederopbloei, waarbij ook modernere ontwerpen soms worden uitgevoerd. Een belangrijke oorzaak van het opbloeien van deze traditie ligt in de nieuwe populairiteit van de Kwanyin-verering van de laatste decennia in China. Kuanyin is een typische Chinese uiting van het mahayana-boeddhisme. Kuanyin is een vrouwelijke boddhisattva, een eerdere verschijningsvorm van de boeddha, die oneindige compassie (karuna) symboliseert.
Tegenwoordig wordt er niet meer exclusief gebruik gemaakt van zwart haar, maar ook allerlei tinten bruin en grijs haar en voor sommige details wordt zelfs wit haar geverfd, bijvoorbeeld om de lippen van Kuanyin (een vrouwelijke boddhisattva) te borduren met zachtroze gekleurd haar. Het meeste haar hiervoor wordt verzameld onder de etnische minderheden. Het meestvoorkomende haarborduurwerk is echter nog steeds Moxiu.
Een hedendaags centrum voor Chinees haarborduurwerk is te vinden in Dongtai, Jiangsu provincie. Er werken momenteel meer dan 10.000 mensen.
Werkwijze
Voor Chinees haarborduurwerk worden de lange, zwarte haren verzameld en gewassen in een mengsel van eigeel en water. In sommige gevallen wordt het haar geverfd, maar dan gebruikt men meestal lichtgrijs of wit haar. Dit haar wordt als draad gebruikt om te borduren op een fijngeweven stof van katoen, linnen, wol of zijde. De borduurstof wordt vaak met een natuurlijke kleurstof licht getint.
Vergroot detail van een afbeelding in modern Chinees haarborduurwerk.
Vergroot detail van een afbeelding in modern Chinees haarborduurwerk.
Het borduren met haar vergt veel ervaring, want haar is een heel ander soort draad dan zijde of katoen; het is stugger en breekbaar. Het is natuurlijk ook veel dunner dan gewoon borduurgaren, dus het vraagt om heel precies borduurwerk. Het borduurwerk is niet aftelbaar, maar vrijborduurwerk, zoals bij zijdeborduren. Als hulpmiddel wordt er op de stof eerst een patroon getekend. Door het speciale materiaal is het eindresultaat heel levendig en blijven de kleuren eeuwenlang bewaard.
Na het borduren wordt de achterkant van het werk beplakt met rijstpapier als extra conservering en het gehele borduurwerk op een grotere passe-partout geplakt.
Een klassiek afbeelding in Dongtai-haarborduurwerk.
Een klassiek afbeelding in Dongtai-haarborduurwerk.
Ontwerpen
Chinees haarborduurwerk valt tegenwoordig in twee soorten te verdelen: monochroom (zwart) borduurwerk en veelkleurig borduurwerk, waarbij in het laatste geval haren van diverse kleuren zijn gebruikt. Deze werkstukken zijn daardoor een stuk levendiger.
Haarborduurwerk met verschillende kleuren haar
Haarborduurwerk met verschillende kleuren haar.
De meest traditionele ontwerpen zijn gebaseerd op het Chinese (mahayana- en chan-) boeddhisme. Vaak wordt hiervoor een afbeelding van Kwanyin gebruikt, een Chinese boddhisattva.
Andere traditionele ontwerpen grijpen terug op de klassieke Chinese tradities, waarbij planten, dieren, landschappen en Chinese historische figuren worden geborduurd. De Chinese symboliek is uitgebreid. Zo staan pijnbomen, kraanvogels en perzikken voor lang leven en de vijfklauwige draak voor het keizerlijke.
Deze borduurwerken worden vaak als geschenk gegeven en worden als dusdanig hoog gewaardeerd, zowel om de symbolische en traditionele waarde als om het vele werk dat erin gestoken is.

Korte film over Chinees haarborduurwerk – film New Century Foundation.




Aantal keren gelezen: 11549.

Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *