Hoe Braziliaans is Braziliaans borduren eigenlijk?

Onder Braziliaans borduren verstaat men een driedimensionale borduurstijl waarbij veel gebruik wordt gemaakt van de bouillonsteek. Men borduurt met rayongaren op een fijne, niet-aftelbare en vaak enigszins glanzende weefstof. Rayon is een gladde, glanzende garensoort; de glans geeft het borduurwerk een extra dimensie door de weerkaatsing van het licht. Men gebruikt voor deze techniek origineel louter patronen van bloemen en planten. De gebruikte steken zijn zeker niet exclusief Braziliaans, maar zijn overgenomen van andere driedimensionale technieken, waaronder stumpwork. In welke zin is Braziliaans borduren eigenlijk wel Braziliaans?

Een grote verscheidenheid aan bloemen - foto Fun2stitch.
Een grote verscheidenheid aan bloemen – foto Fun2stitch.
Rayon
Laten we beginnen met het materiaal: rayon, vroeger wel kunstzijde en tegenwoordig vaker viscose genoemd. De belangrijkste producent van natuurzijde in Europa was vroeger Frankrijk, maar rond 1860 brak er in Frankrijk een ziekte uit die de zijderups trof. Terwijl de beroemde Pasteur onderzoek deed naar de bestrijding van de ziekte, ontdekte Graaf Hilaire de Chardonnet in 1884 een methode om een vervanging van zijde te maken op basis van cellulose, bijvoorbeeld uit houtpulp. Rayon is daarmee weliswaar een kunstmatig gemaakte garensoort, maar wel een natuurlijk materiaal, in tegenstelling tot bijvoorbeeld polyester.
In de decennia daarna ontstonden op verschillende plaatsen in de wereld fabrieken voor de productie van rayon, zoals deze garen vanaf 1924 algemeen bekend werd. In het midden van de twintigste eeuw ging ook Brazilië rayongarens produceren. Door een duistere speling van het lot ontdekte men juist in dit land dat de garens, door hun gladde oppervlak, uitstekend geschikt waren voor de diverse complexe steken die bij driedimensionaal borduren worden gebruikt. Sindsdien maakte het Braziliaanse borduren een grote bloei in dit land door. Rond de jaren ’60 werd het Braziliaans borduren ook – onder die naam – in de Verenigde Staten populair.
17de eeuws stumpwork.
17de eeuws stumpwork.
Stumpwork
Braziliaans borduren is een driedimensionale techniek (misschien kun je beter zeggen: stijl) die wel eens wordt vergeleken met stumpwork. Alhoewel er zeker steken worden gebruikt die ook bij stumpwork voorkomen, zijn er een aantal wezenlijke verschillen. Zo wordt bij stumpwork het driedimensionale effect mede bereikt met behulp van metaaldraad en het verhogen van de te borduren ondergrond met bijvoorbeeld vilt om op die manier meer reliëf in het werk te brengen. Bovendien worden er in stumpwork vaak mensen en dieren afgebeeld, wat bij Braziliaans borduurwerk niet voorkomt. Stumpwork is ook een veel oudere traditie: het stamt uit het Engeland van de 16de eeuw.
Duidelijk is te zien hoe de bloemen met een bouillonsteek zijn gemaakt.
Duidelijk is te zien hoe de bloemen met een bouillonsteek zijn gemaakt.
Kleurrijk als een Braziliaans carnaval
Het gebruik van de glanzende garens in vaak felle kleuren, vaak ook geborduurd op een glanzende ondergrond, maakt dat Braziliaans borduurwerk er nogal uitspringt. In een schemerige salon in Noord-Europa zou een object in Braziliaans borduurwerk soms wat al te opvallend zijn, maar in de felle zon van Brazilië doen deze heldere kleuren het erg goed en passen goed bij de landsaard. Wie de eerste stappen heeft gezet om materiaal, techniek en patronen samen te voegen tot wat we nu Braziliaans borduren noemen valt niet meer te achterhalen, maar feit is dat deze stijl goed bij het zonnige Brazilië past en daar bloeit als de prachtig geborduurde bloemen die het onderwerp ervan vormen.
Ontwerp van de website van de Brasilian International Guild.
Ontwerp van de website van de Brasilian International Guild.
Techniek
Braziliaans borduurwerk wordt geborduurd op een effen geweven, soms glanzende stof, gespannen in een borduurring of -raam. Er wordt een veelheid aan steken, afkomstig uit andere technieken, gebruikt, waarbij de bouillonsteek typerend is. Kenmerkend is het gebruik van rayongaren, dat in Nederland overigens niet zo makkelijk te verkrijgen is. Als alternatief kunt u zijden borduurgaren gebruiken, zoals Madeira. Belangrijk voordat u begint is dat u eerst even goed naar het garen kijkt.
S- en Z-getwijnd garen.
S- en Z-getwijnd garen.
S- en Z-getwijnd garen
Behalve het gladde oppervlak van rayongaren is een ander kenmerk namelijk de manier van twijnen, de manier waarop de draadjes, waaruit het garen bestaat, in elkaar zijn gedraaid; getwijnd. Als u een stukje garen verticaal houdt en van dichtbij bekijkt, ziet u dat het garen bestaat uit verschillende draadjes, die in elkaar zijn gedraaid, net zoals bijvoorbeeld een scheepstouw. U kunt die draadjes, door in tegengestelde richting te draaien, zelfs uit elkaar draaien. Het meeste garen, zoals bijvoorbeeld katoenen perlé, is zo getwijnd dat de draadjes van linksboven naar rechtsonder lopen: S-getwijnd garen. Bij rayondraad is dit juist andersom: van rechtsboven naar linksonder, dus Z-getwijnd. Dit is belangrijk om rekening mee te houden, want als u bijvoorbeeld een bouillonsteek maakt, kunt u het beste het garen met de klok mee om de naald wikkelen, omdat anders de draadjes, waaruit het garen bestaat, uit elkaar kunnen gaan staan, wat het effect vertroebeld.
Steken
Om blaadjes, bloemblaadjes, takjes, meeldraden en andere onderdelen van bloemen en planten zo natuurgetrouw mogelijk na te bootsen wordt gebruik gemaakt van een veelheid aan steken, waarvan we er hier een aantal laten zien:

Demonstratie van de bouillonsteek – video door Needle & Threat.

Bouillonsteek.
Bouillonsteek.
Bloem gemaakt met bouillonsteken.
Bloem gemaakt met bouillonsteken.
Bouillonsteek
Een bouillonsteek maakt u het makkelijkste met een naald waarbij het oog niet breder is dan de naald zelf. Steek naald met draad van onderaf door de stof (A) en op de gewenste afstand (5-8 mm) weer door stof (B) om de punt van de naald weer bij A naar boven te halen. Wikkel de draad zo vaak om de naald totdat u de breedte van A-B op de naald heeft, haal de naald door de zo gevormde lusjes en haal deze bij B weer door de stof. U kunt de draad strak aantrekken, zodat de bouillonsteek plat op de stof ligt, of met iets meer lusjes niet helemaal aantrekken voor een meer driedimensionaal effect.
Franse knoop-steek.
Franse knoop-steek.
Bloem gemaakt met de Franse knoop-steek.
Bloem gemaakt met de Franse knoop-steek.
Franse knoop-steek
De Franse knoop-steek lijkt wel op de bouillonsteek, maar u wikkelt de draad slechts één of twee keer om de naald en er is bijna geen afstand tussen A en B.

 

 

Madedeliefjessteek.
Madedeliefjessteek.
Madeliefjessteek (losse kettingsteek)
Breng de naald naar boven door A en steek hem vlakbij weer door de stof naar onderen. Steek de punt van de naald op de gewenste afstand bij B door de stof en haal de draad onder de punt door.
Bloemblaadjes uitgevoerd in madeliefjessteek in twee kleuren.
Bloemblaadjes uitgevoerd in madeliefjessteek in twee kleuren.
Steek de naald direct een draadje verder weer door de stof naar onder om zo te lus vast te zetten. U kunt nu de draad strak aantrekken, waardoor u een soort dubbel streepje krijgt, of wat losser, waardoor er een ovaaltje ontstaat.
Steelsteek.
Steelsteek.
Steelsteek
De steelsteek gebruikt u overal waar u een ononderbroken lijn wilt hebben en bijvoorbeeld ook voor takjes, meeldraden en dergelijke. Het werkt het beste wanneer u op de stof de lijn eerst tekent. U haalt de naald met draad door de stof naar boven bij A en op de gewenste afstand steekt u de naald bij B weer door de stof en haalt hem iets voor B weer naar boven. Door de naald telkens aan één kant van de getekende lijn naar boven te halen en aan de andere kant van de lijn naar onder verdwijnt de getekende lijn onder de draad.
Satijnsteek.
Satijnsteek.
Satijnsteek
De satijnsteek wordt gebruikt om vlakken op te vullen, bijvoorbeeld bij blaadjes. Teken de contouren van het blaadje eerst op de stof en teken de nerf in het midden. Vervolgens vult u eerst de ene helft van het blad op en daarna de andere helft. Meer diepte krijgt u wanneer u dit met twee kleuren doet: van de nerf tot halverwege het blad met een lichtere kleur en de rand van het blad met een donkerder kleur.
Aardbei in madeliefjessteken in twee kleuren.
Aardbei in madeliefjessteken in twee kleuren.
Met deze vijf steken kunt u al prachtige boeketten borduren, maar er zijn natuurlijk nog veel meer steken toe te passen. Op deze pagina van de Brazilian Dimensional Embroidery International Guild met ontwerpen voor Braziliaans borduren kunt u alvast wat inspiratie opdoen.
Links
Brazilian Dimensional Embroidery International Guild – internationale vereniging van geïnteresseerden in Braziliaans borduren.
RosalieWakefield-Millefiori – weblog over Braziliaans borduren.
EdMar Co. – fabrikant van rayon borduurgarens.
Braziliaans borduurwerk door Diana Maria Castro.
Braziliaans borduurwerk door Diana Maria Castro.




Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Fair Isle breien, ontstaan op een kruispunt van scheepvaartroutes

Fair Isle is een beroemde techniek om al rondbreiend jacquardbreiwerk te maken, waarbij het basiskenmerk is dat er nooit meer dan twee kleuren in één rij (toer) voorkomen. Deze techniek dankt zijn naam aan een piepklein eilandje in de Noordzee met tegenwoordig slechts zestig inwoners: Fair Isle. Hoe kan het dat een techniek die nu wereldwijd bekend is ontstaan is in zo een uithoek? Dat is een boeiend verhaal.

Luchtfoto van Fair Isle.
Luchtfoto van Fair Isle.
Een eilandje in de oceaan
Fair Isle is het meest zuidelijke van de Shetland Eilanden, die ongeveer op de grens van de Noordzee en de Atlantische Oceaan liggen. Fair Isle is het meest afgelegen eiland van Groot-Brittannië en ligt ongeveer even ver van het vasteland van Schotland als van Bergen in Noorwegen. Het eilandje is nog geen 8 km2 groot, maar ondanks dat al sinds het Bronzen Tijdperk bewoond. In ‘betere tijden’ woonden er meer dan 400 mensen op, tegenwoordig ongeveer zestig. Fair Isle was oorspronkelijk onderdeel van het Noors-Deense koninkrijk (de oud-Noorse naam is Friðarey), maar werd in 1648 Schots en vervolgens in 1707 Brits.
Fair Isle is van nature een arm eiland. Landbouw is alleen mogelijk binnen ommuurde percelen, om de gewassen tegen de altijd aanwezige zeewind te beschermen. Verder leven de bewoners van schapenteelt en visserij. De schapen op Fair Isle geven een mooie, zachte kwaliteit wol af, die ongeschikt is om te weven, maar waar wel heel goed mee gebreid kan worden. Al eeuwenlang wordt er hier door de vrouwelijke bevolking gebreid op alle momenten dat er geen tijd aan de landbouw besteed hoeft te worden (‘s avonds en ‘s winters). De productie overtreft de eigen behoefte verre, dus werd een groot deel geëxporteerd.
Locatie van de Shetland Eilanden.
Locatie van de Shetland Eilanden.
Inspiratie van overzee
Strategisch gelegen tussen Schotland en Noorwegen liggen de Shetlands van oudsher op een aantal belangrijke zeevaartroutes, onder andere van de Hanze, van de Nederlandse haringvloot en van ieder schip dat het Kanaal van Dover, waar menig zeeslag zich afspeelde, wilde ontlopen. Ook de beroemde Spaanse Armada kwam, op de vlucht van een gecombineerd Nederlands-Engelse vloot, om Schotland heen langs de Shetlands. Het commandoschip van de Armada, El Gran Grifón, strandde in 1588 zelfs op de kust van Fair Isle en brak in tweeën. De ongeveer 200 bemanningsleden die dit overleefden brachten een akelige winter op het eiland door, waarbij een deel door de bewoners werden vermoord.
Fair Isle trui met het bekende OXO-patroon - foto jgthi.com.
Fair Isle trui met het bekende OXO-patroon – foto jgthi.com.
Een hardnekkig verhaal doet de ronde dat de overlevenden van El Gran Grifón de bewoners van Fair Isle leerden te jacquardbreien en hen ook de kenmerkende patronen bijbrachten die nu als typisch Fair Isle breiwerk bekend staan. Alhoewel het niet ongebruikelijk was dat zeelieden breiden wanneer ze niet aan dek nodig waren, bestaat er geen wetenschappelijk bewijs dat de Spaanse zeelieden de bewoners van Fair Isle hebben geïnspireerd tot het nu bekende meerkleurige breiwerk. Er is geen enkele bron die bevestigt dat er voor 1850 op de Shetlands of Fair Isle überhaupt meerkleurig werd gebreid.
Uit nood geboren
De oudste afbeelding van Fair Isle breiwerk met het bekende OXO-patroon (zie hieronder bij ‘patronen’) stamt uit 1857. Het is een Nederlandse lithografie met de afbeelding van twee schippers die een gebreide muts met een Fair Isle-patroon dragen. Op de Shetlands werd van oudsher effen breiwerk gemaakt en veelal verhandeld met zeelui die de Shetlands aandeden en dit ruilden tegen goederen die niet op de Shetlands verkrijgbaar waren. In de 19de eeuw ontdekte men echter een methode om machinaal breiwerk te maken, waardoor de productie van effen breiwerk zich naar het vasteland van Groot-Brittannië verplaatste en de vraag naar handgebreide artikelen op de Shetlands ineenstortte.
Shetlands kantbreiwerk - foto Fiddle Stick Knitting.
Shetlands kantbreiwerk – foto Fiddle Stick Knitting.
Op ‘mainland Shetland’ stapte men toen geleidelijk over op kant- of kunstbreiwerk, dat toen nog niet machinaal gemaakt kon worden. Met name de gebreide kanten sjaals werden in het Victoriaanse tijdperk erg populair onder de gegoede burgerij. Op Fair Isle, het meest afgelegen eiland van de Shetlands, ging men het langste door met effen breiwerk. De oudste voorbeelden van Fair Isle breiwerk zoals we dat nu kennen stammen alle van rond 1850. Het bekende OXO-patroon is duidelijk herkenbaar en de breiwerken zijn technisch hoogstaand. Ze zijn echter niet gemaakt van Shetlands wol. Het meest aannemelijke is dat ze afkomstig zijn van een van de landen rond de Oostzee; Finland of Estland bijvoorbeeld.
Over het algemeen wordt nu aangenomen dat de bewoners van zeelieden enkele voorbeelden van dit Baltische breiwerk in handen kregen en hierdoor geïnspireerd raakten. Immers, ook jacquardbreiwerk kon toen nog niet machinaal gemaakt worden, dus dit was een mooie vervanging van het niet meer commerciële effen breiwerk. De eerste foto’s en schriftelijke getuigenissen van het typische Fair Isle breiwerk duiken op vanaf 1880.
De Prince of Wales in Fair Isle-trui maakte deze techniek op slag beroemd.
De Prince of Wales in Fair Isle-trui maakte deze techniek op slag beroemd.
Fair Isle wordt beroemd
Aan het begin van de 20ste eeuw was Fair Isle breiwerk nauwelijks bekend. Zeelieden en toeristen namen het soms mee als een soort exotisch souvenir van een ver weg gelegen eiland; volkskunst en dus allesbehalve modieus. Twintig jaar later wilde iedereen een Fair Isle trui. Daar lag een doorslaggevende marketingactie aan ten grondslag, iets wat we tegenwoordig ‘product placement’ zouden noemen: in 1921 bood de handelaar James A. Smith van Lerwick, Shetland, aan de Prince of Wales (de latere koning Edward VIII), een Fair Isle trui aan. De prins droeg deze trui op de St. Andrews Golf Club en is met die trui ook op een schilderij vereeuwigd. Als trendsetter op het gebied van mode is de Prince of Wales doorslaggevend geweest bij het beroemd worden van Fair Isle breiwerk.
Shetland en Fair Isle
De aanduidingen ‘Shetland’ en ‘Fair Isle’ voor breiwerk lopen op een verwarrende manier door elkaar. Toen rond het midden van de 19de eeuw de vraag naar handgebreid effen breiwerk daalde door de opkomst van machinaal breiwerk, stapten de bewoners van Shetland over op kantbreiwerk en die van Fair Isle op hun versie van jacquardbreiwerk. Medio 1910 werd het echter mogelijk om ook kantbreiwerk machinaal te maken en bleef er slechts een beperkte vraag over naar het allerfijnste handgemaakte kantbreiwerk van Shetland. Nadat in de twintiger jaren het Fair Isle breien zo populair werd ging men ook op de Shetlands dit breiwerk maken. Die hooguit 200 breisters op Fair Isle konden de vraag immers bij lange niet aan. Maar ook als dit jacquardbreiwerk in de stijl van Fair Isle van Shetland komt, noemt men dit toch Fair Isle breiwerk.
Tel het maar na: altijd slechts twee kleuren op een rij.
Tel het maar na: altijd slechts twee kleuren op een rij.
Wat weinig mensen weten is dat er ook jacquardbreiwerk bestaat in een eigen traditie van (mainland) Shetland. Het gaat hier om heel eenvoudige patronen, altijd maar één patroon per werkstuk, in maximaal twee kleuren. Dit breiwerk werd hoofdzakelijk voor eigen gebruik gemaakt.
Techniek
Het meerkleurige Fair Isle breien wordt gemaakt met een techniek die in het Engels ‘stranded knitting’ wordt genoemd en in Nederland jacquardbreiwerk of inbreiwerk. Daarbij worden twee kleuren garen afgewisseld: één wordt gebreid, de andere kleur loopt aan de achterkant mee. De gedetailleerde Fair Isle-patronen zorgen ervoor dat er vaak van kleur wordt gewisseld en de lussen aan de achterkant daardoor kort blijven. Doordat er twee draden per toer worden gebruikt levert dit extra dik en warm breiwerk op; niet echt geschikt voor dikke garens dus.


Jacquardbreien (Engels: stranded knitting) – video KnitPicks.

Fair Isle wordt per definitie rondgebreid. Dat heeft als voordeel dat de goede kant van het breiwerk tijdens het breien altijd zichtbaar blijft en er dus goed zicht is op de patronen die ontstaan. Het levert bovendien een minimum aan naden op, waardoor er een mooier eindresultaat is.
Teltekening van diverse Fair Isle motieven - afbeelding Alexandru Remus.
Teltekening van diverse Fair Isle motieven – afbeelding Alexandru Remus.
Patronen
Fair Isle patronen zijn geometrische patronen met maximaal twee kleuren op een rij; één kleur wordt gebreid, de ander loopt achterlangs. De patronen zijn zo opgebouwd dat er zeer regelmatig van kleur wordt gewisseld. De langste overspanning van één kleur is maximaal zeven steken. Zo blijven de lussen van de niet gebreide kleur aan de achterkant kort, wat een mooi, regelmatig breiwerk oplevert.
Veel gebruikte patronen is het zogenaamde OXO-patroon, achthoeken en x-en die elkaar afwisselen, en de Noorse ster. Daarnaast zijn er ontelbaar veel andere patronen, waarvan het kenmerk veelal is dat ze symmetrisch, dubbel-symmetrisch of zelfs vierzijdig symmetrisch zijn. Een ander kenmerk van Fair Isle breiwerk is dat de patronen doorlopen; ze worden niet halverwege aan het eind afgebroken. Dat betekent dat ieder patroon in een werkstuk deelbaar moet zijn op het totaal aantal steken van één rij: als de omvang van een trui 280 steken telt kunt u dus gebruik maken van patronen die 7, 8, 14 of 28 steken breed zijn, maar niet een van 16 steken. Goed rekenwerk vooraf is dus belangrijk.
Fair Isle patronen, in drie banen komt het OXO-motief voor.
Fair Isle patronen, in drie banen komt het OXO-motief voor.
Kleuren
Er liepen op Fair Isle oorspronkelijk schapen rond in allerlei kleuren, zelfs meer dan we tegenwoordig kunnen voorstellen. Met de introductie van kunstmatige kleurstoffen zijn de schapen tegenwoordig allemaal lichtbeige, een kleur die zich goed laat verven. Ondanks de oneindige beschikbaarheid van kleuren garens blijven twee regels overeind: 1) nooit meer dan twee kleuren op een rij, en 2) de kleuren volgen de symmetrie van het patroon, dus als een patroon 17 rijen hoog is en op rij 1 wordt bruin en groen gebruikt, dan komen die twee kleuren ook weer in rij 17 terug.
Fair Isle baret.
Fair Isle baret.
Binnen die twee regels is verder van alles mogelijk en deze hoeven dan ook geen beperking van uw creativiteit te zijn. Veel Fair Isle breistukken bevatten tot 20 kleuren, alhoewel een trui in slechts twee kleuren nog steeds een Fair Isle trui kan zijn. Alhoewel de mogelijkheden sinds de invoering van geverfde garens onnoemelijk vergroot zijn, geeft men over het algemeen de voorkeur aan ‘natuurlijke’ kleuren. Wat zeg nu zelf: zo’n mooie, traditionele Fair Isle trui in fluorescerende kleuren, dat geeft toch geen pas?
Boeken
Alice Starmore – Book of Fair Isle Knitting
Ann Feitelson – The Art of Fair Isle Knitting
Sheila McGregor – Traditional Fair Isle Knitting
Websites
KnitPicks – Fair Isle or Stranded Knitting
Virtual Yarns – breipakketten van o.a. Fair Isle werkstukken van Alice Starmore
Het oudst bekend boek met Fair Isle-patronen - foto Shetland Museum.
Het oudst bekend boek met Fair Isle-patronen – foto Shetland Museum.




Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

De ‘Tarkhan Dress’ uit oud-Egypte blijkt het oudste geweven kledingstuk ter wereld

Een in 1913 door de Engelse egyptoloog Flinders Petrie gevonden linnen hemd met V-hals blijkt na koolstofdatering het oudste geweven kledingstuk ter wereld te zijn. Het hemd, waarvan de oorspronkelijke lengte niet te bepalen is, werd in 1913 in een graf uit de Eerste Dynastie gevonden in het grafveld van Tarkhan, circa 50 km ten zuiden van Cairo, en naar Engeland verzonden. Het materiaal van het kledingstuk is geweven linnen, op het bovenstuk en de mouwen geplooid en door middel van naden getailleerd. Gezien de maat heeft het waarschijnlijk aan een tiener of slanke vrouw toebehoord.

Linnen tuniek, gevonden in een graf uit het einde van het Oude Koninkrijk (crica 2686 - 2181 voor het begin van onze jaartelling) - Petrie 1898.
Linnen tuniek, gevonden in een graf uit het einde van het Oude Koninkrijk (crica 2686 – 2181 voor het begin van onze jaartelling) – Petrie 1898.
Kleding uit het oude Egypte
Dankzij het droge klimaat in Egypte bestaan er nog redelijk wat voorbeelden van oud-Egyptische kledingstukken en ander textiel, met name in graven gevonden. Egyptische kleding was eenvoudig van model en bijna altijd van linnen gemaakt. Afhankelijk van de maatschappelijke klasse varieerde de fijnheid van het weefsel.
Omdat vlas, waar linnen van gemaakt wordt, moeilijk is te verven, was de meeste kleding in naturel kleur, hooguit voorzien van enkele draadjes gekleurd linnen ter decoratie. Soms werd het linnen gebleekt door de gewassen linnen in de zon te laten drogen. Pas in de nadagen van het Egyptische rijk werd kleding ook van wol gemaakt, maar linnen is, doordat het koel aanvoelt, veel geschikter in het Egyptische klimaat.
Model van een oud-Egyptische weverij, gevonden in de graftombe van Meketre - foto National Geographic.
Model van een oud-Egyptische weverij, gevonden in de graftombe van Meketre – foto National Geographic.
Techniek
Het Egyptische linnen stond bekend om zijn fijne kwaliteit; ze hadden een unieke techniek om heel fijne draden te spinnen. De vlasvezels werden daartoe eerst met de hand aan elkaar gedraaid, waarna twee van zulke draden in elkaar werden gedraaid. Vervolgens werden deze draden met een spintol gesponnen. De fijnste kwaliteit geweven linnen was soms bijna doorzichtig, zoals blijkt uit verhalen uit de oud-Egyptische mythologie.
Egyptisch linnen werd thuis geweven of in ateliers op het landgoed van rijkere families. Van oorsprong werd dit werk door vrouwen op horizontale weefgetouwen gedaan, dat met houten pinnen in de grond was verankerd. In het Nieuwe Rijk kwam het verticale weefgetouw in zwang en op dat getouw werd juist door mannen geweven.
De verschillende stadia van de productie van linnen in het oude Egypte.
De verschillende stadia van de productie van linnen in het oude Egypte.
Kledingstijl
De stijl van kleding varieerde weinig, of het nu door boeren of de rijken onder de bevolking werd gedragen. Mannen droegen over het algemeen een omslagdoek, die in het Oude Rijk boven de knie eindigde en in het Midden en Nieuwe Rijk tot aan de kuit reikte.
De kleding verschilde in model nauwelijks in de diverse maatschappelijke klassen, maar wel in de kwaliteit van het linnen.
De kleding verschilde in model nauwelijks in de diverse maatschappelijke klassen, maar wel in de kwaliteit van het linnen.
Vrouwen droegen strakke, enkellange gewaden die met banden over de schouder of om de hals omhoog werden gehouden. Sommige jurken hadden korte mouwen of de vrouwen droegen een omslagdoek over de schouders. Latere voorbeelden waren voorzien van verticale fijne plooien en soms franje aan de randen. Er kwamen zelden naden voor in Egyptische kleding; de kleding werd met een gordel samengehouden.
Farao’s, zoals bijvoorbeeld te zien in het graf van Toetanchamon, en priesters droegen soms dierenhuiden, met name luipaardvellen. Aan de voeten werden soms sandalen gedragen, gemaakt van leer of plantenvezel. Heel vaak ging men echter ook blootsvoets.
Kleding van het Oude tot het Nieuwe Rijk in Egypte - tekening Crystalinks.
Kleding van het Oude tot het Nieuwe Rijk in Egypte – tekening Crystalinks.
De Tarkhan Jurk
De unieke ouderdom van de Tarkhan Dress werd pas laat ontdekt. Na de vondst in 1913 door Flinders Petrie werd het kledingstuk naar Londen verscheept, waar het tot 1977 met wat andere kleding opgeslagen heeft gelegen. De kleding is toen naar het Victoria and Albert Museum gebracht voor conservering. Alhoewel ook toen al vermoed werd dat de Tarkhan Dress zeer oud was, was de techniek van koolstofdatering nog onvoldoende gevorderd om zekerheid te verschaffen.
Een team van de Universiteit van Oxford onder leiding van dr. Michael Dee gebruikte in 2015 een vezel van 2,24 mg om vast te stellen hoeveel koolstof-14 isotoop aanwezig was in de vezel. Koolstof-14 isotoop is aanwezig in alle organische materialen en neemt gedurende de tijd langzaam af. Hoe minder koolstof-14, hoe ouder het materiaal is. Uit dit onderzoek bleek dat de Tarkhan Dress gemaakt is tussen 3482 en 3102 voor het begin van onze jaartelling met 95% zekerheid. Recent is het onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift Antiquity gepubliceerd.
De bovenkant en de mouwen van de Tarkhan Dress is van geplooid linnen.
De bovenkant en de mouwen van de Tarkhan Dress is van geplooid linnen.
Het kledingstuk stamt daarmee waarschijnlijk nog van voor de Eerste Dynastie en is met bijna 5500 jaar het oudste geweven kledingstuk bekend. De jurk is gemaakt van drie geweven stukken linnen met een lichtgrijs streepje, aan elkaar genaaid, en de mouwen en het bovenstuk zijn voorzien van plooien. Sporen tonen aan dat het kledingstuk ooit gedragen is. De Tarkhanjurk wordt momenteel tentoongesteld in het UCL Petrie Museum of Egyptian Archaeology in Londen.
Bronnen: University College London, Antiquity, Crystalinks.
Twee houten spindels, circa 1850 - 1750 voor het begin van onze jaartelling.
Twee houten spindels, circa 1850 – 1750 voor het begin van onze jaartelling.
Vier elegant geklede dames in geplooide lange jurken met een bediende - muurschildering in het graf van Nebamun, Thebe, 1400 voor het begin van onze jaartelling.
Vier elegant geklede dames in geplooide lange jurken met een bediende – muurschildering in het graf van Nebamun, Thebe, 1400 voor het begin van onze jaartelling.




Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather

Het Wandtapijt van de Apocalyps uit 1382, het grootste geweven wandkleed ter wereld

In het westen van Frankrijk, aan de rivier de Maine, ligt in de stad Angers een imposant kasteel uit de 13de eeuw, het Château d’Angers, ooit het stamslot van de hertogen van Anjou, een van de belangrijkste adellijke families van Frankrijk. Op het 25.000 m2 grote terrein van het kasteel bevindt zich een speciale galerij, gebouwd om het Tenture de l’Apocalypse (het Wandtapijt van de Apocalyps) tentoon te stellen. Dit bijzondere wandtapijt is in de jaren 1377 tot 1382 geweven in opdracht van Louis I, hertog van Anjou. Met een lengte van 103 meter en hoogte van 4,5 meter is het Wandtapijt van de Apocalyps het grootste geweven wandtapijt ter wereld.

Luchtfoto van het Château d'Angers.
Luchtfoto van het Château d’Angers.
Geschiedenis van het ontstaan
De plaats Angers werd in 1204 veroverd door de Franse koning Phillipe II en in de jaren 1240-1250 liet zijn kleinzoon, koning Louis IX, op de plaats van een eeuwenoud fort het enorme kasteel van Angers bouwen, 25.000 m2 groot en voorzien van 17 massieve torens. Het kasteel werd het stamslot van de hertogen van Anjou, waaruit zowel het Engelse koningshuis Plantagenêt als het koningshuis Anjou-Sicilië zou voortkomen. Alhoewel het kasteel in de 800 jaar sindsdien vele slagen en oorlogen heeft meegemaakt en tijdens de Tweede Wereldoorlog ernstig beschadigd raakte, zijn de muren en torens nog steeds indrukwekkend.
St. Michael bevecht de draak.
St. Michael bevecht de draak.
De Derde Ruiter van de Apocalyps, Dieu et majesté.
De Derde Ruiter van de Apocalyps, Dieu et majesté.
Het Tenture de l’Apocalypse werd gemaakt in opdracht van Louis I, hertog van Anjou en broer van koning Charles V (‘de Wijze’) van Frankrijk. Hij gaf medio 1375 aan zijn Vlaamse hofschilder Jan van Bondolf (Jean Bondol) opdracht om de tekeningen voor het kleed te maken (de kartons, zoals die als basis voor het weven van een wandtapijt werden gebruikt) en het wandtapijt werd in slechts vijf jaar, tussen 1377 en 1382, in Parijs in het atelier van Nicholas Bataille geweven.
Een combinatie van legende en realiteit
De afbeelding van de Apocalyps is een weergave van de Openbaringen van Johannes uit waarschijnlijk de eerste eeuw van onze jaartelling. Zoals alle oude weergaven van Bijbelse taferelen zijn ook de afbeeldingen op dit wandtapijt sterk beïnvloed door die tijd, met name door de gebeurtenissen tijdens de Honderdjarige Oorlog tussen Frankrijk en Engeland (1337-1453). Op veel afbeeldingen is te zien welke verschrikkingen de oorlog aanrichtte.
Tenture de l'Apocalypse, weergave van de verschrikkingen van de Honderdjarige Oorlog - foto Remi Jouan.
Tenture de l’Apocalypse, weergave van de verschrikkingen van de Honderdjarige Oorlog – foto Remi Jouan.
Het wandtapijt bestond van oorsprong uit zes delen van 24 meter breed en 6,1 meter hoog. Ieder deel begon met een grote afbeelding over de gehele hoogte van het tapijt en werd opgevolgd door twee horizontale rijen van ieder zeven afbeeldingen, 90 in totaal dus. Hiervan hebben slechts 71 afbeeldingen de eeuwen overleefd.
Twee detailopnamen van het tapijt, een haas dat in en uit zijn hol kruipt - foto Jean-Pierre Dalbéra.
Twee detailopnamen van het tapijt, een konijn dat in en uit zijn hol kruipt – foto Jean-Pierre Dalbéra.
De Vierde Ruiter van de Apocalyps, de Dood.
De Vierde Ruiter van de Apocalyps, de Dood.
Materiaal en afbeeldingen
Het tapijt is geweven met wollen en zijden garens en aangevuld met goud- en zilverdraad. De dominante kleuren zijn rood, blauw en beige, ondersteund met groen en oranje. De kleuren zijn in de loop der eeuwen natuurlijk wat fletser geworden, maar de afbeeldingen zijn nog steeds duidelijk te onderscheiden.
Jan van Bondolf’s ontwerp is in de stijl van de toenmalige Frans-Vlaamse school, met levendige, realistische figuren op iets groter dan menselijk formaat op een rustige achtergrond. De figuren stralen veel energie uit en zijn zeer indrukwekkend, mede door het formaat van het tapijt. Voor zijn tijd is het ontwerp redelijk vooruitstrevend, wat bijvoorbeeld te zien is aan de Vierde Ruiter van de Apocalyps, de Dood. Deze is afgebeeld als een lijk in sterke mate van ontbinding, hetgeen Engelse invloed verraadt, in tegenstelling tot de Franse gewoonte om de Dood als een gewone ruiter af te beelden.
La Grande Prostituée sur les eaux, afbeelding uit het vijfde deel van het kleed - foto Jean-Pierre Dalbéra.
La Grande Prostituée sur les eaux, afbeelding uit het vijfde deel van het kleed – foto Jean-Pierre Dalbéra.
Een wonder dat het tapijt nog bestaat
De hertogen van Anjou hebben het tapijt ongeveer een eeuw in bezit gehouden. In 1480 vermaakte hertog René van Anjou het tapijt aan de Kathedraal van Angers, waar het verbleef tot de Franse Revolutie. Tijdens de Franse Revolutie werd de kathedraal geplunderd en het tapijt in stukken geknipt en voor allerlei doeleinden gebruikt: als vloerkleed, isolatiemateriaal in muren en om sinaasappelbomen tijdens de winter af te dekken om ze tegen de vorst te beschermen. Overigens werden in die tijd veel wandtapijten verbrand om het goud en zilver eruit terug te winnen en te gelde te maken.
De overgebleven 71 delen werden in 1848 ontdekt, hersteld en in 1870 aan de kathedraal teruggegeven en daar weer tentoongesteld. De omstandigheden in de kathedraal waren verre van ideaal en in 1954 werd het tapijt teruggebracht naar de originele verblijfplaats, het Château d’Angers, en daar tentoongesteld in een speciale galerij, ontworpen door de architect Bernard Vitry. Aan het eind van de vorige eeuw is deze galerij verder verbeterd met professionele verlichting en klimaatbehandeling, zodat het wandtapijt nu onder ideale omstandigheden de toekomst met vertrouwen kan tegemoetzien.
Lees en zie hier hoe een wandtapijt wordt geweven.
37 afbeeldingen van het Tenture de l’Apocalypse.
La Bête de la Mer, het monster uit de zee - foto Kimon Berlin.
La Bête de la Mer, het monster uit de zee – foto Kimon Berlin.




Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather